W powiększeniu @wpowiekszeniu - Tumblr Blog

Posts

Jeśli ktoś z Was chciałby nabyć tego zina, to jest to możliwe! Wystarczy napisać do mnie tu na tumblr lub na ig, koszt to 35 zł + 15 zł paczkomat 😉

Mam jeszcze kilka egzemplarzy. Cały nakład to tylko 100 sztuk i więcej nie będzie, także kto pierwszy ten lepszy!

#zdjęcia #analogi #ziny #WTF

Wspominałem, że ziny to jedna z najlepszych rzeczy jakie można zrobić dla swojej fotografii?

To dziś premiera zina Wędrownej Trupy Fotograficznej

#zdjęcia #analogi #ziny #WTF

Więcej niż piksele

W świecie, w którym nasze zdjęcia żyją głównie między jednym a drugim przesunięciem kciuka na Instagramie, nastąpiło pewne zmęczenie tym, co cyfrowe. Coraz częściej tęsknimy za czymś, co ma krawędzie, zapach i… nie wymaga ładowarki. Jeśli to czytacie, to zapewne wiecie, że bardzo cenię zdjęcia na papierze. Zazwyczaj skupiam się tu na odbitkach wykonywanych własnoręcznie w ciemni, ale dziś chcę pochylić się nad innym zjawiskiem - nad zinami. Dlaczego te niepozorne książeczki są obecnie jedną z najlepszych rzeczy, jakie mogą spotkać miłośnika fotografii?

Czym właściwie jest zin? W najprostszym ujęciu to niezależna, niskonakładowa publikacja wydawana własnym sumptem, całkowicie poza oficjalnym obiegiem wydawniczym. Choć ich korzenie sięgają kontrkultury i kserowanych, punkowych manifestów, dzisiejsze ziny fotograficzne przeszły ogromną ewolucję. Daleko im do surowych fanzinów sprzed lat. Dziś są to często obiekty z pogranicza artzinów i artbooków, gdzie typografia, sposób szycia i starannie dobrana estetyka świadczą o pełnej kontroli artysty nad procesem twórczym. Zin to przestrzeń absolutnej wolności twórczej – miejsce, w którym autor staje się jednocześnie kuratorem i wydawcą, a jedynym ograniczeniem dla jego wizji jest wyobraźnia.

Zdjęcie na ekranie smartfona jest skrajnie demokratyczne, dostępne dla każdego, ale przy tym do bólu powtarzalne – zawsze gładkie, zawsze podświetlone tak samo i przewijane po sekundzie. Zin to zupełnie inna bajka. Tutaj fotografia przestaje być zbiorem danych, a staje się fizycznym obiektem. Gramatura papieru, jego faktura i sposób, w jaki chłonie on światło, stają się integralną częścią obrazu. Można poczuć pod palcami szorstkość materiału albo satynowy połysk kredy. To doświadczenie zmysłowe, którego nie zastąpi żaden, nawet najdoskonalszy wyświetlacz.

Mimo to, zin to coś więcej niż sam papier. Choć pojedyncza odbitka bywa zachwycająca, często pozostaje bytem osobnym, wymagającym oprawy i konkretnego miejsca na ścianie, nie wspominając już o tym, że dobra odbitka potrafi swoje kosztować. Zin działa inaczej - oferuje narrację i rytm. To zamknięta całość, w której autor decyduje o kolejności kadrów, zestawieniu ich na rozkładówce i roli białej przestrzeni. To właśnie w sekwencji buduje się opowieść, której nie da się zamknąć w jednym obrazie.

W tym formacie drzemie też niezwykła siła społeczna. Podczas gdy kolekcjonerskie odbitki czy opasłe albumy prestiżowych wydawnictw potrafią kosztować fortunę, zin pozostaje dostępny. Pozwala na budowanie domowej biblioteki sztuki bez ogłaszania upadłości konsumenckiej. Jest mały, mieści się w kieszeni kurtki, a jednocześnie stanowi autentyczny, nienaruszony przez algorytmy zapis wizji twórcy. Kupując zina, wchodzimy w posiadanie projektu, który często nigdy nie trafił do sieci w takiej formie lub zyskał w druku zupełnie nowy kontekst. To intymne spotkanie z autorem, bez rozpraszających powiadomień i szumu informacyjnego.

