de perfecte kragen van onze polo’s en de scherpe nepnagels die wij roze gelakt hebben om onze tegenstanders goed te kunnen grijpen. niets mis met een beetje strijdlustig zijn. buiten het veld zijn zij immers onze beste vriendinnen althans dat denken ze. praten over de nieuwe boot van haar ouders en de seniore vriend van de ander met suikerzoete koekjes en een kopje thee. altijd blijven lachen want wij zijn altijd blij. met onze mega huizen met grote tuinen een zwembad en natuurlijk onze paarden waar we in het weekend altijd op rijden in ons privé bos. of natuurlijk gezellig shoppen met moeder.
maar prik hier niet doorheen
kijk niet achter de schermen
waar de lange nagels genadeloos worden gebruikt. waar beste vriendinnen elkaar bedriegen. waar onze rijkdom onze vrienden bepaalt. waar je samen bent om status en geld. waar tijdens chique diners borden worden gegooid en rode wijn over de wit linnen tafelkleden valt. als een gigantische bloedvlek die zo nu en dan ook echt voorkomt. waar die eene boom in de tuin bekend is omdat onze zusjes zich daar hebben verhangen. waar nooit in het zwembad gezwommen word. waar we het bos in vluchten als het ons te veel word. en alleen voor onze moeder haar nieuwe vlam de stad in gaan.
kortom,
je zult ons altijd zien lachen ook al hebben wij daar geen reden voor
Pieters Daglicht over Denkdingen
Er zijn woorden die je als kind al hoort en waarvan je later denkt: Hoe zijn we hier in hemelsnaam aan gekomen? “Rijke stinkerds” bijvoorbeeld. Alsof miljonairs permanent rondlopen in een wolk van middeleeuwse blauwe kaas. Alsof je, zodra je bovenmodaal verdient, automatisch een geuraroma krijgt dat doet denken aan een vergeten lunchbox in juli.
Maar nee, lieve…
zaterdag 2/zondag 3 augustus 2025 – Meerhout/Rosselaar/Hulsen
lezingen: Prediker 1,2;2,21-23 Kolossenzen 3,1-5.9-11 Lucas 12,13-21
Broeders en zusters, het lezingenrooster voor de zondagsvieringen in onze kerkgemeenschap heeft soms een interessante samenloop van omstandigheden. De eerste lezing is meestal gekozen om thematisch verband te houden met de doorlopende lezing van het…
zaterdag 12/zondag 13 oktober 2024 – Balen/Hulsen
lezingen: Wijsheid 7,7-11 Hebreeën 4,12-13 Marcus 10,17-30
Het woord van God is levend en krachtig.
Broeders en zusters, in elke eucharistieviering, in elke viering van de sacramenten, tijdens het getijdengebed en bij nog zo veel andere lezen of beluisteren wij de heilige Schrift. We laten de woorden van de Bijbel binnen…
Er heerst een enorme concentratie van rijkdom en macht bij de rijkste personen en de grootste multinationals. Daarnaast drijft de pandemie een deel van de wereldbevolking in steeds diepere armoede. De oligarchische elite werkt aan de “Grote Herstart” die mensen banen en welvaart kost en jongeren vooruitzicht ontneemt. Het is tijd voor actie, veel meer gelijkheid en directe democratie in de wereld. – Een ontluisterende verkenning.
Er heerst wereldwijd een sfeer van polarisatie. Na WOII bracht het Marshallplan de wereld in actie en verbondenheid. Begin jaren zeventig ging die verloren. De verbinding tussen dollar en goud werd verbroken, wat de aanloop was naar extreme inflatie en idiote rentestanden. China was toen nog niet in beeld. Met man en macht sjorde Ruud Lubbers de natie op een nieuw liberaal spoor wat het einde van de verzorgingsstaat betekende. De westerse wereld werd kapitalistisch en China op een communistische manier niet minder. We spraken van een paradigmaverschuiving omdat de informatietechnologie de werkelijkheid extreem ging veranderen. Kijk maar wat er met de winkelstraten en de ligdagen in de ziekenhuizen gebeurde.
