#nikkidekker

[wintertuin]

Festivalvrijdag: Avond van de grote beloftes

De derde dag van het Wintertuinfestival waren we ‘s avonds in de Thiemeloods te vinden voor de Avond van de grote beloftes. Met Nikki Dekker, Marjolein Visser, twee bijzondere schrijvers van het Verhalenhuis, Jante Wortel, Annemieke Dannenberg en Simone Atangana Bekono. Programma gemist of herbeleven? Hieronder lees het verslag van onze correspondent, Martijn van Koolwijk. Foto’s van Schulte Schultz Fotografie.

De laatste vrijdagavond van november is sinds 2014 ‘De avond van de grote beloftes’. De afgelopen jaren presenteerde De Nieuwe Oost (vh Wintertuin) verschillende nieuwe talenten. Deze vierde editie wordt geopend door Nikki Dekker, bekend van haar zelfhulprubriek in de literaire podcast Ondercast en de podcastreeks ‘Iets doen, hoe doe je dat?’ Vanavond combineert ze haar poëzie met soundbytes van onder andere politici. Het geeft haar activistische teksten een opzwepende ondertoon.

Marjolein Visser bracht eerder als grote belofte al een chapbook uit, De Kleine Hol Club. Na het winnen van de VPRO bagagedrager, een prijs voor jonge schrijvers met een bijzonder reisplan, trok zij door Mali, om een uitgezette vluchteling te volgen. Marjolein leest vanavond het begin van haar reisverhaal. Een indrukwekkende tekst over de vader van een vluchteling die is opgehangen aan een boom. Qua emotionele lading een flink contrast met haar tweede tekst. Deze gaat voornamelijk over de diarree die Marjolein op haar eerste dagen in Mali opliep. ‘Ik had een goed gesprek, maar ik had diarree.’ Op 5 december wordt haar complete reisverhaal gepubliceerd in de VPRO Gids. Marjoleins maatschappelijke betrokkenheid klinkt ook door in haar deelname aan het Verhalenhuis. Een project waarbij jonge schrijvers ouderen begeleiden bij het oproepen en optekenen van hun eigen verhalen. ‘Dat was organisatorisch al een gedoe, met rolstoelen en busjes. Verschrikkelijk. En er ging niemand dood in dat jaar. Gelukkig!’ vertelt de geestelijk verzorgende Edith die een aantal van de ouderen bijstond in het opschrijven van hun verhalen. Vandaag worden ze als bundel gepresenteerd. Ook kreeg het project een spin off in Curaçao, alwaar een boekje met lokale verhalen van ouderen in het Papiaments werd uitgegeven.

Marjolein overhandigt de eerste exemplaren van de Verhalenhuisboekjes die vanavond gepresenteerd worden aan twee van de daarin gedebuteerde schrijfsters, Evelien en Ria Na de pauze draagt Jante Wortel, gekleed in slechts een badhanddoek, voor uit haar novelle Als de vogel door het glas vliegt. Net als eerder op de avond ondersteund door een soundscape. Er klinken waterdruppels en iets dat lijkt op de afzuiginstallatie in een badkamer. De geluiden zorgen bij het verhaal Jante voor een gevoel van ongemak. Mannen in het publiek gniffelen of ademen net iets te hard door hun neus. Zich soms duidelijk van geen houding weten te voorzien, terwijl Jante vertelt hoe zij zichzelf met een douchekop bevredigt.

De avond sluit af met de bundelpresentatie van Simone Atangana Bekono. Haar afstudeerwerk voor de opleiding Creative Writing was binnen no-time uitverkocht. Tijd voor de presentatie van de heruitgave, een prachtige debuutbundel die De Nieuwe Oost in samenwerking met Lebowski uitbracht! Simone begint de presentatie met een ritmisch poëtisch betoog over huidskleur. In de bundel Hoe de eerste vonken zichtbaar waren komen brieven voor die Simone stuurde aan Annemieke Dannenberg. Annemieke reageert op Simone met een tekst uit haar afstudeerwerk, MELK EN HONING. Wat volgt is een hoorspel over de vriendschap tussen twee jonge vrouwen. Soundscapes, een voordracht, voicemailberichten en bizarre snippets industriële klanken.

Terugkijkend op de avond rijst de vraag: ‘Wie is de grote belofte van 2017?’ Ze is in ieder gevel een vrouw, durft ongemakkelijke thema's als seksualiteit en ras aan te snijden, is maatschappelijk betrokken en een vleugje activistisch.

In het kader van het Wintertuinfestival lanceert Wintertuin een digitaal festivalcentrum: een online platform met iedere week nieuwe themagerelateerde content in allerlei vormen. Informatie over het volledige festivalprogramma en de kaartverkoop kan worden gevonden bij de Festivalbalie.