Co najważniejsze, zin to najszczerszy komunikat poparcia, jaki możemy wysłać fotografowi. W świecie „lajków”, które nic nie kosztują, wyłożenie kilkudziesięciu złotych na fizyczną publikację jest jasnym sygnałem: „Twoja praca jest dla mnie ważna”. Takie wsparcie trafia bezpośrednio do twórcy, pozwalając mu na wydawanie kolejnych zinów, zakup filmów, opłacenie ciemni czy realizację nowych projektów. To budowanie realnej społeczności i wspieranie niezależnego obiegu kultury, który nie musi pytać nikogo o zgodę na istnienie.

Fotografia potrzebuje fizyczności, a ziny to idealny sposób na to, by mogła ją odzyskać. Publikacje takie są materialnym śladem konkretnego momentu w pracy artysty, swoistą kapsułą czasu, która starzeje się razem z nami. Dają nam pretekst, by zwolnić, odłożyć telefon i po prostu… popatrzeć i poczuć fotografię.

A Wy? Robicie ziny? Kupujecie je? Macie już swoją kolekcję na półce, czy Wasze ulubione zdjęcia wciąż są uwięzione w zero-jedynkowej chmurze?

#gadu gadu #ziny

JOBO SilverBase - w służbie powtarzalności

Jakiś czas temu pisałem Wam o „Dyscyplinie laboranta” i o tym, że większość filmów wywołuję rotacyjnie, kręcąc koreksem ręcznie na rolkach, a 4x5 wywołuję wyłącznie w ten sposób. To rozwiązanie skuteczne i ekonomiczne, ale – bądźmy szczerzy – dalekie od ideału całkowitej powtarzalności, a do tego męczące i angażujące czasowo. Ponadto ręczne kręcenie zawsze obarczone jest błędem ludzkim: zmiennym tempem, zmęczeniem ręki lub niezależnymi od nas przerwami. Jeśli dążymy do podniesienia naszych standardów, musimy wyeliminować ten ostatni element przypadkowości. Dlatego do mojej pracowni trafił – na razie na testy – JOBO SilverBase.

Koniec z „pi razy oko”

Wszyscy, którzy mnie znają, wiedzą, że jeśli coś mi nie wyjdzie tak, jak planowałem, to jestem zwyczajnie “chory”. Chodzę dookoła tematu tak długo, aż go dopracuję i zrozumiem, co się stało. W każdej ciemni całkowita powtarzalność powinna być celem. Tylko jeśli ją osiągniemy możemy mówić o opanowaniu procesu i świadomym kształtowaniu efektów. SilverBase to urządzenie, które przejmuje na siebie „czarną robotę”, czyli mechaniczną część rotacyjnego procesu. Jest to szalenie wygodne – gdy filmy się wywołują, ja mogę przygotowywać kolejne koreksy, chemię lub po prostu chwilę odpocząć. Najważniejsze jest jednak to, że stałe obroty gwarantują identyczne warunki dla każdego filmu, niezależnie od tego, czy jest on pierwszy, czy dziesiąty tego dnia.

Charakterystyka JOBO SilverBase

JOBO to w tej chwili prawdopodobnie jedyny kompletny system ciemniowy z prawdziwego zdarzenia. Wszystkie akcesoria są przemyślane i wzajemnie kompatybilne, ale to temat na osobny wpis. Tym razem skupię się na głównym bohaterze, czyli na JOBO SilverBase.

Urządzenie to jest małe i lekkie, dlatego też można używać go wyłącznie z mniejszymi koreksami. JOBO SilverBase jest kompatybilne z serią 1500 (modele 1510, 1520, 1540) oraz dwoma koreksami z serii 2500 (2510 i 2520). Trzeba pamiętać, że procesor ten nie obsługuje koreksu 2550 – jest on dla tak małego silnika za duży, a po napełnieniu chemią zdecydowanie za ciężki. Próba jego użycia może grozić spaleniem napędu.

