İVME KUŞAĞI

#birlikteyürüyelim #budüzendeğişmeli

[ivmehareketi]

İVME HAREKETİ KİMDİR?

Türkiye belirsiz ve karanlık bir geleceğe doğru hızla sürükleniyor. Bu savrulmayı reddediyoruz, bu karanlığa itiraz ediyoruz! Geçtiğimiz on yılda demokratikleşme adı altında pazarlanan şeyin nasıl da tek adam rejimini inşa için kullanıldığını, liberalleşme hikâyesinin değişen araçlarla bir sermaye transferi, yağma ve yoksullaştırma sürecini hızlandırdığını deneyimledik. Bir araya gelmediğimizde, ortak amaçlarımız doğrultusunda birlikte hareket etmediğimizde güçsüz olduğumuzu gördük. İVME Hareketi olarak biz eşitlikçi, adil ve sosyal demokrasi ile yönetilen bir Türkiye’yi hayal edenleriz. Bizim hayalimizde tahakküm yerine demokratik müzakere, bilimsel çıktılar ve uygulanabilir eylemler var. İVME Hareketi siyasal partilerin etkisi ve önemini reddetmezken, kendi varlığını ve amacını da siyasal partilerin kaderine teslim etmiyor. Bu sebeple siyasete dair kavramların içi boşaltılmış pazarlama unsurları olarak kullanılmalarına itiraz ediyoruz. Buradan hareketle siyasetin salt olarak siyasi partilerde yapılması gerektiğini öngören bir anlayışı kabul etmiyoruz. İVME Hareketi olarak herkes için gıda, sağlık, konut, nitelikli eğitim, iyi ücretli ve sendikalı iş hakkının, tam istihdamın sağlandığı bir Türkiye’nin inşa edilmesi için bir araya geliyoruz. Ekonomiden temel haklara, toplumsal cinsiyetten, ekolojik geleceğe kadar söyleyecek sözlerimiz, oluşturacağımız iddialı politikalarımız var. Sosyal adaletin ilk şartı olarak planlı bir ekonomiyi görüyoruz, fakat planlı ekonomi ile bürokratik yolsuzluğa bulanmış ve merkeziyetçi bir anlayışı değil, aksine toplumsal çıkarları, tekelci anlayışın karşısında örgütlemeyi mümkün kılan, özgürleştirici, adil – demokrat ve tam bağımsız bir refah modelini savunuyoruz. Savunduğumuz ekonominin temelinde çalışan sınıfların her yerde örgütlü biçimde tüm karar süreçlerine ve bölüşüme dahli var. Cevaplarımız Neler? Eğitim alanında reform diye sunulan, toplumun geleceğini yok eden, kindar nesil yaratan düzeni reddediyoruz. Sosyal adaletsizlikleri yeniden üreten ve kökleştiren, yeni eşitsizlikler yaratan ve sürdüren bu sistemi kabul etmiyoruz. Toplumun geleceği olan çocuklarımızın öncelikli yararını gözeten eşitlikçi, katılımcı ve barışçıl bir eğitim sistemi talep ediyoruz. Bir siyasi partinin emir komuta zincirine dayalı her türlü şiddet unsuruna, özellikle kadına, çocuğa, yaşlıya, tüm bitki ve hayvanlara, öteki olarak addedilen her unsura karşı şiddete karşıyız. “Öteki” görülene yönelik beslenen toplumsal hoşgörüsüzlüğe, seçkinlerin iştahı ile şekillenen ayrımcılığa, yerinden etmelere ve diğer bütün baskı biçimlerine bir son verilmesini öncelik olarak kabul ediyoruz. Biliyoruz ki doğanın her unsuru bir diğeri kadar değerli! İnsanın dünyadaki varoluşu, doğa ile sürdüğü ahlaki ve dengeli ilişkiye bağlı. Kapitalist sömürgenlerin kör hırsıyla teşvik edilen haksız kazançlar bugünün “akıllı” varlığı olan insanı diğer canlılardan daha haklı kılmıyor. Sunulacak ekonomik güvencelerin öncelikli ekolojik olarak sürdürülebilir olması gerektiğini savunuyoruz, çünkü dünyayı her gün öldürüyoruz, kendi evimizi yok ediyoruz. Doğa ve insana karşı “oyunun kuralları” içerisinde oynayarak, tahakküm kurmamızın tek çıkar yol olduğunu söyleyenlerin, aslında bu yüzyıla ait olmayanlar olduğunu biliyoruz ve tüm söylemlerine itiraz ediyoruz. Ülkemiz zengin bir tarihe ve kültüre sahip. Otoriter rejim ve İslamcı tek seslilik ülkemizin kültür mirasını soluklaştırmakta, grileştirmekte. Oysa ancak demokratik ve ilerici bir Türkiye’yi yeniden kurarak hem dünyada itibar kazanabilir, hem de dünyada otoriter rejimler altında varlık mücadelesi veren diğer ülkelerin halklarına ilham kaynağı olabiliriz. Tıpkı 1920’lerde Hindistan’a, Afganistan’a, Cezayir’e ilham verdiğimiz gibi. İVME Hareketi ve Geleceğe Gidiş

İVME Hareketi demokratik ve sosyalisttir. Biz dayanışma, hürriyet ve örgütlü mücadeleye inanıyoruz ve yaşamın her anının ve demokratik mücadelenin her paydaşının hak ettiği değeri gördüğü ölçüde geleceği inşa edebileceğini kavradık. Söz, yetki ve iktidar, eşit ve adil olarak kullanılmalıdır. İVME Hareketi olarak yukarıda özetlenen temel amaçlar doğrultusunda, başta sosyal demokrasiye dair iddiasını sürdüren başta Cumhuriyet Halk Partisi olmak üzere, elindeki bütün gücü ADİL olarak kullanacak bütün siyasi partileri kendi ilkelerimiz içerisinde dayanışmaya davet ediyoruz. Bütün olumsuzluklara rağmen hayal ve hak ettiğini alabilmeyi başaran inatçı yoldaşlarımız ile insan tarafından sömürülmesine rağmen büyük bir çabayla adaptasyonunu devam ettirebilen yeryüzünün ilhamına kapıldık. Yaşadığımız haksızlıklara rağmen hâlâ güzellikler üretebilen yaratıcılığımızın peşindeyiz. Daha adiline meftunuz, daha güzelini yakalamak için!

[ivmehareketi]

İVME Hareketi Kimdir?

*Kollektif olarak hazırlanın ve 29 Ekim 2020 günü yayınlanan İvme Hareketi-Demokratik Sosyalistler’in manifestosudur. 

Türkiye belirsiz ve karanlık bir geleceğe doğru hızla sürükleniyor. Bu savrulmayı reddediyoruz, bu karanlığa itiraz ediyoruz! 

 Geçtiğimiz on yılda demokratikleşme adı altında pazarlanan şeyin nasıl da tek adam rejimini inşa için kullanıldığını, liberalleşme hikâyesinin değişen araçlarla bir sermaye transferi, yağma ve yoksullaştırma sürecini hızlandırdığını deneyimledik. Bir araya gelmediğimizde, ortak amaçlarımız doğrultusunda birlikte hareket etmediğimizde güçsüz olduğumuzu gördük. İVME Hareketi olarak biz eşitlikçi, adil ve sosyal demokrasi ile yönetilen bir Türkiye’yi hayal edenleriz. Bizim hayalimizde tahakküm yerine demokratik müzakere, bilimsel çıktılar ve uygulanabilir eylemler var.

İVME Hareketi siyasal partilerin etkisi ve önemini reddetmezken, kendi varlığını ve amacını da siyasal partilerin kaderine teslim etmiyor. Bu sebeple siyasete dair kavramların içi boşaltılmış pazarlama unsurları olarak kullanılmalarına itiraz ediyoruz. Buradan hareketle siyasetin salt olarak siyasi partilerde yapılması gerektiğini öngören bir anlayışı kabul etmiyoruz. İVME Hareketi olarak herkes için gıda, sağlık, konut, nitelikli eğitim, iyi ücretli ve sendikalı iş hakkının, tam istihdamın sağlandığı bir Türkiye’nin inşa edilmesi için bir araya geliyoruz. Ekonomiden temel haklara, toplumsal cinsiyetten, ekolojik geleceğe kadar söyleyecek sözlerimiz, oluşturacağımız iddialı politikalarımız var.

Sosyal adaletin ilk şartı olarak planlı bir ekonomiyi görüyoruz, fakat planlı ekonomi ile bürokratik yolsuzluğa bulanmış ve merkeziyetçi bir anlayışı değil, aksine toplumsal çıkarları, tekelci anlayışın karşısında örgütlemeyi mümkün kılan, özgürleştirici, adil – demokrat ve tam bağımsız bir refah modelini savunuyoruz. Savunduğumuz ekonominin temelinde çalışan sınıfların her yerde örgütlü biçimde tüm karar süreçlerine ve bölüşüme dahli var.

Cevaplarımız Neler?

Eğitim alanında reform diye sunulan, toplumun geleceğini yok eden, kindar nesil yaratan düzeni reddediyoruz. Sosyal adaletsizlikleri yeniden üreten ve kökleştiren, yeni eşitsizlikler yaratan ve sürdüren bu sistemi kabul etmiyoruz. Toplumun geleceği olan çocuklarımızın öncelikli yararını gözeten eşitlikçi, katılımcı ve barışçıl bir eğitim sistemi talep ediyoruz.

Bir siyasi partinin emir komuta zincirine dayalı her türlü şiddet unsuruna, özellikle kadına, çocuğa, yaşlıya, tüm bitki ve hayvanlara, öteki olarak addedilen her unsura karşı şiddete karşıyız. “Öteki” görülene yönelik beslenen toplumsal hoşgörüsüzlüğe, seçkinlerin iştahı ile şekillenen ayrımcılığa, yerinden etmelere ve diğer bütün baskı biçimlerine bir son verilmesini öncelik olarak kabul ediyoruz.

Biliyoruz ki doğanın her unsuru bir diğeri kadar değerli! İnsanın dünyadaki varoluşu, doğa ile sürdüğü ahlaki ve dengeli ilişkiye bağlı. Kapitalist sömürgenlerin kör hırsıyla teşvik edilen haksız kazançlar bugünün “akıllı” varlığı olan insanı diğer canlılardan daha haklı kılmıyor. Sunulacak ekonomik güvencelerin öncelikli ekolojik olarak sürdürülebilir olması gerektiğini savunuyoruz, çünkü dünyayı her gün öldürüyoruz, kendi evimizi yok ediyoruz. Doğa ve insana karşı “oyunun kuralları” içerisinde oynayarak, tahakküm kurmamızın tek çıkar yol olduğunu söyleyenlerin, aslında bu yüzyıla ait olmayanlar olduğunu biliyoruz ve tüm söylemlerine itiraz ediyoruz.

Ülkemiz zengin bir tarihe ve kültüre sahip. Otoriter rejim ve İslamcı tek seslilik ülkemizin kültür mirasını soluklaştırmakta, grileştirmekte. Oysa ancak demokratik ve ilerici bir Türkiye’yi yeniden kurarak hem dünyada itibar kazanabilir, hem de dünyada otoriter rejimler altında varlık mücadelesi veren diğer ülkelerin halklarına ilham kaynağı olabiliriz. Tıpkı 1920’lerde Hindistan’a, Afganistan’a, Cezayir’e ilham verdiğimiz gibi.

iVME Hareketi ve Geleceğe Gidiş

İVME Hareketi demokratik ve sosyalisttir. Biz dayanışma, hürriyet ve örgütlü mücadeleye inanıyoruz ve yaşamın her anının ve demokratik mücadelenin her paydaşının hak ettiği değeri gördüğü ölçüde geleceği inşa edebileceğini kavradık. Söz, yetki ve iktidar, eşit ve adil olarak kullanılmalıdır.

İVME Hareketi olarak yukarıda özetlenen temel amaçlar doğrultusunda, başta sosyal demokrasiye dair iddiasını sürdüren başta Cumhuriyet Halk Partisi olmak üzere, elindeki bütün gücü ADİL olarak kullanacak bütün siyasi partileri kendi ilkelerimiz içerisinde dayanışmaya davet ediyoruz.

