In het begin van de 19e eeuw was het landschap tussen de Stad en Hoogezand-Sappemeer nog een moerassig gebied. Naast de scheepsbouw gebeurde er weinig. Het gebied rond het Foxholstermeer was leeg, tot 1841. Toen begon Willem Albert Scholten een kleine fabriek in Foxhol, aan het Winschoterdiep. Dit was het begin van een bedrijf dat zich in Nederland en Europa zou ontwikkelen tot een grote onderneming. Het begon met een kleine fabriek voor aardappelmeel: een paar werkpaarden, de aardappelen van de boeren uit Groningen en een kleine groep arbeiders. In 1850 kocht Scholten als eerste in Noord-Nederland een stoommachine. Dit was het begin van een gestage groei van het bedrijf. In onze provincie kwamen fabrieken in onder meer Veendam, Zuidbroek, Hoogezand, Sappemeer en Groningen. Met deze groei werd dhr. W.A. Scholten de eerste Nederlandse multinational. Een kleine getuige van dit bedrijf is deze oude handelsovereenkomst van 20 augustus 1912. Het betrof 15 zakken kristalsuiker a 1500 kg, waarvoor Dhr. Hennekens uit Beek, Limburg, maar liefst 715 gulden en 43 cent betaalde. Voorzitter, ik begin allereerst met de economie. De bloei van het bedrijf van Scholten laat de economische kansen van Groningen zien in die tijd. Onder andere suiker, aardappelzetmeel en siropen, allemaal uit Groningen. Bijna twee eeuwen na het begin van het bedrijf van Scholten is de wereld bijna niet meer te vergelijken met toen. Veel innovaties, die toen voor onmogelijk werden gehouden, zijn werkelijkheid geworden. Er blijft echter wel een overeenkomst: de drang om te innoveren en te groeien met als doel een sterke biobased economie met een net zo'n sterke arbeidsmarkt. D66 ziet veel kansen voor Groningen en heeft daarom stevige ambities, zoals vastgelegd in ons programma en het coalitieakkoord. In Groningen kan een circulaire economie bewerkstelligd worden door een koppeling te maken tussen de agrarische sector en het chemiecluster. Dit college heeft als een van haar belangrijkste doelen de economie te versterken. Door het versimpelen en verhelderen van regelgeving en het investeren in het MKB, bijvoorbeeld via fondsen en microkredieten. Hierdoor wordt er meer geïnvesteerd in ondernemingen, waaronder Start-ups en daar profiteert onze provincie ook van. Voorzitter, ik kom bij het tweede punt: infrastructuur. De groei van de economie is sterk afhankelijk van criteria als infrastructuur, leefomgeving en onderwijs. Destijds maakte W.A Scholten veel gebruik van schepen als vervoersmiddel voor zijn goederen. Het personeel kwam te voet, te paard of met een wagen naar het werk. Tegenwoordig wordt in onze provincie vooral de fiets gebruikt als vervoersmiddel. De stad Groningen staat bekend als fietsstad. Daarom heeft de Stad een fietsstrategie ontwikkeld. D66 juicht deze ontwikkeling toe en ziet hier een mooie uitdaging voor de provincie om een soortgelijke fietsstrategie te ontwikkelen. Bovendien zal door de snelle opmars van de elektrische fiets nog meer mensen de tweewieler gebruiken om zich te verplaatsen door onze provincie. Om dit te bekrachtigen dient mijn fractie de volgende motie in. Voorzitter, ten derde: Europa W.A. Scholten had naast zijn ondernemingen in Groningen ook vestigingen in Duitsland, Oostenrijk, Polen en Rusland. In het Europa van toen was er minder economische samenwerking, omdat de landen meer gericht waren op zichzelf. Scholten durfde over grenzen heen te kijken, hij dacht internationaal, dat doen we nu ook. Kijk bijvoorbeeld naar de samenwerking in de Eems-Dollard regio. Het thema arbeidsmarkt staat centraal. Relevante organisaties uit Noord-Nederland en Noord-Duitsland werken samen om verschillen in regelgeving en verdere complicaties weg te nemen. Grensoverschrijdend werken wordt eenvoudiger als obstakels worden weggenomen zoals erkennen van diploma's, opleidingen, verschillen in pensioen en ontslagregelingen. Om grensoverschrijdende samenwerking te bevorderen willen wij een Groninger Messe organiseren: een beurs gericht op innovatie en