جزئیاتی خلاصه از مؤسسه/سازمان؛ اهداف و فعالیتها
مرکز تئاتر ستمدیدگان جانا سانسکریتی (JS) تأسیس شده به سال ١٩٨۵، نخستین نمایندگی تئاتر ستمدیدگان (TO) در هند است. امروزه این مرکز به عنوان یکی از مهمترین مراجع جامعۀ جهانی تئاتر ستمدیدگان فعالیت میکند. جانا سانسکریتی عقیده دارد که کمال نهفتهای در انتظار کشف شدن و شکوفایی برای هر شخصی وجود دارد؛ هنگامیکه شخص به این کمال دست یابد، او قادر است بر حس حقارتی که فرهنگ متمرکز شدۀ اجتماعی بر او متحمل ساخته است، غلبه کند. وی بیپروا، مؤثر و توانا به رفع چالشهایی میپردازد که در طی مسیر توسعه پیش میآید. هدف جانا سانسکریتی ایجاد فضایی است که در آن مردم ستمدیده، مجال فراوانی برای دروننگری و خودکاوی داشته باشند و رویارویی شخص با کمالش را آسان کند.
آن کمالی که غنیترین سرچشمۀ جامعۀ بشری است، چیست؟
طی بیش از ۳ دهه، JS به موضوعاتی مانند خشونت خانواده، ازدواج کودکان، قاچاق کودکان دختر، سوء استفاده از کودکان، بهداشت مادر و کودک، آموزش ابتدایی و مراقبت از سلامتی، مشروبات الکلی و غیره پرداخته که همگی از راه تئاتر صورت گرفته است. پژوهش اخیری به سرپرستی دکتر جوتسا آلن از مرکز مطالعات علوم اجتماعی کلکته، اثر تماشابازیگری (spect-acting) در ایجاد یک جامعۀ نیرومند از شهروندان پویا و مسئولیتپذیر را ثابت میکند.
آغاز سفر جانا سانسکریتی از روستایی کوچک در سونداربانس به سال ۱۹۸۵ شروع شد. امروز این سازمان سی تیم تئاترِ وابسته در غرب بنگال (بیشتر در مناطق جنوبی و شمالِ ۲۴ پرگنه و پورولیا) دو تیم در تریپورا و یکی در دهلی دارد. تیمهای دیگری نیز در مهاراشترا، گجرات، اوتار پرادش، راجستان، جارکند، مادیا پرادش، اوریسا و كارناتاكا تشکیل شدهاند. این تیمها هر سال با نمایشهایشان به حداقل دو میلیون تماشاگر دست مییابند. همانطور که آگوستو بوال گفت: جانا سانسکرینی، بزرگترین و با قدمتترین سیستم تئاتر شورایی در جهان است. از تیمهای بنگال غربی، نُه تیم کاملاً زنانه است. به عبارتی شاید یک جایگاه نخستین دیگر در هند!
جانا سانسکریتی همچنین فستیوال تئاترشوراییِ دوسالانهای را به نام «موکتودهارا» از سال ۲۰۰۴ برگزار میکند (برنامۀ اخیر: سال ۲۰۱۶). این فستیوال در هند بسیار موفق است و شخصیتهای برجستۀ تئاتری از هند و همچنین از همۀ قارهها در آن حضور پیدا میکنند.
لحظاتی از فستیوالهای «موکتودهارا»
در نوامبر سال ۲۰۱۵ سازمان، مؤسسۀ بینالمللی تحقیق و پژوهش جانا سانسکریتی (JSIRRI) را راهاندازی کرد تا با جمع فعالان هنری از سراسر جهان، به ارائۀ فرهنگ ملی هند در Vasudhaiva Kutum Bakum تحقق بخشد. برای اطلاعات بیشتر دربارۀ این مؤسسه اینجا را مطالعه کنید.
روال کاری جانا سانسکریتی تئاتر ستمدیدگان (TO) یک مدرسۀ تئاتر است که ابتدا آگوستو بوال، تئوریسین و پژوهشگر تئاتر آن را پایهگذاری کرد. در TO ستمدیدگان و محرومان از امیال اجتماعی خود صحبت و با بازی و اکت آن را بیان میکنند. تیم تئاتر جانا سانسکریتی هر ماه با تئاتری موقر و زیباییشناسانه و با پرسشهایی صریح و بیپرده دربارۀ واقعیت پیرامون، به سراغ هزاران نفر از مردم میروند. تئاتر ستمدیدگان راهکاری ارائه نمیکند، بلکه با کمک تماشابازیگری (تماشاچیانی که در جلسههای شورایی مشارکت میکنند) برای رسیدن به یک راهکار میکوشد.