De eeuwwisseling ging gepaard met “extraordinary exuberance” op de effectenbeurzen, buitengewone uitbundigheid, maar die duurde niet lang. Internet en e-commerce kregen steeds meer greep op de economie, waardoor de oude winkeleconome begon in te storten. Centrale Banken en gewone banken creëerden zoveel schulden dat in 2008 het financiële systeem instortte en bijvoorbeeld ABNAMRO en SNS over de kop gingen en nu nog steeds staatsbanken zijn. De overheid stak in 2009 €14 miljard in banken en €6 miljard in de economie. Het neoliberalisme joeg voort, niet alleen in Nederland, ook elders in Europa en in de VS.
Toen kwam de pandemie
Toen kwam de pandemie. Nederland was rijk en kon een stoot hebben. De staat geeft in 2020-2022 €82 miljard uit aan bestrijding van de coronapandemie. Toch rekent het kabinet voor dat de staatsschuld tot 20225 niet veel boven de norm van 60% van het BBP groeit. Maar andere scenario’s laten op langere termijn een veel sterkere schuldgroei zien. Een hogere staatsschuld is slecht voor de economische groei. Dat kan net zoals in de jaren zeventig uitlopen op een ramp als ook de rente en inflatie weer sterk gaan stijgen. Rente en inflatie zijn internationale prijzen waar Nederland binnen de EU geen invloed op heeft. Behalve via het woord van de president van de Nederlandsche Bank. In de EU is de gemiddelde staatsschuld te hoog op 93%. De economie stormt en de richting is heel onduidelijk.
Ook schijnt het licht fel op de grote ongelijkheid in de wereld en de enorme concentratie van rijkdom bij de pakweg 1200 rijkste miljardairs. Duidelijker werd ook hoe de grootste technologieconcerns monopolisten geworden waren die steeds groter en rijker werden, omdat hun technologieën diep ingrijpen in bedrijfsprocessen en handelingen van consumenten. Hun is het zover gekomen dat steeds meer mensen de macht van de rijkste bedrijven en personen en de schrijnende ongelijkheid willen breken. De burger wil zijn macht terug in een meer directe democratie.
Angst en complot
Er heerst angst in de westerse wereld dat technologie in handen van een kleine elite de democratie om zeep helpt en een nieuwe feodale maatschappij creëert waarin de burger geen zeggenschap meer heeft. De meeste mensen zullen zich als schapen in het hok van de dienstbaarheid laten drijven. Maar er is ook verzet. Er zijn burgers die het niet meer pikken en op de barricaden gaan.
Soms weten zij niet eens waarom. “We verliezen onze vrijheid”, schreeuwt een moeder met drie kinderen in de bijstand tijdens een demonstratie in Amsterdam. “De AOW en mijn pensioen zijn al twaalf jaar niet aangepast aan de prijsstijgingen”, motiveert een bejaarde man zijn deelname aan het protest. De rijken worden steeds rijker. De armen worden steeds armer. Het is een complot tegen de burger, vinden steeds meer mensen.
De macht van de Tech Top Tien
De grootste bedrijven naar omzet en marktwaarde zijn inderdaad machtig. Dat zijn de tien rijkste mensen ter wereld ook. En om hen heen opereert de grote groep ambtenaren, intellectuelen en vazalbedrijven die het woord van de machtigen spreken en meeprofiteren.
Van Amazon tot en met Sony hebben de tien grootste concerns samen een omzet van $1.858 miljard die in 2021 met ongeveer 10% gemiddeld steeg. Dat gebeurde ondanks de coronacrises. Het is andersom, de concerns profiteerden juist van die crisis die veel mensen online dreef. Die tien bedrijven hebben samen een marktwaarde van $9.578 miljard, dat is rum vijf keer de omzet. De waarderingen op de beurzen zijn krankzinnig. Zo is Tesla meer dan 100 keer de winst per aandeel waard, tegen een gemiddelde in de auto-industrie van 7 tot 8. Apple is dertig keer de winst per aandeel waard, Nvidia 51 keer. Het zijn extreme waarderingen, mede door de rentestand op nul. De koersen moeten steeds verder stijgen omdat het dividendrendement heel laag is.