Bütün olumsuzluklara rağmen hayal ve hak ettiğini alabilmeyi başaran inatçı yoldaşlarımız ile insan tarafından sömürülmesine rağmen büyük bir çabayla adaptasyonunu devam ettirebilen yeryüzünün ilhamına kapıldık. Yaşadığımız haksızlıklara rağmen hâlâ güzellikler üretebilen yaratıcılığımızın peşindeyiz.

Daha adiline meftunuz, daha güzelini yakalamak için!

[ivmehareketi]

Sanal Fabrika: Sürekli Değişimin Tedavisi Olarak Sürekli Değişim - Emre Yıldız

En erken örnekleri 19. yüzyılın ilk yarılarına kadar uzansa da bugün kullandığımız modern bilgisayar konseptinin teorik ve pratik temelleri bundan 60 yıl kadar önce, İkinci Dünya Savaşı döneminde atıldı. Benedict Cumberbacth’in Profesör Alan Mathison Turing karakterini canlandırdığı 2015 yılında vizyona giren The Imitation Game (Enigma) adlı filmi seyretmişsinizdir sanırım. Seyretmediyseniz mutlaka izlemenizi tavsiye ederim. “Turing makinesi” olarak da bilinen erken bilgisayar modellerinin ötesinde, kuramsal bilgisayar biliminde oldukça etkili olan Prof. Turing akıllı makine veya düşünen makine olarak tanımladığı modern bilgisayarı akademik çalışmalarında ciddi şekilde tartışmıştır. Eğer 60 yıl öncesine gidip Prof. Turing’e düşünen makinenin veya bugün bildiğimiz adıyla bilgisayarın neye benzeyeceğini sorsaydık, eminim yaptığı tarif şu anda önünüzde duran ve ekranında bu satırları okuduğunuz küçük cihazın yanından bile geçemezdi. Bugün endüstri mühendisliğinin bir araştırma konusu olan akıllı fabrikalar için benzer bir şeyi söyleyebiliriz. Akıllı fabrika için bugün yapılan tarifler belki de bundan 30 veya 40 yıl sonra göreceğimiz akıllı fabrikaların yanından bile geçmeyecek. Bu nedenle tıpkı yarım asır önce bilgisayar için olduğu gibi bugün sahip olduğumuz ve olmak üzere olduğumuz teknolojiler üzerinden akıllı fabrikaların işlevlerini ve becerilerini tanımlamaya çalışıyoruz. Önceki yazılarımızda akıllı fabrika için yapılmış tanımların ortak yanlarına bakıldığında çevresel etmenlere uyum sağlayabilen, sistemlerini ve süreçlerini yeniden yapılandırabilen ve imalat temelli sorunları dinamik, çevik ve esnek bir şekilde çözebilen fabrika olduğunu söylemiştik. Akıllı fabrikaların önceli olarak gördüğümüz sanal fabrikaları ise karmaşık üretim sistemlerinin, ürün modellerinin ve süreçlerin dijital ikizlerinin yaratılabildiği birbiriyle bütünleşik simülasyon sistemleri olarak tanımlamıştık. Önceki yazılarımızda bu tanımlamaları yapmamıza neden olan teknolojilere kısa bir giriş yapmıştık. Şimdi gelin geleceğin üretim sistemlerini tanımlamamıza, tasarlamamıza ve geliştirmemize yardımcı olan teorilere bir göz atalım. 

Şekil 1 Deneysel Turing Makinesi (https://machinedeturing.com/ang_descriptif.php?page=6)

Öncelikle bahsettiğimiz kavramları ve paradigmaları anlamamıza yardımcı olacak betimleyici teorilere bir bakalım. Bir önceki yazımızda kısaca bahsetmiştik; sürekli olarak değişen endüstrilerin doğasını ve dinamiklerini anlamamıza yardımcı olan Charles Fine’in Clockspeed: Winning Industry Control in the Age of Temporary Advantage [Saat-Hızı: Geçici Üstünlük Çağında Sanayinin Kontrolünü Kazanmak] kitabı evrimsel biyolojinin metotlarını işletmelere ve endüstrilere uygulayarak endüstrilerin görece evrensel kanunlarını ortaya koydu (Fine, 1998). İşletme Genetiği Teorisi (Theory of Business Genetics) veya Endüstriyel Döngüler Teorisi (Theory of Industrial Cycles) olarak adlandırdığımız bu kurallar sistemini çok kısaca şöyle açıklayabiliriz: Çeşitli canlı türleri farklı yasam döngüsü sürelerine sahiptirler. Saat-hızı olarak da tanımlanan ve her türe özgü olan bu yaşam döngüsü süresi ile o ürünün evrim hızı arasında ters bir orantı vardır. Örneğin bir elma sineğinin ömrü ortalama 20 gün iken bir filin ömrü ortalama 85 yıldır. Bu nedenle elma sinekleri fillere göre çok daha hızlı şekilde evrim geçirirler. Bu prensip endüstriler için de geçerlidir. Örneğin tüketici elektroniği endüstrisinin yaşam döngüsü maden endüstrisine göre çok daha kısadır ve bu nedenle çok daha hızlı evrim geçirir. Bu evrimin sonucu olarak işletmeler için tüm rekabet üstünlükleri geçicidir. Endüstrilerin evrim ritmini belirleyen güçler; 1) rekabet seviyesi, 2) teknoloji ve yenilik durumu, 3) düzenleyici kurallar, 4) çevre, 5) demografi olarak belirlenmiştir. Charles Fine bu güçlerin çalışma prensiplerini ise Çift DNA Sarmalı (Double DNA Helix) olarak adlandırdığı bir model ile açıklamıştır (Fine, 2000; Lepercq, 2008). Sonuç olarak Fine, üreticilerin endüstrilerdeki değişime uyum sağlayabilmek için eş zamanlı mühendislik yapması gerektiğini belirtmiştir. İşte tam da burada bir sistem olarak organizasyonların yapısını ve değişimini anlamamızı sağlayan teorilere bakmamız gerekiyor.

Sistem Teorisi veya daha doğru ifadeyle Genel Sistem Teorisi, öncülleri arasında Marx ve Engels gibi filozofların olduğu, 1950’lerde geliştirilmiş ve halen gelişmekte olan oldukça kapsamlı ve disiplinlerarası bir çalışma alanı. Çok basit tanımıyla bir sistem: ikiden fazla parçası olan ve her bir parçası bütünün davranışını veya özelliğini etkileyen ve yarattığı bu etki diğer parçaların özellik ve davranışıyla ilişkili olan bir bütündür. Bu tanımın sonucu olarak bir sistem bağımsız parçalara ayrılamaz. Örneğin biyolojik bir sistem olan insan vücudundaki her organ vücudun davranışını veya özelliklerini etkiler ve bir organın etkisi diğer organların durumundan bağımsız değildir. Tanımın bir diğer önemli sonucu ise, herhangi bir sistemin bütününe ait esas ve tanımlayıcı özelliklere hiçbir parçası bağımsız olarak sahip değildir. Örneğin bizi A noktasından B noktasına götürmek bir taşıtın özelliğidir fakat bu işlevi tek başına taşıtın tekerleği yerine getiremez. Kısaca bir sistem parçalarının bütünü değil, parçalarının etkileşiminin bir ürünüdür (Ackoff, 1994).

Peki buraya kadar bahsettiğimiz sistem teorisinin prensipleri değişen endüstriler ve bu değişime tepki olarak evrilen üretim sistemleri için ne ifade ediyor? Sistem Teorisinin prensiplerine göre bir sistemde parçanın özelliğini bağımsız olarak iyileştirmek bütün sistemin özelliğinin iyileşmesini sağlamaz. Örneğin şu an sahip olduğunuz arabanın motorunu çıkarıp bir tedarikçiden son model Ferrari motoru alsanız, elinizde Ferrari kadar güçlü bir araba olur mu? Büyük ihtimalle elinizde bir araba bile olmaz. Bu görece basit örneklerle açıkladığımız prensipler üretim sistemleri ve fabrikalar için de geçerli. İşte bu nedenle üretim sistemlerini tasarlarken, değiştirirken ve geliştirirken yukarıda bahsettiğimiz prensiplere bağlı kalmamız gerekiyor. Fakat tahmin edebileceğiniz gibi bir arabayı üretmemizi sağlayan sistem arabadan çok daha karmaşık bir yapı. Bir sistemde karmaşıklık çok arttığında bazı yeni prensipleri dikkate almamız gerekiyor. Bu nedenle Karmaşık Sistemler Teorisine ve karmaşık sistemlerin evrimine kısaca bir bakalım.

En basit ifadeyle birbiriyle basit olmayan şekilde etkileşen çok fazla parçadan oluşan sisteme karmaşık sistem diyoruz (Simon, 1962). Karmaşık sistemlerin belirgin bir özelliği birbiriyle hiyerarşik ve karşılıklı ilişki içinde alt sistemler barındırmalarıdır. Bu hiyerarşiyi büyük işletmeler gibi sosyal sistemlerde veya biyolojik ve fiziksel sistemlerde görebiliriz. Herbert Simon’un karmaşık sistemlerin evrim hızı ile ilgili teorisine göre “karmaşık sistemlerin basit sistemlerden evrimi, istikrarlı ara formlar olduğunda, bu formların olmadığı durumlara göre çok daha hızlıdır.” Aslında karmaşık sistemlerin evrimi ile ilgili çalışmalar H. Jacobson’un biyolojik sistemlerin evrim hızını hesapladığı çalışmalarına dayanmaktadır. Biyolojik sistemlerin evrimiyle ilgili prensipler çok daha açık ve doğrudan olmasına rağmen bilişim sistemlerinin evriminde ayni şeyi söyleyemeyiz. Çünkü bilişim sistemleri basit sistemlerden tamamen rastlantısal bir sürecin sonucu olarak ortaya çıkmazlar. Bilinçli tercihlerle geliştirilen ara formlar, yine bilinçli tercihler sonucu elenirler ve hayatta kalmayı başaran bilişim sistemleri daha karmaşık ve gelişmiş formlarda insanların hizmetine/tüketimine sunulur. Bu prensipler ışığında baktığımızda yüksek seviyede karmaşıklığa sahip ve çevresel koşullara uyum sağlayabilen akıllı fabrikanın geliştirilebilmesi için Sanal Fabrika gibi istikrarlı ara formlara ihtiyacımız olduğunu söyleyebiliriz. Bu ara formlar sayesinde evrimin yönünü tahmin etmemize yarayacak soruları cevaplayabiliriz. Peki çevresel koşullara göre değişen bir sistemin sahip olması gerek özellikler neler? Bu soruya cevap olabilecek, görece yeni bir teoriye bir göz atalım.

Kısaca Yetkinlik Teorisi olarak bilinen Yetkinlik Tabanlı Stratejik Yönetim Teorisi (Competence-based strategic management theory) karmaşıklık teorisini ve sistem teorisini birleştirerek çok hızlı değişen çevresel koşullara göre çoklu stratejiler ve farklı yetkinlikler geliştirebilen sistemlere ait bazı prensipler ortaya koyuyor. Ron Sanchez’in geliştirilmesi için son otuz yılını harcadığı teori yenilikçi, uygulanabilir ve evrimleşen sistemlerin sahip olması gereken dört konsept belirliyor. Bunlar devimsellik (dinamik), açıklık, bilişsellik ve bütünsellik (Sanchez, 1997).

Gelin bu dört konsepti kısaca ele alalım. Bir organizasyonun hayatta kalmak için yerine getirmek zorunda olduğu yetkinlik ve beceriler tıpkı çevresindeki kaynak, teknoloji, talep ve normlar için olduğu gibi dinamik olarak değişmek zorundadır. Bu nedenle fırsatlar, kaynaklar ve yetkinliklerin dinamik olarak tasarlanabilmesi gerekmektedir. Aksi halde çevresel değişimlere yeteri kadar hızlı tepki vermek mümkün olmayacaktır.