JOBO SilverBase dysponuje jedną prędkością i automatycznie zmienia kierunek obrotów (w przeciwieństwie do najprostszego, nieprodukowanego już, procesora JOBO DuoLab, który kręcił koreksem w jedną stronę). To ogromna zaleta, dzięki której możemy być spokojni o równomierne wywołanie filmów. Koreksy mocujemy do bazy za pomocą magnesu umieszczonego na dnie tanku. Połączenie jest na tyle mocne i stabilne, że nie trzeba się obawiać o zsunięcie się koreksu podczas pracy. Dodatkowe wsparcie zapewniają rolki, które należy dostosować do średnicy używanego systemu: dla serii 1500 rolki ustawiamy wyżej, a dla 2500 – niżej. Domyślnie w komplecie są rolki dla systemu 1500.

Warto pamiętać, że SilverBase nie posiada grzałki i nie jest przeznaczony do pracy w łaźni wodnej. Oznacza to, że proces musi odbywać się w temperaturze pokojowej lub użytkownik musi sam zadbać o odpowiednie podgrzanie roztworów przed ich wlaniem. O ile przy tradycyjnym procesie czarno-białym (zazwyczaj 20°C) nie stanowi to problemu, o tyle przy procesach barwnych, takich jak C-41 czy E-6, utrzymanie stabilnej temperatury bez łaźni wodnej będzie sporym wyzwaniem.

Magnesy mocujące można bez problemu dokupić osobno. Dzięki temu posiadane już koreksy (w moim przypadku 1540 oraz 2520) zyskują drugie życie i idealną stabilność na procesorze. Co istotne, magnesy te pasują również do starszych, nieprodukowanych już koreksów z systemu 2800 (w przypadku tej serii SilverBase poradzi sobie wyłącznie z najmniejszym modelem - 2820).

Pułapki obróbki rotacyjnej, czyli na co uważać

Niezależnie od techniki agitacji, jednym z największych wyzwań przy używaniu większych koreksów jest czas wlewania chemii. To właściwie jedyny moment w zautomatyzowanym procesie rotacyjnym, w którym łatwo o błąd. Jeśli nalanie roztworu i zamocowanie koreksu na magnesie procesora zajmie nam np. 45 sekund przy krótkim, 4-minutowym wywoływaniu, dół negatywu będzie miał kontakt z chemią znacznie dłużej niż góra.

Efekt? Widoczne, ciemniejsze pasy na gotowym filmie. Zasada jest prosta: im szybciej wlejemy chemię i rozpoczniemy rotację, tym lepiej. Aby zminimalizować ryzyko błędu, warto stosować wywoływacze pracujące stosunkowo długo lub wprowadzić namaczanie wstępne w wodzie, co wydłuża czas indukcji (moment od zanurzenia filmu do faktycznego rozpoczęcia wywoływania). Przy odrobinie wprawy sprawne nalanie chemii nie powinno zająć więcej niż 15–20 sekund.

Kolejną kluczową kwestią, która pośrednio łączy się z wcześniejszą, jest odpowiednie rozcieńczenie wywoływacza. W tradycyjnym wywoływaniu inwersyjnym (przez fikanie koziołków koreksem) rzadko o tym myślimy, ponieważ całkowita objętość płynu jest zazwyczaj znacznie większa i zawiera więcej niż minimalna dawka koncentratu wymagana do wywoływania filmu. W rotacji, gdzie płynu używamy znacznie mniej, musimy być czujni.

Przykładowo, na jeden film (formatu 135 lub 120), 4 arkusze 4x5 lub jeden 8x10 musimy zużyć minimum 5 ml koncentratu wywoływacza Rodinal. W przypadku klasycznych wywoływaczy jak D76, Xtol czy Microphen ilość ta będzie znacznie większa - wynosząca nawet ok 100-150 ml na film.

Dlatego w przypadku wywoływania rotacyjnego zawsze sprawdzajcie w instrukcji, minimalną ilość substancji czynnej potrzebną do wywołania negatywu. Może się okazać, że choć do pokrycia filmu w rotacji wystarczy Wam 120 ml płynu, to przy dużym rozcieńczeniu (np. Rodinal 1:100) chemia wyczerpie się przed końcem czasu wywoływania.

Proces rotacji, czyli magia „kręcenia” w poziomie - praca z JOBO SilverBase

Gdy chemia jest już wewnątrz, a koreks spoczywa na rolkach, zaczyna się właściwa praca procesora. Sercem JOBO SilverBase jest napęd magnetyczny – po prostu kładziemy koreks, a magnesy na dnie tanku „łapią” sprzęgło silnika. W przeciwieństwie do klasycznego wywoływania inwersyjnego (tzw. przewrotek), gdzie film jest zanurzony w roztworze praktycznie przez cały czas, w rotacji negatyw tylko częściowo styka się z chemią. Dlatego niezbędny jest ciągły ruch, dzięki któremu emulsja jest nieustannie omywana świeżą chemią.