Het beeld dat de grootste Tech bedrijven steeds machtiger en groter worden is juist. Denk aan Amazon, Apple, Samsung, Alphabet (Google) en computerfabrikant Foxconn uit Taiwan. Deze vijf zijn het grootst. Denk ook aan Microsoft, Tesla, Tencent, Huawei. Het zijn machtige concerns. Het is niet eens hun omzet die de macht illustreert. Het is de invloed die hun monopoloïde systemen hebben op hun klanten en de richting van de economie. Zij hebben veel macht over wat de burger doet en laat. Mensen kunnen niet meer zonder een mobieltje en de software van Apple, Microsoft, Facebook en Google. Zij hebben burgers en bedrijven in hun greep. Zelf zijn ze allang niet meer zo innovatief. Maar ze kopen jonge wel innovatieve bedrijven gewoon voor heel veel geld op en vergroten zo hun macht. Zo koopt Microsoft game fabrikant Activsion dezer dagen voor €60 miljard, tien keer de omzet. Daarom zijn de beurswaarderingen zo extreem hoog. Maar als de rente gaat stijgen komen de volgende beurscrashes.
De tien grootste Tech bedrijven naar omzet en marktkap.
Top 10 bedrijven naar marktkapitalisatie
Vergelijking met vroeger
De extreme waarderingen van de bedrijven in vergelijking tot de omzet en de winsten die zij maken zijn in de geschiedenis van nog levende mensen niet eerder voorgekomen. Zij houden sterk verband met het ontbreken van rente op spaargeld en lage rendementen op beleggingen. Om rendement te maken zijn aanzienlijke koerswinsten op activa nodig. Daarbij concentreert het risico zich bij en rondom bedrijven met producten en diensten waarnaar de grootste vraag in de toekomst verwacht wordt. Alles wat op en rondom Internet gebeurt staat volop in de aandacht. Ook de belangstelling voor zogenaamd duurzaam produceren en consumeren is extreem groot gemaakt. Traditionele mainstream producten en diensten raken uit de gratie. De economie in de wereld staat weer op een keerpunt en wanneer de rechtvaardigheid en de democratie willen winnen is het nu de tijd voor actie.
Dat neem niet weg dat de Tech industrie naar omzet niet meer dan 5% van de wereldeconomie omvat en dat de marktwaarde van de activa ook niet meer dan 10% van de mondiale activa omvat. Het gaat de om impact die de nieuwe en nieuwste technologie op het gedrag van mensen als consument en bedrijven als klant heeft. Die is groter dan ooit en wordt nog groter. Maar dan nog is er een halve wereldeconomie die in de schaduw van de macht vaak heel kleinschalig opereert. “De brutalen hebben de halve wereld”, zegt het spreekwoord. Dan is de andere helft in handen van de niet brutalen. Laat zij opkomen voor hun vrijheid.
Afbraak van de oude economie
Het is lastig om te bedenken dat de Grote Herstart van de economie in de vorm van een strategie met voorbedachten rade via het jaarlijkse World Economic Forum (WEF) vorm en inhoud krijgt. Alsof de leiders van Microsoft, Apple Google als oligarchen bij elkaar zitten en hun plannen uitbroeden. Dat bestuurders van democratisch landen zoals Nederland er naar hartenlust aan meedoen. Maar het hele regeerakkoord met meer dan 80 miljard aan structurele uitgaven die de inflatie, de rente en de staatsschuld te veel doen stijgen is erop gebaseerd om een paradigma verschuiving teweeg te brengen in de richting van een schone, duurzame wereld. Waardoor dus de industriële wereld tot nu toe wordt afgebroken. De principes van economische groei, innovaties en winstmaximalisaties hebben tot gevolg dat de economie zich beweegt in de richting van de hoogste productiviteit van kapitaal en arbeid. En dus in de richting van steeds verdere automatisering omdat computers en algoritmen niet tegenspreken.