Her sistem kendisinden daha büyük bir sisteme gömülüdür. Örneğin fabrikalar endüstrilere, pazarlara ve milletlerin içine gömülüdür ve rekabetçi olmak için bu çevresel sistemlerden beceri, bilgi, materyal ve hayal gücü gibi girdiler alıp bazı çıktılar verirler. Bu nedenle sistemlerin çevrelerindeki karmaşık ve dinamik olarak değişen sistemler ile farklı bağlar kurabilecek açıklıkta olması gerekir. Yeteri kadar açık olmayan sistemler zamanla değişen çevresel sistemler ile yeteri kadar sağlam bağlar kuramayacak ve rekabet gücünü kaybedeceklerdir.

Oldukça karmaşık ve dinamik bir şekilde değişen çevresel koşullar ve sistemler için sürekli rekabetten bahsettiğimizde, karar alıcılar (kişiler veya bilişim sistemleri) için anlamlandırma (bilişsellik) tam bir meydan okumaya dönüşüyor. Her ne kadar karmaşık ve dinamik olursa olsun, organizasyonların teorik ve pratik olarak yeni stratejik mantığı ve uyarlanabilir yetkinlikleri bilişsel olarak tanımlayabilmesi gerekir. Aksi halde dinamik ve karmaşık durumlarda somut durumun doğru analizini yapmak, karar almak ve bu kararları doğru şekilde uygulamak zorlaşacak sistem zamanla hayatta kalacak rekabet gücünü kaybedecektir.

Çevresine uyum sağlayabilen açık ve dinamik sistemlerin etkin bir şekilde çalışabilmesi için gerekli dördüncü konsept ise bütünsellik. Sistem teorisinin prensiplerini açıklarken değindiğimiz gibi, bir sistem parçalarının birbiriyle etkileşiminin bir ürünüdür. Karmaşık bir sistemin çevresel bir değişime rekabetçi bir tepki verebilmesi, sistemin bazı alt kısımlarının sistemin geri kalanından bağımsız olarak vereceği bir tepki veya değişimle çözülemez. Örneğin bir arabanın sadece motorunu güçlendirmek yarışı tek başına kazanmaya yetmez. En azından bu her zaman yeterli değildir. Arabanın diğer vites kutusu, fren sistemi ve lastiklerinin yer tutuş kabiliyeti gibi özelliklerinin de doğru orantıda geliştirilmesi ve sürücüsünün bu değişimi doğru şekilde anlamlandırması gerekir.

Buraya kadar her biri birkaç kitabı kapsayan teorilerin ve prensiplerin oldukça basit bir özetini yaptık. Bu prensipler halen akademik araştırmamızın konusu olan Sanal Fabrika çalışmalarının teorik dayanak noktalarını oluşturuyor. Bilim ve belki de insanlar kararlı ve istikrarlı tanımlar, modeller, veriler ve kategorilere ihtiyaç duysa da sosyolog Zygmunt Bauman’in ifadesiyle sürekli değişimi, sürekli değişim ile tedavi etmeye çalışıyor olabiliriz. Her ne kadar sürekli değişim bazen bir yanılsama olarak görülse de Paul Feyerabend gibi bilimin anarşik (epistemolojik anarşizm) bir girişim olarak daha insancıl ve ilerlemeci olduğunu savunanlar da var.

Kaynakça:

Ackoff, R. L. (1994) ‘Systems thinking and thinking systems’, System Dynamics Review, 10(2), pp. 175–188.

Fine, C. H. (1998) Clockspeed: winning industry control in the age of temporary advantage, Massachusetts: Perseus Books Reading. MIT Sloan School of Management.

Fine, C. H. (2000) ‘Clockspeed-based Strategies for Supply Chain Design’, Production and Operations Management, 9(3), p. 210. doi: https://doi.org/10.1111/j.1937-5956.2000.tb00134.x.

Lepercq, P. (2008) ‘The Fruit Fly and the Jumbo Jet From genetics to the theory of industrial cycles applied to the aircraft industry’, Supply Chain Magazine (online). Available at: http://www.supplychainmagazine.fr/TOUTE-INFO/Lecteurs/Fruit-PLepercq.pdf.

Sanchez, R. (1997) ‘Strategic Management at the Point of Inflection: Systems, Complexity and Competence Theory’, Long Range Planning, 30(6), pp. 939–946. doi: 10.1016/S0024-6301(97)00083-6.

Sanchez, R. (2012) ‘Architecting organizations: A dynamic strategic contingency perspective’, Research in Competence-Based Management, 6(2012), pp. 7–48. doi: 10.1108/S1744-2117(2012)0000006004.

Simon, H. A. (1962) ‘The Architecture of Complexity’, Proceedings ofthe American Philosophical Society, 106(6), pp. 467–482. doi: 10.1080/14759550302804. Emre Yıldız

[ivmehareketi]

Nesnelerin İnterneti - Emre Yıldız

Bundan ortalama yetmiş bin yıl önce doğada bir deniz anasından daha fazla etkisi olmayan insan türünün bugün dünyaya hükmediyor olmasının nedeni bireysel seviyede diğer canlılardan üstün olması değil,  toplumsal seviyede kurabildikleri üstünlüktür (Harari, 2015). İnsan türünün çok büyük kitleler halinde esnek örgütlenmeler kurabilmesi, onu diğer canlı türlerinden daha üstün kılıyor. Bu tür örgütlenmeleri ise kitleler arası ileri seviyede iletişim becerimiz sayesinde kurabildik. Örneğin, şu an okuduğunuz bu yazıda anlatılanları, yazarını veya referanslarını şahsen tanımıyor olmanıza rağmen güvenerek ve inanarak okuyabiliyorsunuz.

Şu an okuyor olduğunuz bu yazı gibi internet üzerinde depolanan ve paylaşılan verinin neredeyse tamamı insanlar tarafından elle yaratılıp/kaydedilip paylaşılıyor. Örneğin, dünyada her gün ortalama üç yüz milyon elektronik posta, beş yüz milyon mesaj Twitter uygulaması üzerinden ve bir o kadar da görsel Instagram uygulaması üzerinden paylaşılıyor (Desjardins, 2019). Bu devasa verinin, yaratılması, kaydedilmesi veya internet ortamına yüklenmesi çok büyük bir zaman kaybına ayrıca doğruluk ve güvenilirlik sorunlarına sebep oluyor. Peki, çevremizdeki nesnelere veya olaylara ilişkin veriyi internete elle girmek zorunda olmasaydık, ne olurdu? Çevremizdeki nesneler, kendilerine veya çevrelerine ait veriyi internete yükleyebilselerdi veya internet üzerinden birbirleriyle paylaşabilselerdi nasıl bir hayatımız olurdu? Gelin nesnelerin internetini bir hayal edelim.

Düşünsenize, yorucu bir iş gününün ardından evinize doğru geliyorsunuz. Telefonunuzdan veya aracınızdan bunu öğrenen eviniz havalandırmayı çalıştırıyor ve evin ısısını ayarlıyor. Yorgun olduğunuzu bildiği için eve girdiğinizde dinlendirici bir müzik açıyor. Kol saatinizden kan basıncınızı ve elektronik posta takviminizden iş yoğunluğunuzu bildiği için dolaptaki malzemelerle yapabileceğiniz sağlıklı yemeklerin listesini öneriyor. Tam o sırada telefonunuza gelen bir mesaj, köpeğinizin bahçeye çıktığını ve güvenlik önlemi olarak dış kapının kilitlendiğini bildiriyor. Veya bir iş seyahati nedeniyle yurt dışında olduğunuz sırada, evinizin dış kapı zilinin bir kurye tarafından çalındığını cep telefonunuza gelen görüntülü bir mesajla anında öğrenebiliyor, hatta kurye ile kapı ziliniz üzerindeki ekran ve kamera aracılığı ile anlık görüntülü konuşma başlatabiliyorsunuz. Evdeki çiçeklerinizin nem oranını dünyanın öbür ucundan görebilir hatta her bitki için sulanma sıklığını ve miktarını önceden belirleyebilirsiniz. Bu anlatılanlar size bilimkurgu gibi gelebilir fakat öyle değil. Uzun süredir geliştirilmekte olan teknolojiler yukarıda anlattığımız akıllı evi gerçek kılmamızı sağladı. Gelin bu teknolojilere ve bunların arkasındaki sanayinin itici gücüne bir göz atalım.

Endüstri 3.0 da otonom robotlar ve bilgisayarlar vardı fakat bunların küresel bir ağ üzerinden birbiri ile gelişmiş ve esnek etkileşimi mümkün değildi. Üretim sistemleri görece kapalı sistemlerdi. İnternetin yaygınlaşması, kurumsal kaynak yönetimi gibi sistemlerin üretim hatları ile entegrasyonunu bir nebze geliştirdi. Artık üretim hattında olan biteni bir çalışanın internete bağlı bir bilgisayara anında kaydetmesi veya o bilgisayara bağlı algılayıcılar sayesinde bilebiliyorduk. Fakat halen üretim yaklaşımımız uzun vadeli planlama, seri üretim ve stok yapmak üzerineydi.  Daha karmaşık, esnek ve akıllı kararlar alabilen siber-fiziksel üretim sistemleri için elimizdeki sıcaklık, basınç veya barkod bilgisi veren algılayıcılar yeterli değildi. Bize, çevreyle ilgili daha karmaşık verileri algılayabilen, daha karmaşık karar alma algoritmalarını hızlıca işleyebilen, doğrudan ve hızlı şekilde internet platformu üzerinden diğer sistemlerle bilgi paylaşabilen ve bağlı olduğu cihazları kontrol edebilen akıllı algılayıcılar gerekliydi.

Şekil 1 Nano 33 BLE Sense

Şekil 1’de gördüğünüz yapay zekâ olanağı sunan 4.5x1.8 santimetre boyutlarında (resim aynı boyutlarda) bir mikro kontrol kartı. Peki evinizin kapı anahtarından daha küçük boyutlardaki bu elektronik kartla neler yapabilirsiniz? Dokuz açılı eylemsizlik algılayıcısı sayesinde açısal konum (3 açılı jiroskop), ivmelenme (3 açılı ivmeölçer), ortamın manyetik alanındaki değişim (3 açılı manyetometre) verisini ölçebiliriz. Bu sayede bu küçük kartın üzerinde bulunduğu herhangi bir nesnenin çok karmaşık hareketlerini çok hassas bir şekilde izleyebilir ve ölçebiliriz. Mesela bu algılayıcıyı üzerinizde taşıyor olsaydınız, koşu yaptığınızı, izlediğiniz rotayı ve eve geri dönüş yolunuzu küresel konumlama (GPS) bilgisi olmadan bilebilir veya tramplen üzerinde eylenirken başınızın anlık konumunu ve hareketini ölçebilirdik. Isı ve nem algılayıcısı sayesinde ortamın nem oranını ve ısısını çok hassas bir şekilde ölçebilir, örneğin gıdaların bulunduğu ortamların nem ve ısı verilerini takip edebiliriz. Barometre algılayıcısı sayesinde ortamın basınç verisini ölçebiliriz. Bu sayede örneğin, anlık olarak bir binanın kaçıncı katında olduğunuzu, uzun bisiklet gezinizde kaç metre tırmandığınızı ölçebilir veya insansız hava araçlarının daha dengeli uçmalarını sağlayabiliriz. Mikrofon sayesinde ortamdaki sesleri kaydedebilir, kapı sesi, musluk sesi gibi farklı sesleri tespit edebilir, yapay öğrenme ile ses tonlarından kişilerin duygu durumlarını analiz edebilir veya sesle komutlar almayı sağlayabiliriz. Yakınlık algılayıcısı sayesinde ortamdaki nesneleri ve aralarındaki mesafeleri, işaret algılayıcı sayesinde belirli işaretleri hatta işaret dilini okuyabiliriz. Örneğin belirli el işaretlerini algılayabilir bu işaretlere göre bağlı cihazları kontrol edebiliriz. Ayrıca ortamdaki ışığın rengini veya şiddetini tespit edebiliriz. Giriş portlarına daha özel algılayıcılar ekleyerek geliştirmeler yapabiliriz. Mesela küresel konumlama (GPS) algılayıcısı eklenebilir. Ayrıca bu küçük kontrol kartı, kendi işlemcisine ve belleğe sahip olduğu için, bulunduğu ortama ait yukarıda bahsettiğimiz tüm veriyi anlık olarak işleyebilir ve yapay zekâ ile kararlar alabilir ve aldığı kararları çıkış portları aracılığı ile uygulayabilir. Bunun yanında kablosuz bağlantı özelliği (bluetooth) sayesinde çevredeki herhangi bir cihaza ve internete bağlanabilir. Bu sayede yukarıda bahsettiğimiz verileri anlık olarak internet üzerinden paylaşabilir, dünyanın öbür ucundan bunları anlık olarak görebilir ve hatta bu verilere göre bu kartın bağlı olduğu cihazı kontrol edebilirsiniz.