Taki proces niesie ze sobą kilka istotnych skutków:

Kontrast: Ciągła agitacja nieznacznie podnosi kontrast, o czym warto pamiętać przy fotografowaniu bardzo kontrastowych scen.

Czas wywoływania: Nieustanny ruch przyspiesza działanie chemii. Zazwyczaj należy skrócić czas procesu o 10–15% w stosunku do metody inwersyjnej. Jeśli jednak zastosujecie odpowiednio długie namaczanie wstępne (5 minut), czasu nie trzeba już skracać.

Oszczędność: Ponieważ koreks pracuje w poziomie, nie musimy zalewać go do pełna – wystarczy taka ilość płynu, która przykryje film. Przykładowo, w koreksie 1520 zamiast 485 ml wywoływacza zużyjemy 240 ml. W przypadku koreksu 2520 różnica jest jeszcze bardziej spektakularna: zamiast 1200 ml dla szpuli z filmem typu 120, wlejemy jedynie 270 ml - tak system 2500 został stworzony przede wszystkim do rotacji. Pamiętajcie tylko o zachowaniu minimalnej dawki koncentratu na film!

Skoro rotacja wymaga tylu drobnych korekt w technice, to po co ją stosować? Myślę, że efekty są warte tych kilku niedogodności. Filmy wywoływane rotacyjnie są zazwyczaj wolne od najczęstszych skaz powstających w czasie wywoływania: nie uświadczymy tu skaz wynikających z miejscowego działania bromków czy innych składników wywoływacza (nierównomierne wywołanie) ani artefaktów związanych z powstawaniem piany czy pęcherzyków powietrza. Uwierzcie mi – im większy format negatywu, tym częściej zdarzają się takie rzeczy i tym bardziej są one widoczne. Z własnej praktyki powiem Wam też, że też im większy negatyw tym bardziej skazy takie bolą fotografa.

Dzięki temu, że SilverBase automatycznie zmienia kierunek obrotów co kilka sekund, turbulencje płynu wewnątrz tanku są bardzo dynamiczne. Eliminuje to ryzyko powstawania artefaktów, co przekłada się na wyjątkową powtarzalność i czystość negatywów.

Na koniec dwa techniczne detale, o których warto pamiętać:

Poziomowanie: SilverBase powinien stać na idealnie równej powierzchni. Jeśli podstawa będzie przechylona, chemia spłynie na jeden koniec koreksu, co w skrajnych przypadkach może wpłynąć na równomierność wywołania.

Rolki: Przed nalaniem wywoływacza do koreksu i włączeniem silnika upewnijcie się, że rolki wspierające są dobrze rozstawione pod dany system (wyżej dla serii 1500, niżej dla 2500). Koreks powinien obracać się gładko, bez „bicia” na boki i bez nadmiernego oporu. Jeśli tego nie sprawdzicie wcześniej, może się okazać, że po wlaniu chemii nie będziecie mogli stabilnie założyć koreksu na bazę, a zanurzona w roztworze część filmu już będzie się wywoływać.

Werdykt na początek drogi

SilverBase nie jest magicznym pudełkiem, które „zrobi filmy za nas”. To proste, ale precyzyjne narzędzie do okiełznania chemii i fizyki procesu, które przejmuje na siebie najbardziej powtarzalną i nużącą część wywoływania. Dzięki niemu mogę skupić się na innych potrzebnych czynnościach, mając pewność, że techniczny fundament procesu jest stabilny jak nigdy dotąd.