Veel Nederlandse bedrijven zijn afhankelijk van de software van Microsoft en Apple. Loop op een middag eens door de binnenstad van je woonplaats. Zie hoe de middenstand vastloopt, maar ook hoe grote ketens sluiten. Eigenlijk doen alleen de echte bakker, de echte slager het goed, ketens zoals Blokker en Hema niet. Overal ontstaan appartementen waar ouderen in weggestopt worden. In het winkelcentrum is alleen AH en Gall& Gall nog actief. Ook de bloemist en de dierenzaak zijn weg. Het is een donker, onaangenaam hol geworden. Al in de jaren negentig zag je de verplaatsing van de economie naar het internet opkomen. Nu is het zover ten koste van bijvoorbeeld de boekhandel. Wat kan gaat online. Dit maakt het MKB nog afhankelijker van de grote machten. Omdat Nederland anders achterblijft in de vaart der volkeren.
EU moet kartels breken
De Europese Unie bouwt aan een nieuwe wet die grote Tech bedrijven wil raken. Het is de Digital Markets Acts. Het Europees Parlement ondersteunt dit ontwerp. De wet moet de EU en afzonderlijke landen middelen geven om de Techreuzen te reguleren en te beboeten. De bedrijven vormen monopolies, er is geen concurrentie meent het Europese Parlement. Er moeten meer App stores komen. De idee is de wet in 2023 in te voeren. Het zijn mooie plannen, maar zij lossen de ongelijkheid en de onrechtvaardigheid niet op. Daarvoor moeten monopolies verboden en vergaand doorbroken worden. Ook is het heffen van meer belasting in de landen waar de omzet en winst behaald wordt noodzakelijk. Al deze denkbeelden bestonden ook dertig jaar geleden al maar er is tot nu toe niets mee gedaan.
De jacht op de rijksten
Joel Kotkin, internationaal erkende autoriteit over sociale ongelijkheid, schrijft in het oudste weekblad ter wereld, de conservatieve The Spectator, waarvan ook Boris Johnson hoofdredacteur was, een kritisch artikel over het “einde van de democratie”. Hij stelt dat we geregeerd worden door een technocratische klasse. De nieuwe autocratie komt voort uit een genadeloze economische concentratie waaruit een steenrijke nieuwe elite is voortgekomen. Maar het zijn er weinigen die het meeste bezitten en dus de macht hebben. De 2.153 miljardairs in de wereld bezitten meer dan de 4,6 miljard mensen die 60% van de wereldbevolking uitmaken.
Dat schrijft Oxfam in een rapport uit 2020. Het rapport, ‘Time to Care’, laat zien hoe onze seksistische economieën de crisis van de ongelijkheid stimuleren. In januari 2022 is het vervolg rapport uitgekomen “Inequality Kills”. Daarin staat dat de pandemie de rijksten nog veel rijker heeft gemaakt en de armen nog veel armer en kwetsbaarder. Dagelijks sterven 21.000 mensen aan geldgebrek. Maar de rijkste hebben hun vermogen in 2021 meer dan verdubbeld. De pandemie heeft 160 miljoen mensen in armoede gedompeld en 99% van de wereldbevolking ging er minder tot veel meer op achteruit. Oxfam noemt zelf de namen van de rijkste mensen niet, maar die uit de lijst van Forbes. Bij dit artikel worden de lijsten van Investopedia en Forbes gebruikt. Daar zit wat verschil in. Osfam noemt een aantal concrete stappen die je kunt nemen om het tij te keren.
De 10 rijkste Tech mannen van de wereld
In $ miljard. Bron Investopedia. Rechts de lijst van Forbes die Oxfam gebruikt.
1. Sociale actie zoals demonstraties en “Black Lives Matter”.
2. Overheden moeten de belastingen voor de rijksten sterk verhogen en aanzienlijk meer geld uitgeven aan armoedebestrijding en gezondheidszorg
3. De economische missie van de 21steeeuw is de creatie van gelijkheid en welzijn
4. Er moeten duizenden miljarden dollars vrijgemaakt worden om de ongelijkheid te bestrijden, de armste landen te steunen en waar nodig schulden kwijt te schelden. Dat geld komt bovenop de $16.000 miljard die al is vrijgemaakt om de pandemie te bestrijden.