Şekil 1’de örneğini verdiğimiz yüzlerce farklı akıllı algılayıcı ve kontrol kartından sadece biri. Bu ve benzeri mikro kontrol kartlarını 50-200 TL arasında değişen fiyatlara temin etmek mümkün. Bu teknoloji sayesinde çevremizde bulunan neredeyse her nesneyi doğrudan internete bağlayabiliriz. Fakat bunun için bir sorunu daha çözmemiz gerek. İnternet protokol numarası veya yaygın olarak bilinen adıyla IP numarası, internete bağlanan tüm cihazların kullanması gereken bir standart. En basit ifadeyle mektupların evinize ulaşmasını sağlayan adres bilginiz gibi, internete bağlı her cihazı bulmamızı sağlayan o cihaza özel IP numarası. Örneğin 192.161.00.00 benzeri bir IP numarasına sanırım çoğumuz aşinayız. Bu örnekte gördüğümüz aslında IPv4 diye tanımlanan dördüncü nesil bir IP numarası. 1980’lerin başında geliştirilen bu protokol ile 4.3 milyar farklı IP adresi yaratabiliyoruz (Semeria, 1996). Bu rakam fazla gibi gözükebilir fakat 2018 yılında dünya genelinde internete bağlı cihaz sayısı 7 milyardı ve bu rakamın 2025 yılında 20 milyarın üstünde olacağı tahmin ediliyor (Lueth, 2018). Bu sorunla başa çıkabilmek için bilim insanları 2000’lerin başında IPv6 olarak bilinen altıncı nesil internet protokolünü geliştirdiler. IPv6 ile 340 milyar, milyar, milyar, milyar farklı cihazı internete bağlayabiliriz (Deering, 1998). İlk anda bu rakamın ne kadar büyük olduğunu anlamak biraz zor olabilir. Şöyle bir örnek verebiliriz, dünya yüzeyindeki her atoma bir IPv6 numarası verebiliriz ve geriye elimizde aynı şeyi 100 adet dünyaya yapacak kadar protokol numarası kalabilir.

Kısaca çevremizdeki tüm nesneleri küçük akıllı algılayıcılar ile kontrol edecek ve internete bağlayacak teknolojiye şu anda sahibiz. Halihazırda hizmet veren nesnelerin interneti platformları yüzlerce hatta binlerce algılayıcıyı doğrudan tek bir noktaya bağlamayı ve çok yüksek boyutta veriyi çok hızlı şekilde analiz edip, kararlar alıp, alınan kararlar doğrultusunda algılayıcıların bağlı olduğu cihazları kontrol etme imkânı sunuyor. Artık otonom arabalar üretebiliriz. Bu arabalar kullanıldıkları çevre koşullarını analiz edebilir hatta çevrelerinden öğrendikleri veriyi akıllı üretim sistemlerine aktararak gelecek nesil araçların tasarımlarını geliştirmemize katkı sağlayabilir. Daha iyi bir arabanın nasıl olması gerektiğini belki de en iyi bilen yine halihazırda insanlara hizmet veren akıllı arabalar olacak.

2025 yılında nesnelerin internetinin küresel ekonomide yıllık 2.7 ile 6.2 trilyon dolarlık bir değere sahip olacağı tahmin ediliyor. Sağlık ve imalat sektöründeki uygulamalar bu piyasa değerinin %74 ile en büyük payını oluşturabilir. Özellikle sağlık alanında nesnelerin internetinin mümkün kılacağı hastalık önleme, tespit, tedavi ve gözlem hizmetlerinin 2025 yılında küresel ekonomide yıllık 1.1 ile 2.5 trilyon dolarlık bir büyümeye sebep olması bekleniyor (Mi, Liang, & Zhang, 2018). Bugün çoğumuzun cebinden ayırmadığı akıllı telefonlarda ortalama 15 farklı algılayıcı bulunuyor (Priyadarshini, 2018). Hatta Japonya’da piyasaya sürülmüş Sharp Pantone 5 akıllı telefon modelinin ortamdaki radyasyonu dahi ölçebildiğini biliyor muydunuz? Milyonların yaşamını tehdit eden korona virüs küresel salgınının yaşandığı şu günlerde ceplerimizde taşıdığımız ve internete bağlı bu akıllı cihazlar ve algılayıcılarla toplumun neredeyse tümünden anlık olarak toplayabileceğimiz veriyi ve bu verinin sunacağı faydayı bir düşünün. Elbette bu teknolojinin getirdiği güvenlik gibi çok ciddi sorunlar da mevcut. Fakat bu başka bir yazının konusu.

Emre Yıldız

Deering, S. (1998). RFC 2460 - Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification. Retrieved March 22, 2020, from https://tools.ietf.org/html/rfc2460

Desjardins, J. (2019). How much data is generated each day? | World Economic Forum. Retrieved March 21, 2020, from https://www.weforum.org/agenda/2019/04/how-much-data-is-generated-each-day-cf4bddf29f/

Harari,  uval N. (2015). Why humans run the world. Retrieved March 16, 2020, from https://www.youtube.com/watch?v=nzj7Wg4DAbs

Lueth, K. L. (2018). State of the IoT 2018: Number of IoT devices now at 7B – Market accelerating. Retrieved March 22, 2020, from https://iot-analytics.com/state-of-the-iot-update-q1-q2-2018-number-of-iot-devices-now-7b/

Mi, B. T., Liang, X., & Zhang, S. Sen. (2018). A Survey on Social Internet of Things. Jisuanji Xuebao/Chinese Journal of Computers, 41(7), 1448–1475. https://doi.org/10.11897/SP.J.1016.2018.01448

Priyadarshini, M. (2018). Which Sensors Do I Have In My Smartphone? How Do They Work? Retrieved March 22, 2020, from https://fossbytes.com/which-smartphone-sensors-how-work/

Semeria, C. (1996). Understanding IP Addressing: Everything You Ever Wanted To Know. 3Com. Retrieved from http://www.3com.com/other/pdfs/infra/corpinfo/en_US/501302.pdf

[ivmehareketi]

Akıllı Fabrikalar - Emre Yıldız

Akıllı Fabrikalar

Endüstrilerin ve imalat sistemlerinin zaman içindeki evrimi yediğimiz yemekten, üniversitede okuduğumuz bölümden, arabamıza ve sosyal medyada paylaştığımız fotoğraflara kadar gündelik yaşam şeklimizi derinden etkiliyor. Instagram hesaplarımızda çoğumuzun aylık birkaç bin dolar kazanıyormuş gibi görünmesinde mühendislik harikası üretim sistemlerinin hiç payı yok mu?   Peki, daha 50 yıl önce bir oda büyüklüğündeki tüketici bilgisayarından akıllı fabrikaların konuşulduğu gündüze nasıl evrildik? Charles Fine endüstrilerin evrimi ile ilgili yaptığı çalışmalarında evrimsel biyolojinin yöntemlerini endüstrilerin evrimini anlamada kullanarak görece evrensel kabul edilen bazı ilkeler ortaya koydu (Fine, 1998). Bu ilkelere göre, tıpkı farklı canlı türlerinde olduğu gibi, farklı endüstriler farklı hızlarda evrim geçirirler. Örneğin maden endüstrisi otomotiv endüstrisine göre çok daha yavaş değişim gösterirken, otomotiv endüstrisi de tüketici elektroniği endüstrisine göre daha yavaş bir değişim gösterir. Bu değişimin hızı doğal seçilime benzer şekilde inovasyon, rekabet veya demografi gibi değişkenler tarafından belirlenir. Endüstrilerin evrimi nedeniyle firmalar için hiçbir rekabet üstünlüğü kalıcı değildir. Nihai ve kalıcı tek rekabet üstünlüğü değişen çevresel koşullara uyum sağlayabilme kabiliyetidir.

4. nesil sanayi anlamında kullanılan Endüstri 4.0 kavramı, buharlı makinenin icadından bu yana yaşanan endüstriyel gelişmenin evrimsel aşamalarını anlamamızı kolaylaştırmak adına yapılmış sınıflandırmada endüstrinin mevcut durumunu ve yakın geleceğini temsil eden kavram. Birinci sanayi devrimi, diğer adıyla Endüstri 1.0, buhar makinesinin icadı ile imalat süreçlerinde insan gücüne dayalı atölye üretimin yerini makine gücüne dayalı fabrika tipi üretim döneminin almasını temsil eder. Endüstri 2.0 ise, elektrik enerjisinin kullanımı ve Fordizm olarak da adlandırılan seri üretim cağını temsil eder. Bu cağı, elektronik sistemlerin ve bilgisayarın üretim süreçlerine dahil olmasıyla başlayan otomasyon temelli imalat, yani Endüstri 3.0 takip etti. Otomasyon sistemleri yüksek hassasiyet ve verimlilikle bilgisayar temelli tasarımların çok hızlı şekilde üretilmesine olanak sağladı. Yazılımlar tarafından kontrol edilen robotların ve makinelerin artmasına rağmen, üretim sistemlerinin tasarım ve kontrol süreçlerinde etkin karar alıcısı insan olarak kaldı. Akıllı algılayıcılar (sensörler), büyük veri madenciliği, yapay öğrenme/yapay zekâ, sanal gerçeklik ve bulut bilişim gibi teknolojilerdeki gelişmeler bu teknolojileri imalatçılar için daha ucuz ve erişilebilir hale getirdi. Bunun sonucu olarak firmalar katma değer zincirini, ürün tasarımından tedarik zincirine, üretimden bakım ve onarım süreçlerine daha bütünleşmiş, esnek, çevik, uyum sağlayabilen ve özerk olarak çalışabilen sanal-fiziksel üretim sistemleri geliştirme olanağına eriştiler. Bu olanağın sunduğu yeni nesil endüstriyi Endüstri 4.0 olarak adlandırdık.

Figür 1 Endüstriyel evrimin aşamaları (“Endüstri 4.0 Nedir? - Bilge Teknoloji,” 2020)

Endüstri 4.0 teknolojileri imalat ve üretim yapan firmaları ürün, süreç ve organizasyon/sistem olarak tanımlanabilecek üç temel alanda eş zamanlı ve köklü bir değişime zorluyor. Eşzamanlı-evrim paradigması veya concurrent evolution paradigm/co-evolution paradigm olarak da tanımlanan (Tolio et al., 2010) sorunun çözümü teoride oldukça basit: eşzamanlı mühendislik. Fakat, endüstriyel evrimin niteliklerinden biri olan artan karmaşıklık, eşzamanlı mühendisliği daha da zor hale getiriyor. Her geçen gün piyasaya sürülen ürünlerde bu karmaşıklığı görmek mümkün. Ürün alanında artan karmaşıklığın sonucu olarak, üretim sistemlerinin ve süreçlerinin eşzamanlı olarak daha karmaşık hale geldiğini tahmin etmek zor değil. Endüstriyel evrimin bir diğer özelliği ise ürün ve üretim süreçlerinin yaşam döngüsünün gittikçe kısalması. Artık çok daha gelişmiş ve değişmiş bir cep telefonu modelini veya bir araba modelini çok daha kısa sürede tasarlayıp, üretip müşteriye ulaştırmış olmak gerekiyor. Hatta rekabet etmek istiyorsak, bunu müşterilerin kişisel tercihlerine göre düzenlediği onlarca farklı alt model için yapabilmeliyiz.