Urządzenie eliminuje czynnik ludzki tam, gdzie łatwo o błąd, czyli przy zachowaniu idealnie jednostajnego rytmu i siły agitacji przez cały czas trwania wywołania. Dla kogoś, kto wywołuje kilka rolek pod rząd, taka automatyzacja to nie tylko ulga dla rąk, ale przede wszystkim gwarancja, że każdy film zostanie potraktowany identycznie. Choć ręczne „fikanie” koreksem ma swój niezaprzeczalny urok i większości wypadków pewnie będzie całkowicie wystarczające, to w codziennej pracy powtarzalność staje się dużą wartością, której nie zastąpi sama intuicja przy kręceniu koreksem. SilverBase udowadnia, że nowoczesna ciemnia, nawet amatorska, może być miejscem bardziej przewidywalnym i sterylnym, nie tracąc przy tym nic ze swojej analogowej duszy. To komfort, który w ciemni szybko staje się standardem, z którego trudno byłoby mi teraz zrezygnować.

Podziękowania

Chciałbym serdecznie podziękować firmie JOBO GmbH oraz panu Johannesowi Bockemühl-Simonowi za zaufanie i udostępnienie sprzętu do testów. Możliwość sprawdzenia systemu SilverBase oraz nowego urządznia do ładowania arkuszy 4x5 na szpulę w codziennej pracy mojej pracowni to doskonała okazja do weryfikacji i rozwoju standardów, którymi dzielę się z każdym, kto chce pogadać lub poczytać o współczesnej ciemni czarno-białej. Wszystkie opinie zawarte w tekście pozostają moimi własnymi wnioskami, opartymi na praktycznych doświadczeniach zgromadzonych w ciągu niemal dziesięciu lat przygody z fotografią tradycyjną.

#gadu gadu #ciemnia #ciemniowe abc #proces abc #sprzęt abc

Ola,

Chinon ce5, 50/1.7, kentmere 400 i microphen

#zdjęcia #portret #analogi #microphen #chinon ce5 #kentmere 400

Ola,

Rolleiflex 3.5F, kentmere 400 i microphen

#zdjęcia #portret #analogi #rolleiflex #microphen #kentmere 400

Ola,

Chinon ce5, 50/1.7, kentmere 400 i microphen

#zdjęcia #portret #analogi #chinon ce5 #kentmere 400 #microphen

Ola,

Rolleiflex 3.5F, kentmere 400 i microphen

#zdjęcia #portret #analogi #rolleiflex #kentmere 400 #microphen

Domowa ciemnia - przewodnik po wywoływaniu filmów czarno-białych

Masz już skompletowany sprzęt, a trening wkręcania filmu do koreksu „na sucho” (i w pełnej ciemności) masz już za sobą? Gratulacje – jesteś gotowy, aby przejść do jednego z najciekawszych etapów w fotografii tradycyjnej. Wywoływanie własnych negatywów to nie tylko oszczędność, ale przede wszystkim pełna kontrola nad wyglądem zdjęcia.

Zanim jednak wlejesz pierwszą chemię do koreksu, musimy zadbać o fundamenty: bezpieczeństwo i precyzję.

BHP i czystość

Fotochemia to zestaw konkretnych związków chemicznych. Choć proces jest bezpieczny, musisz trzymać się jednej żelaznej reguły: nigdy nie używaj przyborów kuchennych do chemii fotograficznej. Zlewki, menzurki, termometry, butelki i mieszadła muszą być przeznaczone wyłącznie do ciemni. Sam proces najlepiej przeprowadzać poza kuchnią, a wszystkie odczynniki przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci.

Krok 1: przygotowanie stanowiska i roztworów

Zanim zgasisz światło, przygotuj sobie „pole bitwy”. Ustaw szpule koreksu na odpowiedni rozmiar (35 mm lub 120), przygotuj nożyczki i kasetkę z filmem tak, byś mógł je szybko i bez pudła odnaleźć w całkowitej ciemności.

Następnie przygotuj roztwory robocze. Najlepiej użyć do tego wody demineralizowanej.

Wywoływacz: Przykładem może być klasyczny Ilford ID11. Zazwyczaj używa się go: w stocku (czyli w wersji nierozcieńczonej) lub w rozcieńczeniach takich jak 1+1 czy 1+3. Jeśli planujesz rozcieńczenie 1+1 to na 500 ml roztworu roboczego potrzebujesz 250 ml wywoływacza i 250 ml wody. Dla roztworu 1+3, na 500 ml roztworu potrzebujesz 125 ml „stocka” (koncentratu) i 375 ml wody. Do szybkiego obliczania tych proporcji możesz użyć kalkulatora rozcieńczeń w aplikacji “Dev it!”. Warto pamiętać, że wywoływacz taki jak Id11 w stocku (czyli nierozcieńczony) można używać wielokrotnie, czyli po wywołaniu zlać wywoływacz do butelki. Wywoływacze rozcieńczone (1+1, 1+3 itd) po użyciu utylizujemy.