[wintertuin]

Alles staat je vrij en nergens ben je veilig

Voor het literaire festival Nieuwe Types sprak Micha Wertheim in juni de Staat van het Verhaal uit, een bergrede over hoe het gesteld is met het verhaal in het huidige klimaat, en hoe de toekomst eruit ziet. Die toekomst is nu. Het Wintertuinfestival draait om de Vrije Lezer, om lezen als daad van verzet en om de stem van de lezer, dus vroegen we drie lezers om een reactie. Je leest ze de komende weken op het digitaal festivalcentrum. De eerste komt van schrijver en radiomaker Nikki Dekker.

Alles staat je vrij en nergens ben je veilig

Ik houd van zwemmen: van het gevoel van gewichtloosheid en de vreemde wereld van het zwembad; een afgesloten ruimte waarin iedereen anders gekleed gaat en zich volgens ongeschreven regels gedraagt. Maar nog altijd voel ik me niet veilig in dat dunne, strakke laagje lycra dat te veel laat zien. Aan de kant hangt altijd wel een man die naar me staart. En terwijl ik zwem, denk ik nog te vaak aan de jongen die afgelopen zomer verdronk, en hoe bezoekers klaagden dat hij daarmee een ‘gezellig middagje’ had verpest.

Micha Wertheim ziet de kunst als een zwembad, waarin we vrij en zonder gevolgen door onze gedachten, interesses, fantasieën, lusten en angsten kunnen zwemmen. Hij zal zich anders door het zwembad bewegen dan ik.

Andere bezoekers De westerse kunst waarover Wertheim spreekt en waar hij naar terugverlangt, is van oudsher gedomineerd door witte mannen. De vrijheid die Wertheim gewend is (en die hij ‘nutteloos’ en ‘hermetisch’ noemt), heeft ook alleen maar voor die witte mannen bestaan. Andere makers en toeschouwers waren onwelkom: ze werden nagekeken, geobjectiveerd, uitgelachen, niet serieus genomen, buitengesloten en bedreigd. Ik lees in Wertheims betoog vooral een teleurstelling dat het zwembad niet meer voor hem alleen is, dat er nu ook andere mensen komen, die hem een ongemakkelijk gevoel geven omdat ze de dingen op een andere manier doen. Hij schrijft:

Politieke belangen

worden zo door die activisten binnengesmokkeld

in de laatste veste waar politiek er niet toe mag en kan doen.

Het domein van de fictie.

Wertheim doet hier alsof ‘het domein van de fictie’ zich buiten de politiek bevindt, alsof de ‘echte’ wereld, de ‘buitenwereld’, in principe los staat van kunst. Maar hoe kan dat ooit het geval zijn?

Kunst wordt gemaakt door ‘echte’ mensen in de ‘echte’ wereld. Politiek heeft altijd een handje in die echte wereld: de politiek bepaalt grotendeels of zorg en huisvestiging toegankelijk zijn voor iedereen, hoe een goede school eruit ziet, waar ons voedsel vandaan komt, hoe we mensen in nood opvangen, etc, etc. De maker, de toeschouwer, de subsidieverstrekker, de redacteur, de regisseur, de docent, de coach, de geliefde – iedereen wordt wel geraakt door een van die onderwerpen. Hoe zou politiek niet kunnen doordringen tot de kunst?

De rol van kunst Ik ben benieuwd wat Micha Wertheim van Jarett Kobeks I Hate The Internet zou vinden; een experimentele, uiterst komische, politieke roman die geen roman wil zijn. Een van de onderwerpen waar het boek namelijk mee worstelt, is het idee dat ‘goede literatuur’ (het ideaal van ‘The Great American Novel’) is beïnvloed door de CIA; die heeft belangrijke literaire instituten als The Paris Review en IOWA’s Writers Workshop opgericht en gesubsidieerd als kapitalistische propaganda.

Het klinkt misschien als een complottheorie, maar zoek het maar op: tijdens de cultuurvete die de Koude Oorlog was, was er behoefte aan een stabiel besef van de waarde van consumeren, van individualisme, van kleinburgerlijkheid en het gezin als hoeksteen van de samenleving. Diezelfde thema’s liggen nog altijd aan de basis van de westerse literatuur.