Artan karmaşıklık ve kısalan yaşam döngüsü sorunları ile başa çıkmak amacıyla birimsellik/modülerlik, esneklik, ölçeklenebilirlik, çeviklik (agile) gibi özelliklere sahip imalat sistemlerine ihtiyacımız var. Bu sıfatları içinde barındıran karmaşık üretim sistemlerini Akıllı Fabrikalar başlığı altında toplayabiliriz. Akıllı fabrikaların genel olarak kabul edilmiş bir tanımı yok. Fakat yapılmış tanımların ortak yanlarına bakıldığında çevresel etmenlere uyum sağlayabilen, sistemlerini ve süreçlerini yeniden yapılandırabilen ve imalat temelli sorunları dinamik, çevik ve esnek bir şekilde çözebilen fabrika olduğunu söyleyebiliriz. Akıllı fabrikaları geliştirmek için Almanya başta olmak üzere pek çok Avrupa ülkesinde Öğrenen Fabrika veya Akıllı Üretim Laboratuvarı gibi adlar altında akademi sanayi ortaklığında araştırma geliştirme çalışmaları devam ediyor (Nardello, Madsen, & Møller, 2017).

Akıllı fabrikaları geliştirmek için sanal gerçeklik, simülasyon, dijital ikiz, nesnelerin interneti gibi gelişmiş teknolojilerin bütünleşik kullanımı gerekli. Bu sayede fiziksel sistemlerin siber ortamda dijital ikizleri yaratılıp, bu dijital yansımaların gerçek sistemlerden elde edilen büyük veriyi çok hızlı şekilde işlemesi, değerlendirmesi, diğer sistemlerle iletişim kurması, karar alması ve aldığı kararlara göre fiziksel sistemleri kontrol etmesi amaçlanıyor.

Dijital ikiz temelli siber-fiziksel üretim sistemlerinde, dijital ikizler fiziksel karşıtlarının durumuna ait veriyi anlık olarak elde edebilir, geçmişe ait veriyi çok hızlı işleyebilir ve geleceğe dair oldukça iyi tahminlerde bulunabilirler. Örneğin bir yolcu uçağının jet motoruna ait çok önemli bir parçanın gelecek on gün içinde %90’ın üstünde bir ihtimalle bozulacağını hesaplayıp bakım ve onarım planı yapan ve bu planı ilgili bakım mühendisinin cep telefonuna kısa mesajla bildiren dijital ikizler halihazırda hizmet veriyor. Veya bir rüzgâr türbininin dijital ikizi, bozulmak üzere olan bir parçasının bakım-onarım maliyeti, değiştirme maliyeti veya türbinin performansını düşürerek bozulacak parçanın ömrünü uzatma maliyetlerini anlık olarak hesaplayabilir, karar alabilir ve bu kararları uygulamaya koyabilir. Dijital ikizler ayrıca çeşitli simülasyon sistemlerinde birbirleri ile ilişkilendirilmiş modellerin yaratılmasında kullanılarak planlanan veya olası karmaşık senaryoların gerçeğe oldukça yakın canlandırmalarında kullanılabilir. Üretim sistemlerini veya fabrikaları bir bütün olarak temsil eden bu tip bütünleşik simülasyon sistemlerini sanal fabrika olarak tanımlayabiliriz.

Bir çiftçi olan ve teknoloji ile arası iyi olmayan babam, araştırma konumun sanal fabrikalar olduğunu öğrendiğinde “Sanal mı? Gerçeği dururken niye sanal fabrikayı araştırıyorsun?” demişti. Kulağa komik gelse de oldukça geçerli bir soru. Sanal sözcüğünün sözlük anlamı “Gerçekte yeri olmayıp zihinde tasarlanan, mevhum, farazi, tahminî”. Fakat, sanal fabrikaların en önemli yönlerinden biri gerçek sistemlerle olan bağları. Sanal fabrikalar karmaşık üretim sistemlerinin, ürün modellerinin ve süreçlerin dijital ikizlerinin yaratılabildiği birbiriyle bütünleşik simülasyon sistemleri olarak tanımlanabilir. Elbette bu kadar karmaşık modelleri tasarlamak, incelemek ve değiştirmek için sıradan bilgisayar ekranlarımız yeterli değil. Bunun için sürükleyici sanal gerçeklik olarak da bilinen, başa takılan ekran ara yüzüne sahip teknolojiyi kullanıyoruz. Bu sayede geliştirebileceğimiz sistemi şöyle hayal edebiliriz: Gerçek bir fabrika hayal edin ve bu fabrikanın gerçeğine çok benzeyen bir ikizinin Matrix filmindekine benzer sanal bir ortamda var olduğunu düşünün. Bu sanal ortamdaki öğeler tıpkı Matrix filminde olduğu gibi gerçek bir varlığa bağlı. Siz de sanal gerçeklik gözlüğünüzle Matrix ortamındaki fabrikaya gidebilir, fabrikadaki makine, ürün ve diğer ögelerle etkileşime girebilirsiniz. Ve bu ögeler sanal ortamda da tıpkı gerçekte olduğu gibi davranırlar. Hatta bu sanal fabrikada üretim yapabilir, üretimi değiştirebilir, dünyanın öbür ucundan sizinle aynı anda aynı sanal fabrikada buluştuğunuz isçiyi yeni üretim sürecinde eğitebilirsiniz (Yildiz, Møller, Melo, & Bessa, 2019). Gerçekte deneme riskini göze alamayacağınız birçok şeyi sanal ortamda binlerce kez deneyebilir, sonuçlarını görebilir, en uygun senaryoyu seçip daha sonra bunu gerçeğe sorunsuz olarak uygulayabilirsiniz. Sanal fabrikalar ürün ve üretim süreçlerinde eş zamanlı (paralel) mühendislik çalışmalarını çok daha hızlı, etkin ve verimli olarak yapılmasına olanak sağlayabilir. Yukarıda bahsedilen sanal fabrika hayali deneysel olarak ispatlanmış olsa da bu sistemlerin endüstriyel amaçlar için tasarım ve geliştirilmesi çalışmaları halen akademinin ve endüstrinin araştırma konusu.

Sanayi firmalarının faaliyetlerini ve pazarların tüketim modellerini ve davranış şekillerini kökünden değiştiren teknolojik gelişmeler toplum, üretim ve tüketim ilişkilerini yeniden şekillendiriyor. Örneğin otonom taşıtların yaygınlaşması yakın denebilecek gelecekte sürücü ehliyetlerini gereksiz kılacağa benziyor.  Bununla beraber, makinelerin üreteceği refah sonucu tüm insanların bolluk içinde yaşayacağı bir gelecek veya makine sahiplerinin lobisi sonucu birçok mesleğin yok olduğu daha eşitsiz ve sefil bir gelecek yazımızın kapsamı dışında. Diğer taraftan, nasıl ki yüz yıl önce sanayi devriminin tarım nüfusunun çok büyük kısmını işsiz bırakacağını öngördüğümüz halde, yazılım mühendisliği, veri tabanı yöneticiliği, bulut bilişim veya yapay zekâ mühendisliği gibi meslekleri yaratacağını tahmin edemediysek, bugün de Endüstri 4.0 devriminin yaratacağı onlarca yeni mesleği tahmin etmemiz zor. Çocuğunuza ilerde ne olmak istediğini sorduğunuz zaman, aklınızın bir kenarında “acaba bu mesleği bir robot yapabilir mi?” sorusunun olması gerekiyor. Unutmadan, roman yazmak, müzik bestelemek, barmenlik ve robot üretmek gibi meslekler robotlar tarafından yapılmaya başlandı bile!

Bu yazı Endüstri 4.0 ve akıllı fabrikalar konusuna kısa bir giriş yapmak amacıyla yazıldı. İlerleyen günlerde sanal gerçeklik, dijital ikiz ve sanal prototip gibi konuları daha ayrıntılı ele alacağımız yazılarla devam etmeyi umuyoruz.

Emre Yıldız

Baslık Altı

Bir çiftçi olan ve teknoloji ile arası iyi olmayan babam, araştırma konumun sanal fabrikalar olduğunu öğrendiğinde “Sanal mı? Gerçeği dururken niye sanal fabrikayı araştırıyorsun?” demişti. Kulağa komik gelse de oldukça geçerli bir soru.

Fine, C. H. (1998). Clockspeed: winning industry control in the age of temporary advantage. Massachusetts: Perseus Books Reading. MIT Sloan School of Management.

Nardello, M., Madsen, O., & Møller, C. (2017). The smart production laboratory: A learning factory for industry 4.0 concepts. CEUR Workshop Proceedings, 1898, 1–5.

Tolio, T., Ceglarek, D., Elmaraghy, H. A., Fischer, A., Hu, S. J., Laperrière, L., … Váncza, J. (2010). SPECIES-Co-evolution of products, processes and production systems. CIRP Annals - Manufacturing Technology, 59(2), 672–693. https://doi.org/10.1016/j.cirp.2010.05.008

Yildiz, E., Møller, C., Melo, M., & Bessa, M. (2019). Designing Collaborative and Coordinated Virtual Reality Training Integrated with Virtual and Physical Factories. In International Conference on Graphics and Interaction 2019 (pp. 48–55). IEEE Press. https://doi.org/https://doi.org/10.1109/ICGI47575.2019.8955033

Figure 2 https://pixabay.com dan alınmıştır ve telif hakkı içermez

[ivmehareketi]

CHP Kurultayı: Herşey gerçekten yolunda mı?

(Onur Alp Yılmaz’ın DAKTİLO1984 için hazırladığı makaledir. Kaynak: https://daktilo1984.com/forum/chp-kurultayi-her-sey-gercekten-yolunda-mi/ )

CHP’nin 37. Olağan Kurultayı yapıldı. Üzerine çokça yazılıp-çizildi, yorumlar yapıldı. Benim bu yazıyı yazmak için bir süre beklememin nedeni de bu yorumları beklemek ve takip etmek istememden kaynaklıdır. Benim kurultaydan aldığım ilk izlenim, CHP’nin politika üretmeye değil, politika yapmaya talip olduğudur. Yani CHP, bugünkü siyasi koşulları bir bağımsız değişken olarak kabul edip, politikasını ise bu bağımsız değişkene bağımlı hâle getirmektedir. Ancak, AKP iktidarı yıllarından çıkarılması gereken ilk ders, siyasi konjonktürün asla bağımsız bir değişken olarak kabul edilemeyeceğidir. Çünkü, CHP’nin her defasında aynı iştahla bağımsız değişken olarak kabul ettiği konjonktür; aslında iktidarın hegemonya araçları aracılığıyla kendisine bağımlı kıldığı bir değişken durumundadır. Örneğin, 2007 seçimlerine giderken, seçim öncesi anketlerden hareketle DSP’nin %6 oranında oy alacağı öngörülerek CHP ve DSP arasında bir seçim işbirliği yapılmış, ancak evdeki hesap çarşıya uymamış ve DSP’nin tabanının Ecevit’ten kalan CHP alerjisi sandığa da yansımıştır. CHP’nin DSP’den %6’lık beklentisi, %1-1,5 seviyelerinde kalmıştır. Bunun yanında yine 2007 seçimlerinde CHP, DYP ve ANAP’ın DP çatısı altında kesin olarak birleşecekleri ve barajı aşacakları ön kabulüyle Cumhurbaşkanlığı konusunda uzlaşmaz bir tavır sergilemiş ve kendi seçmeni dışındaki kitleyi adeta AKP saflarına itmiştir. Ancak, seçim listelerinin YSK’ya teslim edileceği gün, bir “görünmez el” bu ittifakı da engellemiştir. Kısacası, CHP’nin bağımsız değişken olduğuna inandığı konjonktür, aslında “görünmez” ama tahmin edilebilir bir “el”e bağlı bir bağımlı değişken olarak ortaya çıkmıştır.