Przerywacz: przerywacz ma za zadanie chronić utrwalacz i natychmiast przerwać proces wywoływania. Polecam go stosować przede wszystkim w przypadku bardzo aktywnych wywoływaczy, gdzie by uniknąć przewołania filmu, proces należy przerwać natychmiast. W innych, standardowych przypadkach spokojnie możemy przepłukać koreks wodą. Zazwyczaj robię to tak, że wlewam wodę, robię kilka przewrotek, wylewam ją i moczę film w kolejnej porcji wody przez minutę. Jeśli jednak uznacie, że potrzebujecie przerywacza, to możecie sporządzić go z octu (10 ml octu 10% na litr wody), kwasku cytrynowego (10-15g na litr wody) lub niewielkiej ilości utrwalacza i wody lub możecie użyć gotowych przerywaczy w koncentracie.

Utrwalacz: Utrwalacz najwygodniej sporządzać z gotowego koncentratu. Na butelce utrwalacza, który kupicie na pewno będą dane z informacjami jak go rozcieńczyć i jaki jest minimalny czas utrwalania oraz informacje o wydajności.Popularny Ilford RapidFixer rozrabia się z wodą w stosunku 1+4 (200 ml + 800ml dla 1000 ml roztworu) i utrwala filmy od 2 do 5 minut. Utrwalacze z koncentratu są zazwyczaj wielokrotnego użytku, warto więc rozrobić od razu litr utrwalacza.

Zwilżacz: Przygotuj go w oddzielnej zlewce na sam koniec procesu i pamiętaj, że zwilżacz koniecznie musi być sporządzony na wodzie demineralizowanej.

Pamiętaj o temperaturze! Standardem dla negatywowego procesu czarno-białego jest zazwyczaj 20°C. Temperatura musi być stabilna dla wszystkich kąpieli, aby uniknąć szoku termicznego emulsji i efektu retykulacji. Oczywiście niewielkie wahnięcia między kolejnymi kąpielami nie zniszczą od razu Waszego filmu, więc też nie należy się tego bardzo bać. Jak utrzymać stabilną temperaturę? Zazwyczaj najbardziej stabilną temperaturą jest temperatura pokojowa. Bardzo często nie ma potrzeby z nią walczyć, jeśli wasze roztwory mają 22°C wystarczy przeliczyć czas wywoływania. Poniżej znajdziecie tabelę z informacjami, jak skracać lub wydłużać czas w zależności od temperatury roztworu. Wywoływanie w wyższej temperaturze podnosi nieco kontrast, jeśli boicie się że będzie zbyt wysoki, to zastosujcie większe rozcieńczenie wywoływacza. Uwierzcie mi, ta metoda sprawdza się bardzo dobrze! Jeśli jednak chcecie koniecznie utrzymać temperaturę inną niż pokojowa, to najwygodniejszą opcją jest po prostu duża miska czy pojemnik z wodą i wywoływanie w kąpieli wodnej. Działa, chociaż nie jest bardzo wygodne i raczej nie polecam tej metody na początek.

Krok 2: ładowanie filmu (w całkowitej ciemności)

To jedyny moment, w którym musisz pracować „na oślep”. Jeśli używasz filmu małoobrazkowego (typ 135), przytnij końcówkę i zetnij rogi pod kątem – ułatwi to wsunięcie błony w prowadnice szpuli. Jeśli Twój aparat zostawia końcówkę na wierzchu, możesz przyciąć ją bez wyciągania całego filmu z kasetki. Jeśli nie, możesz wysunąć ją przy pomocy wyciągarki końcówki lub przyciąć końcówkę po ciemku już po rozebraniu kasetki z filmem. Gdy film znajdzie się w koreksie, a ten zostanie szczelnie zamknięty, możesz zapalić światło. Od teraz resztę procesu możesz przeprowadzić przy pełnym oświetleniu.