bedrijven. Een uitwisselingsplatform voor de maakindustrie, Start-ups in sectoren waar Groningen sterk in is, zoals de zorg, de energie of de landbouw. Groningen kan zich zo profileren in Duitsland, Scandinavië en de Baltische Staten. Voorzitter, ten vierde de Energie. Het bedrijf van Willem Albert Scholten bestond ook uit een aantal turffabrieken. Turf was destijds een veelgebruikte brandstof om de huizen warm te houden en fabrieken te laten draaien. Het turf werd onder andere gewonnen in de Veenkoloniën van Groningen en Drenthe. Grote stukken land werden ontdaan van hun veenlaag waardoor het landschap er radicaal anders uit kwam te zien. Na verloop van tijd werd turf schaars en stapte men over op andere energiebronnen. Een energietransitie in de geschiedenis. Vandaag de dag staat de energietransitie weer hoog op de agenda. Afgelopen decennia is volop gas gepompt uit de Groninger bodem. Met alle effecten van dien: scheuren in huizen, scholen, monumenten en andere gebouwen. Mensen voelen zich onveilig maar zijn gehecht aan hun thuis, Groningen. Vorige week bespraken de Groninger Staten de overheidsdienst Groningen en de Nationaal Coördinator. Deze organen moeten de inwoners helpen bij schadeloosstelling, mogelijke uitkoop van woningen, meerkosten door verbouw of nieuwbouw en verjaringstermijnen. D66 vindt dat er tempo gemaakt moet worden. Naast het Centrum voor veilig wonen en de dialoogtafel is met de overheidsdienst een derde organisatie gekomen die Groningen moet helpen met de aarbevingsproblematiek. Dit is mooi, maar de tijd begint te dringen. Het is essentieel dat deze organen transparant en begripvol te werk gaan. Dit alles mag geen instrument zijn om het niveau van de gaswinning te handhaven. De gaswinning moet verder naar beneden en inwoners van onze provincie moet meer betrokken worden bij besluitvorming. De minister heeft aangegeven dat het gaswinningsplafond naar 30 miljard kuub gaat. Dit is een eerste stap, maar dit is voor D66 zeker niet voldoende. Het vraagstuk rond de gaswinning maakt ons er van bewust dat er met rasse schreden gewerkt moet worden aan duurzame energieopwekking. D66 is blij dat deze coalitie meer ruimte geeft aan initiatieven die moeten bijdragen aan een duurzaam Groningen. Er is al ruimte gegeven aan verscheidene lokale initiatieven die zonne-energie willen opwekken. Ook wordt er een fonds ingesteld waar particulieren aanspraak op kunnen maken om groene energie op te wekken of het verbruik van energie te beperken. Zo kunnen Groningers op eigen kracht, met een beetje steun van de overheid, zelf werken aan de energietransitie. D66 hoopt dat Groningen hiermee koploper kan worden in de energietransitie en een voorbeeld kan vormen voor andere regio's. Voorzitter, ten slotte wil ik het hebben over onze bestuurscultuur. D66 ziet dat mensen en bedrijven tot veel in staat zijn. Zij maken de provincie. De familie Scholten heeft hier ook haar bijdrage in gehad: het Stadspark, theater Grunneger Sproak en het beroemde schilderij van Otto Eerelman: de paardenkeuring op de Grote Markt op de 28e augustus. Dit toont aan dat er toen al door mensen en bedrijven werd geïnvesteerd in Groningen. Mensen kregen een baan, de culturele sector werd versterkt en werd er geïnvesteerd in landschap en recreatie. Aankomende maanden zal er gewerkt worden aan een aantal belangrijke beleidsstukken, waaronder de cultuurnota en de omgevingsvisie. D66 heeft er het volste vertrouwen in dat de ontwikkeling van deze documenten in goede samenwerking met Groningers, bedrijven, organisaties en andere overheden zal verlopen. Hiermee kan gelijk gestalte worden gegeven aan de nieuwe bestuurswijze die dit college nastreeft. Mijn fractie is verheugd dat de Gedeputeerde Financiën al heeft aangegeven dat de begroting dekkend is, felicitaties daarvoor. Hierdoor kunnen wij meer investeren in het MKB, de energietransitie, natuur, cultuur en sport. In navolging van onder andere de familie Scholten investeren in een mooi, sterk en veilig Groningen.