Muhakkak ki CHP, bugünlerde o günlerin söylem ve eylemlerinden çok uzak bir profil çizmektedir, ancak konjonktürün stabilliğine olan bu inanç hâlâ aynı oranda optimist gözükmektedir. Bu doğrultudaki bir diğer örnek de bugünkü yönetim tarafından bizzat deneyimlenmiş olan 7 Haziran sürecidir. Ortaya çıkan koalisyon tablosu Cumhurbaşkanı tarafından tanınmamış, teamüllere uyulmayarak hükümeti kurma görevi Davutoğlu’ndan sonra ikinci partinin lideri olan Kılıçdaroğlu’na tevdi dahi edilmemiştir. Ülke yaklaşık 4 ay kadar sonra erken seçime götürülmüştür. CHP yönetimini muhtemelen konjonktürle ilgili olarak bu optimist tavra iten şey, yine 7 Haziran benzeri bir tavırla sonuçların tanınmamasıyla beraber iptal edilen ve tekrarlanan İstanbul seçimleri sonucunda elde edilen kazanımdır. CHP’nin konjonktürün lehine döndüğüne olan inancını yaratan bazı diğer gelişmeler de anketlerde muhalefetin toplam oyunun iktidar bloğunu geçmiş görünmesi ve yine iktidar bloğundan kopanlar tarafından kurulan partilerdir. Tüm bunlar CHP’ye iktidarın hegemonyasını kaybettiğini düşündürdüğü için de CHP, iktidarın attığı her adımı bu telaşla attığını düşündürmektedir. Kurultay sonrası yapılan yorumların genelinde de CHP’nin bu tutumunun haklı olduğuyla ilgili yaygın bir algı söz konusudur. Ancak, benim bu sürece yorumum daha farklı bir noktada konumlanmaktadır.

Olağanüstü Koşullar ve Yeni Koşulların Olağanlaştırılması

AKP iktidarı döneminde, yaşadıklarımızı retrospektif olarak bir gözden geçirdiğimizde, iktidarın olağanüstü koşulları nasıl lehine çevirdiğini görebiliriz. Örneğin, 2007 Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde yaşanan krizin hemen ardından AKP, 367 krizini sürekli gündemde tutarak Cumhurbaşkanını halkın seçmesi durumunda bu tür krizlerin yaşanmayacağı gerekçesiyle bir referanduma gitmiş ve referandumdan büyük bir zaferle çıkmıştır. Bunun aslında iktidar kanadı için yıllardır üzerinde çalıştıkları, ancak o günlerde kamuoyuyla çok da paylaşmadıkları Başkanlık Sistemi’nin ilk adımı olduğunu çok sonraları hep birlikte deneyimledik. Sonrasındaysa, dönemin Başbakanı Erdoğan, daha 2009’da Başkanlık Sistemi’ni Kürt sorununun çözümüyle bağlantılı olarak ortaya atarak kamuoyunun gündemine getirerek tartışmayı başlatmıştır. Ara ara kamuoyunun gündemine gelen bu konu, 2014’te Erdoğan’ın halk tarafından seçilmesiyle beraber, yaslandığı gücün kaynağı değiştiği için kaçınılmaz olarak yapay bir sistem krizi ortaya çıkarmış ve yetki kullanımı bakımından da bir kargaşa ortaya çıkmıştır. Bugünden sonra sıkça dillendirilmeye başlanan Başkanlık modeli, 7 Haziran sonrasında oluşan koalisyon tablosuyla beraber gündemin ana başlıklarından biri haline gelmiş ve dönemin siyasi elitleri tarafından 1990’ların tüm kara bilançosu koalisyon kavramının sırtına yüklenerek, adeta toplum post-travma ataklarına sürüklenmiştir. Bunun ardından yaşanan 15 Temmuz darbe girişimiyle beraber, Erdoğan’ın etrafında oluşan toplumsal kenetlenme de bir fırsata dönüştürülmüş ve toplumun darbe girişimi öncesi dönemde desteği son derece düşük olan başkanlık modeli, OHAL koşullarında yapılan referandumla kabul edilmiştir.

Bugün, COVID-19 dolayısıyla yine olağanüstü dönemlerden geçerken, AKP’nin Ayasofya’yı Cami olarak yeniden hizmete açması; hem CHP hem de birçok akademisyen tarafından “AKP’nin son kurşunu” olarak yorumlanmış ve bu kararın yalnızca kendisinden uzaklaşan seçmeni konsolide etmek ve/veya geri kazanamayacağı tabanı zaten gözden çıkarttığı için, taşra muhafazakarlığını elinde tutmak için yaptığı bir girişim olarak yorumlanmıştır. Bana göreyse bu, AKP’nin her zaman yaptığı gibi olağanüstü koşulları bir avantaja dönüştürme stratejisinin ürünüdür. Yani, 15 gün önce Baro Başkanları’na COVID-19 dolayısıyla yürüyüş izni vermeyen hükümet, Ayasofya açılışında kitleleri kontrol edemeyecek kadar az güvenlik görevlisi görevlendirmesinin ve İstanbul’da tekbir sesleriyle yürüyen vatandaşlara müdahale ettirmemesinin nedeni, çoktan yıkılan rejimin son kırıntılarını da bu olağanüstü koşullar altında süpürmek olduğu boyutunu gözden kaçırmamalıyız. Bu süreçte birçok kişi AKP’nin Ayasofya gündemini “son kurşun” metaforuyla açıklamaya son derece eğilimli görünmüştür. Ancak görünen o ki, Ayasofya meselesinin AKP’nin çok sıkıştığı bir anda gündeme geleceğini düşünen birçoğumuz, hükümetin bunun ötesinde atılacak adımı olmadığını düşünerek bu çıkarıma varmışız. Ayasofya hemen sonra gündeme gelen Hilafet meselesi, modernizm ve Alfabe tartışmaları, Galatasaray Lisesi’ne dil uzatılması gibi meseleler, iktidar partisinin tabanını konsolide etmek için hâlâ kurşunu olduğunu bizlere ispatlamıştır. Ayrıca, her meseleye “son kurşun” metaforuyla yaklaşacak olup, toplumsal bir direniş mekanizması yaratmazsak; tam da iktidarın istemiş olduğu “demokrasiyi sandığa hapsetme” tuzağına düşmüş oluruz. Bu tuzak da bizi, olağanüstü olan her koşulun zamanla olağanlaşması sarmalına iter.

CHP Ne Yapmalı?

CHP’nin bugünkü tutumu, “halk sandıkta çözsün” düzeyine indirgenmiş durumda. Tartışmasız şekilde sandık, demokrasinin olmazsa olmazı olmakla beraber; demokrasinin yalnızca sandığa indirgenemeyecek kadar enstrümanı vardır. CHP’nin bugünkü tutumunu değerlendirecek olursak, her şeyi halk sandıkta yapacaksa CHP ne yapacak?

Kılıçdaroğlu’nun bugün bir oyun kurucu gibi ilmek ilmek işleyerek vücuda getirdiği Millet İttifakı’nı kötülemek ya da küçümsemek için söylemiyorum bunu. Millet İttifakı, büyük bir başarı olmakla beraber, CHP’nin kanalize olması gereken tek saha olmamalıdır. Yani CHP, Türkiye demokrasisi için sandıktan daha fazlasını organize edecek bir programa sahip olmalıdır. Bunlardan ilki, CHP’nin sendikalar aracılığıyla halka ulaşacağı bir hegemonya ağı kurmasıdır. İkincisi, CHP’nin yereldeki meslek odalarıyla ilişkilerini, yerelde o sektörde çalışan üyeleri-gönüllüleri vasıtasıyla geliştirmesidir. Üçüncüsü, CHP AKP’ye benzeyerek AKP’den kitlesel bir oy alamayacağının bilincine vararak, sosyo-ekonomik çelişkileri gündeme getirmelidir. Dördüncüsü, parti yönetimi ve Meclis grubu birbirinden ayrılarak; parti yönetim mekanizmasının milletvekilleri arası bir rekabet merkezi olmaktan çıkıp; yerel ve genel sorunlara somut çözümler üreten bir mecraya dönüştürülmesi şarttır.

Bu gündem maddelerini biraz daha açmam gerekirse, CHP’nin yıllardır gündeme getirdiği işçi sınıfının örgütsüzlüğü arkasına sığınması gereken bir bahane değil, çözmesi gereken bir sorundur. CHP’nin potansiyel sandık ittifakını da temsil eden işçi sınıfı, Millet İttifakı’nın sürdürüldüğü her durumda CHP’nin elini diğer ortakları arasında güçlendirecek ve %20-25 bandındaki sıkışmışlıktan CHP’yi çıkarabilecektir. CHP’nin işçiyle münasebetleri, dönemin DİSK başkanını milletvekili yapmak ve 1 Mayıslarda sosyalist sloganlar atmakla sınırlı olmamalıdır. İşçi sınıfının örgütlü hale gelebilmek için yaptığı mücadeleleri, DİSK’ten ve CHP’den kaynak olarak çok daha kısıtlı örgütlenmelerin teşviki ve örgütlemesiyle Trakya’da, yeni Havaalanı projesinde ve daha birçok örnekte hep beraber tecrübe etmiş bulunmaktayız. CHP, sosyal demokrat bir vizyonla, sektör bazlı sendikalar kurdurarak bu işçileri örgütlemeyi kendisine görev edinmelidir. Yani, 1990’larda işçiler sokaklardayken; neoliberalizmin işçilere getirdiği güvencesizliği kaçınılmaz bir hegemonya olarak gören CHP(SHP), bu psikolojiden bir an önce çıkmalıdır. Bu, CHP’yi parti olmaktan çıkarıp bir örgüt yapacak yegane yoldur.

İkinci olarak CHP, yerelde çok zayıf olan meslek odası ilişkilerini (özellikle esnaf odaları) yine yereldeki gönüllüleriyle beraber geliştirmelidir. Bu yolla; bir yandan odalarda söz sahibi olup, işveren ve işçi arasındaki sosyal demokrat vizyonun gerektirdiği arabuluculuğu, odaların da yardımıyla yürütme imkanına sahip olurken; diğer yandan da yerelde sektör bazlı projeler üretip, küçük işletme sahiplerinin problemlerine eğilme şansını yakalayabilecektir. Meşru sınırlar içinde bu odalar da CHP’nin AKP’ye karşı kurgulayabileceği karşı-hegemonyanın olmazsa olmaz bir parçasıdır. Özellikle belediyelerin CHP’nin elinde olduğu şehirlerde CHP’li belediyeler, işçilere sendikal hak tanıyan işverenlere çeşitli teşviklerde de bulunmalıdır.

Üçüncü olarak CHP, AKP’ye benzeyerek ondan kitlesel bir oy koparamayacağının bilincine varmalıdır. Bahsettiğim şey, 2010 öncesi CHP’sinin yaptığı gibi toplumsal hassasiyetlere meydan okuma anlamına gelmemektedir. CHP, toplumun hassasiyet ve sembollerine saygı duyarak, ortada hazır duran çelişkileri gündeme getirmelidir. Örneğin, başörtüsü sorununun çözümünün hakkını teslim ederek; bu sorun çözülse de sosyal adalet açısından büyük çelişkilerin ortada durduğunu gündemden düşürmemelidir. Mesela muhafazakar bir bölge olan Çekmeköy’de ikamet eden güvenlikli, duvarlarla örülü sitede oturan muhafazakar bir aileyle, arka sokağında gecekonduda oturan muhafazakar diğer ailenin sosyo-ekonomik koşullarındaki çelişkiyi vurgulamalı ve bunun çözümüne samimiyetle talip olmalıdır.