Krok 3: Proces wywoływania krok po kroku

1. Namaczanie wstępne

Nie każdy stosuje ten krok, w przypadku niektórych, specyficznych, wywoływaczy zaleca się pominięcie namaczania wstępnego, ale we wszystkich innych wypadkach stosuje kąpiel wstępną. W przypadku naszego Id11 spokojnie możemy zastosować ten krok. Wlej wodę o takiej samej temperaturze jaką ma wywoływacz do koreksu na około minutę. To usunie warstwy przeciwodblaskowe i równomiernie namoczy emulsję, co zapobiega powstawaniu pęcherzyków powietrza (późniejszych jasnych plamek na zdjęciach). Po wlaniu wody puknij kilka razy dnem koreksu o blat, aby „odbić” ewentualne bąbelki od powierzchni filmu.

Skąd wziąć wodę o idealnie takiej samej temperaturze jak wywoływacz? Ja rozwiązuję to w ten sposób, że w jednej z butelek po wodzie demineralizowanej, mam zwykłą wodę kranową. Wywołując film w temperaturze pokojowej, wszystkie roztwory nalewane bezpośrednio z butelki będą miały tą samą temperaturę.

2. Wywoływanie właściwe (Obraz utajony)

To główna część procesu i polega ona na wywołaniu obrazu utajonego, jaki powstał w czasie naświetlania zdjęcia. Czas wywoływania zależy od rodzaju filmu, temperatury i stężenia oraz rodzaju chemii.

Stock (stężony roztwór): Daje wyższy kontrast i drobne ziarno, działa szybko. Można używać go wielokrotnie (zgodnie wydajnością określoną przez producenta). W przypadku Id11 przy każdym kolejnym użyciu należy czas wywoływania wydłużać o 10%.

Rozcieńczenie: Wydłuża proces, ale zapewnia lepsze przejścia tonalne i szczegóły w cieniach, przy dużych rozcieńczeniach może dawać większe ziarno niż stock. Często daje też lepszą ostrość obrazu. Roztworów roboczych używa się jednorazowo - dzięki czemu każdy film zawsze wywoływany jest w dokładnie takich samych warunkach. Niestety przy niektórych koreksach czasami może oznaczać to, że nie wykorzystamy pełnej wydajności wywoływacza.

Wlej wywoływacz i włącz stoper. Stosuj się do instrukcji mieszania producenta lub jeśli jej nie ma to zastosuj standardową metodę. Zazwyczaj są to ciągłe przewrotki (obracanie koreksu do góry dnem) przez pierwsze 30 sekund, a następnie 10 sekund co każdą minutę. Pamiętaj: im intensywniej mieszasz, tym bardziej rośnie kontrast. Możesz zastosować również inne metody mieszania, takie jak 5s co 30s procesu, wywoływanie rotacyjne - czyli kręcenie położonym koreksem, a nawet wywoływanie stand czy semi-stand, w którym praktycznie w ogóle nie rusza się koreksem. Metody te omówię w osobnych wpisach, ale od razu zaznaczę, że stand i semi-stand niosą za sobą ryzyko powstania nierówności wywoływania, więc nie polecam ich na początek.

3. Przerywanie i utrwalanie

Po wylaniu wywoływacza użyj przerywacza (lub czystej wody) przez około minutę. Następnie wlej utrwalacz. Podobnie jak w przypadku wywoływacza, należy mieszać roztwór w czasie utrwalania. Standardowe 10s co każdą minutę świetnie się sprawdzi. To utrwalacz sprawia, że film przestaje być światłoczuły. Po czasie określonym przez producenta (zwykle kilka minut), mógłbyś już obejrzeć obraz powstały na filmie. Warto jednak chwilę poczekać, by nie pobrudzić palców i rzeczy których się dotyka utrwalaczem.

Utrwalacz po użyciu zlewamy do butelki – litr przygotowanego utrwalacza starcza zazwyczaj na ok. 10-15 filmów, ale sprawdźcie dokładnie w instrukcji producenta.

Jeśli po utrwalaniu cokolwiek Cię niepokoi, np. film nadal jest mleczny/nieprzejrzysty – wrzuć go z powrotem do świeżego utrwalacza na kolejne 3 minuty. To uratuje Twój negatyw przed zaświetleniem!

4. Płukanie – klucz do długowieczności

Jeśli źle wypłuczesz film, to za kilka lat na negatywach pojawią się brunatne plamy lub na powierzchni wykrystalizują się nieusunięte z emulsji związki. Masz trzy drogi:

Metoda tradycyjna: 40 minut pod bieżącą wodą.

