This sand is a sifted sample from a spoil tip of the local coalmines. My grandfather used to say 'do you see those hills? I paid for those!'. The hills consist of mainly claystone, shale and slate. These mountains of waste material dominate the landscapes in this region.
- Bert van Malde, to See a World in a Grain of Sand
Sample van de Mijnsteenberg in het Schutterspark
In de 19e eeuw begon men met de delving van grondstoffen zoals bruinkool, waarbij ook zand, grind en klei gedolven werd. De delving betrof vooral dagbouw, waarbij de grondstoffen werden afgegraven aan de oppervlakte.
Staatsmijn Hendrik in de verte, bron: demijnen.nl
Na bruinkool volgde steenkool, deze werd ondergronds gedolven. In Brunssum was er de Staatsmijn Hendrik, waar tegenwoordig de NATO JFC Brunssum is gevestigd. Waar nu de toren staat, stond vroeger de schacht van de Hendrik. Het schachtwiel staat nu net buiten de poort van NATO JFC Brunssum aan de Akerstraat.
De steenkool kwam in wagentjes boven en werd bovengronds uitgelezen door leesjongens, die zo begonnen zij aan een opleiding tot mijnwerker. De mijnwerkers werden uitbetaald voor kolen, op stenen stond er een steenboete. Die stenen gingen niet terug onder de grond, maar kwamen bovengronds op een hoop, en die hoop werd een berg of meerdere bergen.
Mijn opa zei altijd, “die bergen daar, die heb ik betaald.”
De steenbergen zijn misschien de meest herkenbare overblijfselen van de mijnbouw, overblijfselen die tot vandaag de dag het landschap in deze regio domineren. Dat wil niet zeggen dat men niet geprobeerd heeft om deze bergen weer te doen verdwijnen.
Na de sluiting van de staatsmijnen trad er een operatie in werking genaamd ‘sanering mijnterreinen’, oftewel ‘van zwart naar groen’. Een omvangrijk plan om de regio weer aantrekkelijk te maken. Veel aan de mijnen gerelateerde bouw als fabrieken en dergelijke werden opgeruimd en daar voor in de plaats kwam groen.
Tot op de dag van vandaag is men bezig met deze opruiming. Zo stort het bedrijf Mourik in brunssum de uitgeputte delen van de groeve steeds dicht met de stenen van de nabij geleden mijnsteenberg.
Boven. De zuidelijke vijver genaamd de ‘koffiepoel’, en de slikvijver er boven.
Zichtbaarder is waarschijnlijk de plaats waar de verbinding is gecreeerd tussen het Schutterspark en de Brunssumerheide. Daarvoor een een groot deel van de mijnsteenberg afgegraven en daarmee is een lokale slikvijver gedempt. Daar is toen een nieuwe deklaag op gekomen.
Boven. De ‘Koffiepoel’ onder, de volledig gedempte en met wit/bruin zand afgedekte slikvijver. Het afgegraven talud van de mijnsteenberk en de ontkluisde Roode Beek.
Tijdens de Dutch Design Week sprak ik iemand bij Atelier NL, zij vertelde mij dat er nog een sample was uit de buurt van Brunssum. Het was een flesje gevuld met steen en deze konden helaas niet gesmolten worden. Waarschijnlijk gaat het om het Sample uit Landgraaf, dat ook van een mijnsteenberg komt.
Daarop besloot ik een sample te proberen van de mijnsteenberg in Brunssum.
Naast zand zit er vanalles in de steenberg dat naar boven is gekomen samen met de steenkool, zoals onder andere kleisteen, schalie en leisteen.
Steenkool
is een fossiele brandstof en bestaat uit afzettingen van plantenresten die in het geologisch verleden zijn gevormd. Steenkool bestaat voornamelijk uit koolstof(6C), met varierende hoeveelheden waterstof(1H), zwavel(S16), zuurstof(O2) en stikstof(N2).
Kleisteen
Is een sedimentair gesteente, dat bestaat uit deeltjes van andere gesteenten, maar voornamelijk uit geconsolideerde klei. Minimaal 75% van de kleisteen bestaat uit kleimineralen.
25% bestaat uit andere mineralen of materie zoals kwarts, veldspaat, carbonaten, glauconiet, chloriet, oxiden of organische verbindingen zoals bitumen.
Schalie
Wanneer de kleisteen uit laagjes bestaat(laminatie), noemen we dit schalie. Het gesteente heeft in tegenstelling tot kleisteen een duidelijke splijting. Schalie, niet te verwarren met leisteen, bestaat voor het grootste deel uit kleimineralen.
Leisteen
is een metamorfe gesteente, een gesteente dat onder invloed van temperatuur, druk of hydrothermale vloeistoffen is gerekristalliseerd of gemetamorfoseerd. Meestal gebeurt dit op grotere diepte in de aardkorst of mantel.
Dit gesteente kenmerkt zich door één duidelijke, dominante foliatie van afwisselende laagjes kwarts(SiO2) met veldspaat en laagjes mica. Dankzij deze foliatie heeft leisteen een sterke splijting en verbrokkelt het in dunne, plaatvormige brokken. Leisteen wordt in de natuur gevormd door de metamorfose van kleirijk sediment, zoals schalie of kleisteen.
---
Vroeger gingen wij met de familie wel eens “fosiellen zoeken”, want sommige stenen bevatten afdrukken, meestal van planten. Met de hulp van Atelier NL heb ik nu een nieuwe herrinnering.
Zoals te zien is op de foto is er een bruin soort glas ontstaan, met vettige créme-kleurige druppels op de rand. Een aantal elementen in het zand, zoals ijzeroxiden(Fe2O3), koolstof(6C) en zwavel(S), kunnen alle drie voorkomen komen in deze berg en kunnen voor een bruine kleur glas zorgen, of een gele, oranje of zwarte kleur.
Bron gebruikt voor tekst; kgv.nl