Dördüncüsü CHP, parti yönetimiyle Meclis grubunu kesin olarak birbirinden ayırmalıdır. Çünkü mevcut durumda parti yönetim mekanizmasına girebilmek için milletvekillerinin yaptığı yarış hem enerjilerini tüketmekte hem de parti içinde birçok farklı ses çıkabilecekken, partiyi 60 kişilik bir kitle arasına sıkıştırmaktadır. Bunun yerine parti meclisi, örneğin yerelde STK ve sendika örgütlenmelerinde başarılı olan parti üyeleri için bir ödül mekanizması olarak kurgulanabilir. Bu yolla, hem yerel örgütlenmede çalışan üyeler için bir itici dürtü yaratılırken; hem de partinin yerelle olan bağlantısı il ve ilçe örgütleriyle sınırlı olmaktan çıkmış olur.

Sözün özü, Kılıçdaroğlu’nun konuşmasına bakıldığında, meslekleri tek tek sayan ve sınıfsal vurgudan arınmış bir üslup söz konusuydu. CHP’nin yapması gereken, uzun vadede yukarıda bahsettiğim yollarla sınıfsal bilinç içinde ve sosyo-ekonomik çelişkiler çerçevesinde AKP’ye karşı bir karşı-hegemonya kurgulamak olmalıdır. Eğer CHP, bunu yapmayıp kendisini konjonktüre iman edercesine bağlarsa; konjonktürün çok kaygan bir zemin olduğu Türkiye’de AKP hegemonyasını, iktidarı kazansa dahi yıkamayacaktır. Yani CHP, konjonktürün arkasından giderek politika yapmaktansa, elindeki tüm imkanları seferber ederek bir karşı-hegemonya kurgulamakla yükümlüdür. Bunun yolu da 1970’lerde Ecevit’in kısır çatışmalara giren söz-dalaşı siyasetin tartışma alanını sosyo-ekonomik zemine çekmesinin hatırlanması ve günün koşullarına göre yeniden kurgulanmasından geçmektedir.

[ivmehareketi]

FORUM: CHP KURULTAYI 2020 SONUÇ METNİ

Cumhuriyet Halk Partisi ana muhalefet veya ikinci büyük parti olarak iktidarın en öncül alternatifi olarak kabul edilmektedir. Ayrıca partinin köklü geçmişi Türkiye’nin tarihi ile örtüşmektedir. İVME Hareketi olarak 19 Temmuz akşamı çevrimiçi ortamda dünyanın çeşitli kentlerinden bir araya gelerek, Cumhuriyet Halk Partisi’nin pandemi sürecinde yapılması planlanan olağan kurultayına dair bir tartışma gerçekleştirdik ve görüşlerimizi paylaştık.

Türkiye’de her dönemin özel olduğuna, içinden geçtiğimiz zamanların zorluğuna, istisnasız her 10 yılda bir virajını aldığımız “kritik dönemeçler” ile referans veriyoruz. Türkiye’de bugün anayasasızlaşmanın izdüşümünde hukuk güvenliğinin hiç kimse için sağlanamadığı bir ortam mevcut. Buradan çıkarılacak yol haritası bütün ülke için yeni bir başlangıcın yapılması gerekliliğini işaret ediyor. 

“Kurultay” tanımı itibari ile partinin en yetkili karar organı olarak Türkiye’yi ileri götürebilecek bir demokrasi mücadelesi alanıdır. CHP’nin kurultay tartışması yalnızca parti içi bir mesele değil, Türkiye’nin demokratikleşme ve aydınlanma mücadelesi ile tarihsel olarak birbirine geçmiş ve ayrılamaz durumdadır. Kurultay sonucunda CHP’nin önümüzdeki dönemde alacağı rolün hayati olabileceği bir döneme girdiğimizi ifade edebiliriz. 

Başlarken pandemi sürecinde dar katılımlı bir kurultay yapılmasının CHP’nin parti kültürüyle ve geçmişinden getirdiği birikimle örtüşmediği tespitini yüksek sesle söylemek gereklidir. Tarihsel belleği ve gelecek sorumluluğu bahsedilen biçimde belirgin olan partide, tüm illerden genel merkeze kadar demokratik bir yarıştan, heyecan ve coşkudan söz edilemiyor.

Partinin uzun zamandan bu yana birikim oluşturduğu tek büyük stratejisinin AKP karşısında kurulacak bir “demokrasi ittifakı” projesi olduğunu söyleyebiliriz. Parti bu ittifakın hem kurucusu hem de yürütücüsü konumundadır. Bu iddiaya da diğer ittifak ortaklarından daha fazla inanır görüntü vermektedir. Kemal Kılıçdaroğlu’nun 2010 yılından itibaren taşıdığı tecrübenin yansıması olan vizyonu ile ortaya konulan bu kıymetli çaba, partinin karar organlarında yeterince tartışılamamıştır. CHP, ABD partileri gibi seçimden seçime çalışmak için bir araya gelen bir seçim komitesi değil, Avrupa'nın en eski siyasi partilerinden birisidir. Bugün bütün muhalefet bileşenlerini içeren bir demokrasi ittifakının çok gerekli olduğunu tartışırken, bunun kurultayda her yönü ile tartışılıp sınırlarının çizilmesinin, parti örgütünden de rıza ve destek alınmasının gerekliliğini vurgulamalıyız. Böyle önemli bir strateji sadece kapalı kapılar ardında gerçekleştirilen “elit görüşmelerine” sıkıştırılarak başarılı olamaz. 

Yine ittifak stratejisinin dayandığı “ekonomik krizin etkilerinin çokça hissedilmesi, AKP’nin oylarının azalması, Gül-Davutoğlu-Babacan’ın AKP oylarını bölmesi ve CHP’nin demokrasi ittifakı ile paydaş olarak iktidara gelmesi” senaryosunun altının doldurulması gereklidir. Son anketlere göre %30 kararsız seçmenin bulunduğu, işsiz nüfusun %25’lere dayandığı bir ortamda CHP’nin oylarının artmaması bu stratejinin tabanda karşılığının olup olmadığının yeniden değerlendirilmesini gerektirmektedir. Yerel seçimlerde resmiyette görmezden gelinen, ancak kritik değerde katkı sağlayan Kürt hareketini dışarıda bırakan veya görmezden gelen ittifak yaklaşımı da mutlaka sorgulanmalıdır. 

Partinin diğer bir yaklaşımı olarak ortaya konan “ideolojilerin reddedildiği politikasızlık” durumunun önüne geçilmelidir. Beyoğlu’nda Alper Taş’ın adaylığının yanında, Siverek’te Fatih Mehmet Bucak’ın aday gösterilmesi nasıl değerlendirilmelidir? Popülist diktatörlüğe karşı ortaya konmak istenen başka bir popülist yöntem mi olacaktır? Popülizmin şeytanlaştırılarak araçsal hale geldiği bir dönemde, halkçı-kamucu yöntem, toplumcu/popülist yeni bir toplum sözleşmesine yeniden nasıl entegre edilecektir?

İktidarda uzun süre kalmak AKP’de hantallaşma yarattığı gibi CHP’de de dinamizmin yok olmasına “nasıl olsa iktidara geliyoruz” tembelliğine yol açmaktadır. Bu rahatlık kurultayları sembolik hale dönüştürmekte, katılımcı anlayışı zayıflatmakta ve tabanla iletişimin önünü tıkamaktadır. Seçmenlerin partiyi cezalandırması (doğru tercihlere yönelmesini sağlamak amacı ile katılımcı demokrasinin eksikliğinde) imkansız hale gelmektedir. 

Yapmış olduğumuz tartışmalar sonucunda önerilerimizi aşağıda sıralamak isteriz:

Parti önce tüm seçmeni heyecana ve coşkuya sürükleyecek bir bir yol haritası, yeni bir Türkiye ütopyasına muhtaçtır.

İktidar alternatifi algısı ile tekelleşmenin getirdiği bir şey üretmeme konformizmi terk edilmeli, parti yönetimi tarihsel sorumluluk almalıdır. 

AKP sonrası bir enkaz devralınacağı unutulmadan özellikle anayasa, ekonomi, çevre,  tarım gibi çok temel alanlarda politikalar ve yapılacaklar net bir biçimde belirtilmeli ve açıklanmalıdır.

Genel geçer gündemlerde temel yurttaş hakları, laiklik, kadın, çocuk ve LGBTI+ konularında da “kim, ne der”ci politikaların bırakılması gereklidir.

Toplumsal muhalefet nezdinde karşılığı bulunan ekoloji ve feminizm hareketleri parti politikaları ve söylemleri arasında yerini almalıdır.

Üretilen politikaların aktarımı konusunda tutarlı bir dil benimsenmelidir.

CHP’nin kırmızı çizgileri tartışılarak net olarak belirlenmeli, kamuoyunda partinin hakim söylemi ve politikalarında taviz verilmemelidir.

Türkiye’nin sağ popülist otoriterlikten kurtulması için parti, en geniş demokratik ittifakı gündemine almalıdır. Dar politik sınırların ve “karşı mahalle” tanımının AKP’nin söylemlerinin belirlediği unutulmamalıdır.  

CHP’nin bir kitle partisi olduğu unutulmamalı, sol popülizmin yıkıcı örneklerinin önüne geçilmelidir.

Baykal döneminden miras, merkeze kayan neo-liberal sosyal demokrat bir parti olma çizgisi terk edilmelidir.

AKP’nin en büyük ittifakı olan sermaye çevrelerini müzakereye ve sorumluluk almaya çağıran yaklaşım terk edilmelidir. Parti yönünü en geniş ezilen kitlelere dönmeli, yeni demokratik ittifak tabanda oluşturulmalıdır.

CHP iktidarını oluşturacak, ülkeyi AKP’den daha iyi yönetecek, genç ve dinamik kadrolara ihtiyaç bulunmaktadır. CHP’nin sahip olduğu birikimi doğru kullanması önemlidir.

Tüm seçmenlerin parti içerisinde daha çok bir söz sahibi olacağı bir parti yapılanması sağlanmalıdır.

Parti yöneticileri, faaliyetlerinden sorumlu olmalı, üyeler de yöneticilerin sorumluluklarını hatırlatabilecekleri mekanizmalara sahip olmalıdır.

Tüm bunları gerçekleştirmek için partinin temel politikaları ile birlikte yurttaşların temel problemlerinin çok daha geniş katılımlı şekilde tartışılacağı, halka coşku ve umut ışığı olacak bir kurultay yapılmalıdır. Dijital mecralar, demokratik katılımı artıracak, zaman ve mekan engellerini ortadan kaldıracak şekilde CHP’nin seçim ve kurultay süreçleri ile entegre edilmelidir. 

[ivmehareketi]

İVME Meydan - Muratcan Işıldak: Basın Özgürlüğü

İVME Meydan: İvme Hareketi blog sayfasında yazmak isteyen ve İVME’nin ilkeleri ile kesişen herkesin davetli olduğu mecra. 

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında basın hürdür ve sansür edilemez ifadesi 28. maddede yer almıştır. Anayasal ve uluslararası sözleşmelerle de Türkiye Cumhuriyeti'ne basın hürriyetinin tesis edilmesi ve korunması için görev ve yetki tanınmıştır. Basın özgürlüğünün sağlanması için her türlü önlem alma görevi devlete verilmiş olduğundan gazetecilerin haber yapma özgürlükleri ve vatandaşların bilgiye erişim haklarının tesisi için basın-yayın hakkı özel korumaya alınmalıdır.

Bunun için kullanılacak en temel yöntem ise, gazetecilerin haber yapabilmesi için uygun koşulların sağlanmasıdır.

Basın özgürlüğü konusunda araştırmalar yapan ABD merkezli düşünce kuruluşu Freedom House verilerine göre basın özgürlüğünde en hızlı düşüş yaşayan üçüncü ülke olan ve Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü (RSF) verilerine göre 2019 yılı Dünya Basın Özgürlüğü Endeksinde 180 ülke içinde 157. sırada bulunan Türkiye Cumhuriyeti’nin demokratikleşmesi için devletin girişimlerde bulunması ve koruyucu tedbirler alması gerekmektedir.