Metoda z kaskadą: użycie specjalnego wężyka do doprowadzenia wody znacznie skraca czas płukania - do 20 minut, a w przypadku zaawansowanych kaskad, które dodatkowo napowietrzają wodę nawet do 10 minut, ale warto sprawdzić to w instrukcji waszej kaskady.

Metoda Ilforda: Polega na wymienianiu wody i wykonywaniu przewrotek, takich samych jak w czasie wywoływania filmu. Wlej wodę i zrób 5 przewrotek, wylej. Wlej świeżą wodę, zrób kolejne 10 przewrotek, wylej. Ostatnia krok to 20 przewrotek, ale zazwyczaj dla spokoju i pewności robię jeszcze 40 przewrotek. Czasami zdarzało mi się robić jeszcze jedną dodatkową serię na 40 lub nawet 80 przewrotek. To gwarantuje idealną czystość negatywu przy małym zużyciu wody.

Metoda pośrednia: stosowałem ją przede wszystkim kiedy wywoływałem filmy jednocześnie w dwóch koreksach. W jednym filmy pukały się pod bieżącą wodą lub z zastosowaniem kaskady, a w drugim wykonywałem płukanie metodą ilforda. Po połowie czasu płukania, zamieniałem koreksy. W ten sposób sprawnie można wywołać i wypłukać filmy w dwóch koreksach.

5. Kąpiel zwilżająca i suszenie

Ostatnia kąpiel musi być wykonana na wodzie demineralizowanej i zawiera środek zmniejszający napięcie powierzchniowe wody. Zwilżacze w koncentracie takie jak np. Mirasol lub Fotonal są bardzo wydajne. Kąpiel tak zapobiega powstawaniu zacieków z kamienia podczas schnięcia. Nie potrząsaj już koreksem – zwilżacz lubi się pienić. Ciekawostką jest to, że zamiast klasycznego zwilżacza można użyć lekkiego detergentu. W dawnych czasach dość powszechnie używano w tym celu płynu do zmywania naczyń, jak np. ludwik. Sam też się jeszcze załapałem na to, ale raczej nie polecam tej metody, gdyż płyny mogą zawierać barwniki lub substancje aromatyczne, które mogą wpływać na nasz film.

Wyjmij film, rozkładając szpulę (w przypadku szpulek jobo można wyciągnąć bez rozkładania). Powieś go w miejscu bez kurzu – łazienka po kąpieli jest idealna, bo wilgoć osadza pyłki na podłodze. Na dole filmu powieś drugi klips. Obciążenie takie spowoduje, że film będzie się mniej skręcał podczas schnięcia. Pozostaw go do wyschnięcia na 24 godziny.

Krok 4: Archiwizacja

Suche negatywy potnij na paski i wkładaj w pergaminowe koszulki. Standardowo negatywy małoobrazkowe tnie się na odcinki po 6 klatek, filmy typu 120 w zależności od formatu, dla 6x4.5 po 4 klatki, a 6x6 po 3. Zawsze używaj bawełnianych rękawiczek, najlepiej takich niepylących! Tłuszcz z palców to największy wróg emulsji. Tak przygotowane koszulki przechowuj w dedykowanych segregatorach. Warto kupić takie z futerałem, gdyż zdecydowanie lepiej chronią negatywy przed kurzem.

Co z pozostałą chemią:

Wiele wywoływaczy i utrwalaczy można użyć wielokrotnie. Przechowuj je w ciemnych butelkach bez dostępu powietrza. Możesz użyć specjalnego gazu (np. Tetenal Protectan) lub po prostu ścisnąć plastikową butelkę, by poziom płynu sięgnął samego korka. Jednak nie polecam butelek harmonijkowych, duża ilość załamań powoduje, że bardzo trudno utrzymać te butelki w czystości, co znów wpływa na trwałość roztworów. Najlepiej sprawdzają się dedykowane butelki na chemię foto (jak JOBO czy Kaiser) lub szklane butelki apteczne z ciemnego szkła. Pamiętaj: negatyw i zdjęcia jakie na nim zrobiłeś, są warte znacznie więcej niż litr chemii. Jeśli masz wątpliwości co do świeżości i działania roztworu – przygotuj nowy.