5. Overheden moeten een eenmalige “noodtoestand belasting” van 99% aan de 10 rijkste mensen opleggen. Dat levert $812 miljard op dat naar de armste gesluisd kan worden.
6. Overheden moeten belastingparadijzen sluiten en de rijksten progressief blijven belasten.
7. Vrij van armoede is een grondrecht dat de armste gegarandeerd moet worden. Met gezondheidszorg, schoon water, onderdak en werk.
Kloof tussen arm en rijk
Met een gemiddeld inkomen per hoofd (GDP) van $52.000 in 2020 staat Nederland op de elfde plaats van de rijkste landen ter wereld. In Luxemburg is het meer dan dubbel zo hoog. Daar staat tegenover dat de tien armste landen ter wereld een inkomen per hoofd (GDP) hebben van minder dan $586 per jaar in 2020. Deze krankzinnige verschillen zijn er sinds ik in 1963 als journalist begon altijd al geweest en nooit werkelijk aangepakt. Er is weinig reden om te veronderstellen dat dit de komende jaren wel gebeurt. Integendeel. Uit de politieke keuzen die mensen maken ten gunste van een op winstmaximalisatie gericht liberaal kapitalisme blijkt dat allerminst.
Het jaarinkomen per hoofd (BBP) in de armste landen
De 22 rijkste mensen bezitten meer dan alle Afrikaanse vrouwen samen. Een belastingverhoging van 0,5% van de rijksten over 10 jaar kan 117 miljoen arbeidsplaatsen in de zorg opleveren. Onbetaald werk door vrouwen en eisjes is de verborgen motor onder de economie, kritiseert de wereldwijde hulporganisatie Oxfam. Kotkind schrijft dat nu 100 miljardairs de helft van de rijkdom van de hele wereld bezitten, vijf jaar geleden waren dat er nog 400. De rijkdom concentreert zich steeds sneller. In het zogenaamde communistische China heeft 10% van de bevolking een derde van alle bezittingen in handen.
Sinds 1978 is de Chinese “Gini-index, die ongelijkheid in inkomensverdeling meet, in China verdrievoudigd. Ook in de VS verplaatst steeds meer rijkdom zich van de middenklasse naar de rijksten. De concentratie van rijkdom doet zich niet alleen voor in de digitale economie. Grondprijzen zijn dramatisch gestegen en grond is in steeds minder handen terechtgekomen. Volgens Morgan Stanley wordt de VS een verhuur-economie, voor huizen, auto’s, meubels enzovoorts. Die trend zou voortuitlopen op die visie dat mensen in de westerse wereld een basisinkomen ontvangen en alles wat zij aan materie nodig hebben huren. Bezit is voor de rijksten.
Kotkin noemt ook de kleine en bekende g roep van toonaangevende Tech firma’s. Zij controleren 90% van belangrijke markten zoals besturingssystemen van computers, social media, zoekmachines, boekverkopen en breiden hun macht steeds verder uit. De pandemie versnelde dit proces. Lockdons en verplicht thuisblijven was een bonanza voor Google met verdubbelde winsten. Apple is nu meer waard dan de hele olie-en gasindustrie.In Nederland kun je zien hoe de winkelstraten en winkelcentra eruitzien als slechte gebitten.
Jongeren in de knel
De auteur, wiens nieuwste boek over opkomend nieuw feodalisme gaat, ontspruitend uit de Tech elite, vindt dat de politiek rondom klimaatverandering weer een sterke voedingsbodem is voor de nieuwe autocratie. De Tech oligarchen forceren een snelle ondergang van fossiele brandstoffen en krijgen gouden kansen in de schoot geworpen om de groene economie vorm te geven, oreert hij. Voor middenklasse en arbeiders is de samen met overheden en media (ook de journalistiek) georkestreerde “Grteat Reset” desastreus meent Kotkin. Het kost de meeste mensen banen en welvaart.