Iedere roman is politiek, ook al lijkt-ie op het eerste oog allesbehalve. De verhalen die we elkaar vertellen geven een kader aan ons leven en schrijven, aan hoe we dat in kunnen richten: met een partner (en eventuele minnaar), kinderen, een carrière, een paar vriendschappen, een verre reis, een handvol dromen, en alle daaruit voortvloeiende conflicten. De meeste personages houden zich niet bezig met politiek of milieubescherming. Ze zijn bezig met hun eigen kleine leven, hun eigen relaties, hun eigen spullen. De roman weerspiegelt hoe mensen leven, maar heeft ook een soort voorbeeldfunctie, vertelt je wat je kunt verwachten. Wie praat over de wereld, geeft ’m in dat praten ook gelijk vorm. En laat dat nou precies zijn wat politiek is.

Wat is echt? Uiteindelijk maakt Wertheim zich vooral zorgen over de vermenging van feit en fictie, over de opkomst van fake news, en onze mogelijkheid om onderscheid te kunnen maken tussen wat echt en wat nep is. Dat lijkt me een belangrijke zorg. Het wordt moeilijker wanneer hij concludeert dat fictie zich ver van de feiten moet houden – het punt waarop hij fictie gelijk stelt aan ‘niet echt’:

Dat de één echt bestaat [de CEO van Uber]

en met zijn gedrag echt mensen beschadigd heeft,

terwijl de andere een fictief personage is

[Al Bundy uit Married With Children],

doet er in het betoog van Zantingh niet toe.

Wanneer ben je echt? Als je ademt, rondloopt, en een paspoort bezit? Of als je de wereld om je heen vormgeeft, invloed hebt op de gedachten en daden van andere mensen?

Mijn oom geeft les op een school in Twente, houdt van broodbakken en zit bij een toneelvereniging. Hij bestaat echt, maar jij hebt nog nooit van hem gehoord. Hij heeft geen betekenis in jouw leven.

Zwarte Piet, De Smurfen, Pippi Langkous – dat zijn mensen die ons allemaal raken, die ons op een of andere manier hebben gevormd, en die betekenis geven aan onze cultuur – en ‘echt mensen beschadigd hebben’. Dergelijke fictieve personages zijn misschien wel ‘echter’ dan mensen die echt bestaan.

Neem Lolita. Lolita heeft me geleerd hoe schrijfstijl en vertelperspectief functioneren; dat jonge meisjes verleidelijk zijn; dat verkrachting kunstzinnig is, of vermakelijk, of metaforisch; dat een boek over misbruik in ieder geval niet gaat over misbruik, omdat de schrijver het allemaal niet meent, en dat mijn woede en angst en verdriet bij het lezen van Lolita er niet toe doen, tenminste, niet zo veel als het plezier van anderen, die wél begrijpen dat fictie niet echt is. Al deze opvattingen zijn politiek.

Een zwembad is op zichzelf niet rendabel, daarom worden nagenoeg alle openbare zwembaden in Nederland betaald van gemeentegeld. Wij vinden het blijkbaar belangrijk dat, op z’n minst in theorie, iedereen kan zwemmen. Het zwembad is een vorm van politiek, en een vorm van propaganda. In het zwembad gelden andere regels dan in de rest van de maatschappij, maar het zwembad is niet fictief. Alles wat je in het zwembad doet heeft een consequentie. Het zwembad bestaat echt.

Nikki Dekker (1989) is schrijver en radiomaker. Ze publiceert gedichten en essays in literaire tijdschriften zoals De Gids, Tirade, De Optimist en hard//hoofd, maar brengt ook korte verhalen en theaterteksten op het podium. Onlangs verscheen Iets doen, hoe doe je dat?, een driedelige podcastserie over activisme, bij VPRO Dorst. Haar eerste lange radiodocumentaire, De oppas en ik, werd genomineerd voor de Prix Europa. Nikki gaat op de zaterdagavond van het festival in gesprek met Toef Jaeger en Jet Steinz.

In het kader van het Wintertuinfestival lanceert Wintertuin een digitaal festivalcentrum: een online platform met iedere week nieuwe themagerelateerde content in allerlei vormen. Informatie over het volledige festivalprogramma en de kaartverkoop kan worden gevonden bij de Festivalbalie.

[wintertuin]

Wintertuin Sessie: Radio killed the poetry star

Dichter Dennis Gaens presenteert op donderdag 15 december een Wintertuin Sessie over verhalende radio in muziekstudio BigMouth in Nijmegen. In deze talkshow zijn radiomaker Jair Stein en schrijvers/radiomakers Nikki Dekker en Jozien Wijkhuijs te gast. Datum: donderdag 15 december Locatie: BigMouth Music Recordingstudio, Groene Balkon 13 Nijmegen Deur open: 19.30 uur | aanvang: 20.00 uur Entree: 5 euro (3 euro voor studenten) Tickets via ikbenaanwezig.nl Meer info via wintertuin.nl