جانا سانسکریتی در هند، تنها نماینده تئاتر شورایی است که در آن اعضای تیم تئاتر، از زندگی روزمره خود، یک مشکل اجتماعی را میگزینند، میسازند و روایت میکنند. با هدایت هنری، این نمایش به مخاطب القا میکند که باید راهکاری برای این مشکل بیابد؛ پس تماشاگرهای منفعل (Passive spectators) درگیر تماشابازیگری (spect-acting) میشوند. تماشابازیگر در مرحلهای قرار میگیرد که راهحلهایی را که تاکنون به آن فکر میکرده است، به وسیلۀ شور با فعالان آموزشدیده دربارۀ عملی شدن پیشنهاداتش، تصویب کند و به نمایش بگذارد؛ پس افراد به صورت عمومی مشغول گلاویز شدن با مشکلاتی میشوند که تاکنون باعث عمیقترین سکوت و قناعت فرهنگیشان شده است.
در تئاتر مجسمه، بازیگران و تماشابازیگران تصاویری از واقعیت کنونی خود را با نظر جمع بازسازی میکنند. آنها اصلیت خود را بیطرفانه نگاه مینمایند و سعی به تحلیل و درک آن میکنند. به این میگویند تجسم واقعی. حالا تماشابازیگران با تصور موقعیتی که به آن علاقه دارند، پیش میروند (تصور ایدهآل)؛ جایی که ستمدیدگی ناپدید میشود. سپس به تصویر واقعی خود باز میگردند و دوباره دربارۀ آن بحث میکنند. تماشابازیگر باید تصورات سطوح مختلف از احتمالات عبور از واقعیت به شرایط ایدهآل را نشان دهد. همۀ این تجربیات، تمرینی برای چگونگی برخورد با ستم و سرکوب در زندگی واقعی است.
تئاتر دروننگر، فرصتی برای زنان تماشاگر است تا شخصاً در درون خویشتنِ خود حاضر باشند. او به عنوان تماشاگر، به خودکاوی، تجزیه و تحلیل، و فهم دلایلِ هر تجربۀ کوچکی از سرکوب در زندگیاش میپردازد. او به استعداد نهفته در خود پی میبرد که این از باور او نشئت میگیرد. او تشخیص میدهد که ارزشهای اجتماعی گوناگون چگونه او را هدایت میکنند.
جانا سانسکریتی تئاتر را حلال مشکلات نمیداند؛ تئاتر برای جانا سانسکریتی فضایی است برای بسط فهم نقاد و حساس دربارۀ ستمهایی که بر زندگی مردم اثر میگذارد. طبق گفتۀ گانگولی این به نوبۀ خود از تماشابازگیرها ناشی میشود، چیزی که بازیگرفعال نامیده میشود؛ یعنی اکتورها (Actors) میشوند اکتویستها (Act-ivists).
در اینجا به چند نقل قول دربارۀ فعالیت جانا سانسکریتی میپردازیم:
کتاب جانا سانسکریتی: تئاتر شورایی و دمکراسی در هند (نشر روتلج -۲۰۱۰) «من فکر میکنم که این کتابی بسیار مهم است. هرکس میخواهد سودمندی کار بوال و امکانات آن را بداند، نیاز است تا به سانجوی گانگولی توجه کند». فرانک چمبرلین، دانشکدۀ کُرک ایرلند (استاد کنونی درام در دانشگاه هادرزفیلد انگلستان)
«این کتاب بر آن است که فرایند مشغولیت به تئاتر را همچون یک تمرین فرهنگی روشن کند و بین گروه و فرد در داخل شبکۀ کلان جهانی و سیاسی چالش برانگیزد. گانگولی برای تغییرات اجتماعی در جنوب آسیا به مانند یک سمبل بینالمللی تئاتری است». برایان بروفی، مدرس هنرهای نمایشی و خلاق، مؤسسه فناوری کالیفرنیا
کتاب قدرت نمایشنامهنویسی: جانا سانسکریتی پشت و روی صحنه (نشر CAMP) «فرایِر، فانون و گانگولی، همه آموزش رسمی غربی و آکادمیهای برجسته استعماری را فراگرفتهاند؛ اما آنها از اشاعۀ مدل نخبهسالاری آن پرهیز کردند و برای بنیان آموزشی کاملاً متفاوت همچون بنیادی برای ارتقای اندیشۀ تحلیلی و رهایی بخش بشر، سروکله میزنند». پروفسور جِین پلاستو، دانشگاه هنر لیدز؛ مقالۀ «شاعر و آویز»
جوانی و تئاتر ستمدیدگان (نشر پالگریو مکمیلان-۲۰۱۰) «سانجوی گانگولی به برجستهترین شخصیت همبستهساز جنبش تئاتر ستمدیدگان تبدیل شده است». پیتر دافی سرپرست برنامۀ MAT / استادیار بخش تئاتر و رقص دانشگاه کارولینای جنوبی و الینور واترینو و سرپرست بخش هنرهای خلاق دانشگاه آدام اسمیت.
*منبع: Jana Sanskriti
Save
Save
Save
Save
Save
Save
نوشته مرکز تئاتر ستمدیدگانِ جانا سانسکریتی (Jana Sanskriti) اولین بار در آرتوجورنو. پدیدار شد.