De reductie van CO2uitstoot drijft mensen uit hun auto’s, ze gaan minder ver reizen en in kleine appartementen wonen. Als je goed kijkt zie je het in binnensteden in Nederland al gebeuren waar die veranderen in woonsteden. Vroeger was recht op wonen waar je wilt een vrijheid, nu worden de wachtlijsten steeds langer en levert een “sociaal krediet” zoals onmisbaarheid een voorrecht op. Het lijkt wel China.
Jongeren zijn helemaal de klos, waarschuwt Kotkin, vooral de millennials en de huidige pandemie generatie kunnen verloren generaties worden met kwalijke materiele vooruitzichten. Wereldwijd heeft 90% van de mensheid sowieso geen AOW, maar ook in het westen worden de huidige generaties steeds afhankelijker van erfenissen als spaargeld voor hun oude dag. De AOW wordt niet meer geïndexeerd en dat geldt ook voor grote pensioenfondsen zoals dat voor metaal en techniek dat al sinds 2008 niet meer geïndexeerd is. Op die manier wordt eigendom steeds schaarser en worden mensen steeds meer afhankelijker van huur, terwijl de verhuurder er steenrijk van wordt.
Wat je ziet in de digitale economie is dat de machtsconcentratie steeds toeneemt. Amazon heeft een dominant aandeel in boekverkopen, Google in de zoekmarkt. Google en Apple controleren 90% van de besturingssystemen voor mobiele apparaten. Microsoft beheerst 80% van de software waar PC’s op draaien. Ik beschrijf al 45 jaar de ICT-sector. Vroeger was ICT creatief, inspirerend, vol concurrentie en vrijheid, nu zijn de grootmachten enorme holdings die jaar in jaar uit sterk groeien en hun klanten in een ijzeren greep houden waar zij niet meer uit kunnen ontsnappen. Er is geen echte concurrentie meer. Concurrenten worden opgekocht. Met ondernemen heeft dit niets meer te maken, het is besturen, managen.
Kotkin beschrijft het vilein. Hij ziet een bekeerde klasse die het bestaan van de nieuwe heersers rechtvaardigt, zoals de katholieke kerk dat in de Middeleeuwen deed. Nu is de clerus de intelligentsia, academici, topmensen uit de cultuur en de media-industrie. Je zou denken dat enkele nieuwe ministers uitstekend in dit profiel passen. De pandemie versterkte dit proces, meent Kotkin, omdat de elite mensen op hun nummer zet en bijvoorbeeld stijging van energiekosten gewoon laat passeren. De “wie het eerst komt het eerst maalt” politiek bij het uitdelen van €10.000 aan Groningers die leden onder de aardbevingen is een extreem voorbeeld van de achteloosheid waarmee de elite met deze mensen omgaat. MP Rutte komt weg met een te laat ongemeend excuus.
Kotkin beschrijft dan hoe vooral de jongeren wereldwijd niet langer de basale notie van zelfbestuur omarmen. De meeste jonge Amerikanen zijn voorstander van op grote schaal ingrijpen door de Amerikaanse overheid, een derde noemt zich socialisten. Democratie wordt vaak gezien als een sta-in-de-weg voor top-down vooruitgang.
Dromen van de blockchain
In de actualiteit komt een nieuwe gedachte op. Hoe de Blockchain decentralisatie teweeg kan brengen. Hoe de Blockchain de macht teruggeeft aan de burger. Die utopie heet ook Web3.0. Het idee is dat data die voor een transactie nodig zijn niet centraal in de Cloud worden opgeslagen, maar in een dynamische reeks van ketens met een betekenis. Over alle zes miljard computers in de hele wereld. Het is een illusie. Het vreet elektriciteit om alle algoritmen door te rekenen waarin al d ie data versleuteld zijn. De Bitcoin en andere cryptomunten zoals Ethereum en de NFT’s in de kunst zijn er voorbeelden van. Dat is het thema voor een volgende analyse. Inbreng daarin is welkom.