Ülkemizin içinde bulunduğu bu kötü durumdan kurtarmak ve Anayasal ilkelerle koruma altına alınan “Basın hürdür sansür edilemez” temel ilkesinin gerçekleştirilmesi için öncelikle gazetecilerin üzerindeki sosyal ve siyasal baskıların kaldırılması gerekmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Avrupa Sosyal Şartı’nda yer alan hükümlerle koruma altına alınan ve temel insan hakkı olarak kabul edilen basın ve yayın hakkının korunması için ülkemize yükümlülükler verilmiştir.

Bu sebeple basın mensuplarının meslekleri ile ilgili yapılan yargılamalarda tutuksuz yargılanması ve basın mensuplarının her türlü dış tehditten korunması gerektiği açıktır.

Ancak mevzuat sistemi söz konusu tedbirleri almaktan uzak ve hatta bu tedbirlerin alınmasını engelleyici niteliktedir. Bu tedbirlerin alınması için devletin basın özgürlüğü ve bireylerin haber alma özgürlüğü ile devletin tüzel kişilik hakları karşılaştırıldığında devletin bireysel özgürlüklerden yana tavır alması haliyle devletin demokratik devlet yapısına sahip olduğu kabul edilebilir.

Anayasa’nın Cumhuriyetin temel nitelikleri kenar başlıklı m.2’de devletin demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir.

Anayasa’nın düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti kenar başlıklı 26. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir” ifadesi ise salt habere ilişkin bir önlem olup haberciye ilişkin bir sınırlama değildir.

Kaldı ki, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.10’da anılan “Herkes görüşlerini açıklama ve anlatma özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir alma ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine bağlı tutmalarına engel değildir” hükmü ile de açıklığa kavuşturulmuştur.

Anayasanın milletlerarası anlaşmaları uygun bulma kenar başlıklı m. 90’da yer alan “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır” hükmü bir arada değerlendirildiğinde Anayasa m.26’da yer alan söze konu sınırlamanın metinden çıkartılması gerekmektedir.

Devlet mekanizmasının elindeki karar alma, uygulama ve yargılama yetkileri devlet mekanizmasındaki bazı kişilerce kasıtlı olarak ya da siyasal baskılarla kötüye kullanılması sonucu basın sansür edilemez ilkesi defalarca çiğnenmiş ve haber alma hürriyeti hakkının özüne dokunulmuştur.

Basın özgürlüğü denilince gerek elektronik ortam kullanılarak gerek basılı medya veya görsel basın vasıtasıyla (gazete, dergi, radyo, televizyon, internet vb.) görüş ve düşüncelerini açıklayabilme ve yayma hakkı olduğunu belirtmek gerekir. Bu kapsamda devlet mekanizmasının elindeki karar alma, uygulama ve yargılama yetkileri; devlet mekanizmasındaki bazı kişilerce kasıtlı olarak ya da siyasal baskılarla kötüye kullanılması sonucu defalarca çiğnenmiş ve bireylerin de haber alma özgürlüğü hakkının özüne dokunulmuştur.

Gazeteciler yaptığı haberler dolayısıyla def'aten tutuklanmış ve kimi zaman hüküm giymiştir. Tutuklu yargılanmaları ise gazetecilerin mesleklerini yapabilmelerini engellemiştir. Bu, devletlerin demokratik olma ya da demokratik olmama noktasında en önemli kriterdir ve devlet gücünün, devlet otoritesince hovarda kullanımından başka bir tutum değildir.

George Orwel'in de dediği gibi gazetecilik, "birilerinin yayınlanmasını istemediği haberleri yazmaktır, gerisi halkla ilişkilerdir." Bu sebeple basın hür kalmalı ve sansür edilmemelidir.

Gazetecilere mesleki faaliyetleri dolayısıyla yapılan yargılamada yargılama süresince getirilecek olan tutuksuz yargılanma, hukuki dokunulmazlık olarak algılanmamalıdır. Bu yargılama herhangi bir prosedüre bağlanmamıştır. Gazetecilerin mesleki faaliyetleri sırasında nefret söylemi, hakaret, yalan haber, devlet sırlarını ifşa, casusluk gibi eylemler haber içeriğinde olan olaylar ise; yargılama sonucunda kişiler hüküm alabilmektedir. İfade özgürlüğü kavramı, masumiyet karinesinin en hassas uygulanması gereken olgu olmalıdır. Öyle ki; Voltaire "Senin düşüncelerine katılmıyorum ama düşünceni özgürce ifade edebilmen için canımı bile verebilirim" ifade özgürlüğünün dokunulmaz olduğunu ifade etmiştir.

Türkiye'nin demokratikleşme sürecinde basın özgürlüğü başı çekmeli ve düşüncenin serbestçe ifade edilebilmesi sağlanmalıdır. 

Gazetecilik, görülmeyeni göstermektir. Öyle ki; uluslararası basına kapalı bölgeler olan Kuzey Kore, Tibet, Çeçenistan, Papua, Birmanya gibi bölgelerde nelerin yaşandığı bilinmemektedir. İnsanlık ortak mirası ve insanlık ortak onuru bakımından basın bizlere gerçeği aktaran aracıdır. Kaldı ki uluslararası basına açık olan savaş alanlarında dahi bunu bizlere anlatan gene gazetecilerin yapmış olduğu haberlerdir. Bu bölgelerde basın yayın hakkının kullanılmış olması insan haklarının korunması için teminattır. Basın yayın hakkının kullanılması, temel insan haklarının uluslararası güvencesidir.

Demokratikleşme ideasında olan devletlerde demokrasiyi ortadan kaldırmaya çalışan gruplar hiç bir zaman basın mensupları olmamıştır. Basın mensuplarının; milletvekili kavramını oluşturan yasama dokunulmazlığı ve yasama sorumsuzluğu, bir diğer anlatımla kürsü dokunulmazlığına sahip olması ile ancak özgür basın olgusunu oluşturabilecektir. Bireylerin kafasındaki şablon ve algılara göre davranış modeli geliştirilmektense genel ilkeler etrafında toplanmak daha meşru ve demokratik olacaktır. Algı yönetimi ve taraf algısı yaratmak basın mensuplarının etrafında toplandığı özgürlük ve bağımsızlığa, tarafsız haber anlayışına, ifade hürriyetine uygun düşmeyecektir. Ancak gazetecilerin siyasal aktörlerce sansürlenmesi ya da siyasal faktörlerce sansürleneceği fikri içine işleyen gazetecilerin oto-sansüre sebep olması ise; temel hak olan düşünceyi yayma hürriyeti ve habere ulaşma özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Öyle ki basın yayın hakkı temel hak olarak koruma altına alınmışken ve bu hakkı koruma görevi devlete verilmişken ülkemizdeki uygulama ne yazık ki tam tersine bir hal almıştır. Koruma görevinden çok öte, basın yayın hakkına en çok zarar veren “devlet otoritesi “olmuştur.

Basın mensuplarının tutuklu yargılanması kavramı sansür ile eşdeğerdedir. Sansür ya da tutuklu yargılama; ifade özgürlüğüne tahammülün olmamasının tezahür etmesi durumudur. Suç olgusunun karşısında cezai müeyyide var iken, haber yapma iddiasıyla mukim olan kişileri tutuklamak düşünceyi yayma hürriyeti ile bağdaşmamaktadır. Basın mensubu kişilerin tutuklu yargılanması olgusu masumiyet karinesine verilen büyük zarar, ifade özgürlüğü ile haber alma hürriyetinin önünde büyük engeldir. Muratcan Işıldak

[ivmehareketi]

Bir internet siteniz var mı? Yoksa etkinliklerinize ulaşabilmenin tek yolu youtube videoları mı?

Merhabalar,  Daha profesyonel bir internet sitesi yerine burayı mecra olarak kullanıyoruz. Ancak en güncel etkinlik bilgilerini twitter.com/ivmehareketi adresli Twitter adresimizden edinebilirsiniz. 

İlginiz için teşekkürler.

[ivmehareketi]

TARİH VE ULUSAL KİMLİK

Bütün milliyetçilikler kendilerini tarih üzerinden meşru ve ebedi kılmayı amaçlarlar. Bütün ulus inşa projelerinde, milliyetçi elit uluslarının köklerini mümkün olduğu kadar geriye uzatmak ister. Bu açıdan milliyetçiliğin çok güçlü olduğu Türkiye şüphesiz bir istisna değildir. Belki özellikle doğu tipi, Balkan tipi milliyetçiliğin bir temsilcisi olduğundan ötürü bir vak’a analizi için bilhassa uygun bir örnektir. Abartılı yönleri, çarpıcı –ama genel bir karakteri yansıtan– tarafları bol bir örnek.

Her yıl 29 Mayıs’ta büyük törenlerle kutlanan İstanbul’un Fethi yıldönümleri yine bir oturmamışlığın ifadesidir. En büyük şehrinin beş yüz küsur yıl önceki fethini büyük bir olay, milli bir gurur olarak kutlamak –burada şüphesiz İstanbul’un fethinin dünya tarihi açısından çok önemli bir olay olduğunu inkâr etmiyoruz– “bu topraklarda yeni ve iğretiyiz” demektir. Bu törenlerde 21. Yüzyıl Türklüğü Fatih Sultan Mehmet’in yeniçerileriyle özdeşleşir, şehrin eski sahipleri de her ne kadar tarihlerinin hemen her noktalarında Batı Avrupa’yla mesafeli ve çatışmalı bir ilişkiye sahip olmuş olsalar da “Batı”yla. Zaten Türk sağında Türk-Yunan çatışması hiçbir zaman salt Türkler ve Yunanlar arasında bir çatışma olarak düşünülmez, ifade edilmez. “Yunan” bütün “Batı”nın somutlaşmış, tek bir ulusal kimlikte sıkışmış halidir, velev ki Yunan milleti sarışın, renkli gözlü, uzun boylu batılılara benzemesin, onların alfabesini kullanmasın, onların mezheplerine (Katolik, Protestan) mensup olmasın.

İşte sürekli kaynatılan Aya Sofya kazanı da bu batıyla mücadele cehdinin muharebe sahalarından biridir. Türkiye’de İstanbul’un fethinin törensel olarak yaygınlık kazandığı 1950’lerden beri Türk sağının değişmez polemik konusu Aya Sofya’nın cami yapılmasıdır. Bu her zaman “batı”ya karşı kazanılacak bir rövanş olarak algılanır. Bu rövanşın neyin intikamı olduğu meçhuldür. Türkiye zaten 1922’de işgal ordularını yenmiş, 1923’te Lozan’da zaferini ebedileştirmiştir. Artık “batı”yla kavgası yapılacak hiçbir şey kalmamıştır. O yüzdendir ki dikkatli incelendiğinde bu rövanşın asıl hedefinin Türkiye’yi Batılılaştıranlar olduğu görülür. Atatürk evrenselci-hümanist bir dünya görüşü ve çağının çok ötesindeki uygarlık mirası bilinciyle Aya Sofya’yı müze yapmıştır. Türk sağı işte bu vizyonu, yani bizzat Atatürk’ü hedef almaktadır.

Türkiye’de Yunanistan’dan daha fazla eski Yunan, İtalya’dan fazla Roma eseri olduğu kabul edilir. Oysa bu eserlerin bu topraklardaki varlığı çağdaş Türklerin toplumsal bilinciyle organik bir ilişki içine girememiştir. Geçmişte belki de nispeten daha “hakiki” bir ilişki vardı. Gerçi Osmanlılar’ın selefleri Bizans İmparatorluğu’nun tarihine ciddi bir entelektüel ilgileri yoktu, İstanbul’un geçmişini –Stefanos Yerasimos’un üzerine harika bir kitap[1] yazdığı- Yanko bin Madyan hikâyeleriyle açıklıyorlardı, fakat orada bile daha otantik bir bakış mevcuttu: Örneğin Orhan Gazi’nin oğlu, Rumeli fatihi Gazi Süleyman Paşa’nın Avrupa’ya geçişi bile erken dönem Osmanlı tarihlerinde Kapıdağ yarımadasındaki Kyzikos harabelerine bakıp tefekküre dalarak, “esre yaka”ya geçmeye karar verdiği şeklinde anlatılır.

“Bir gün Süleyman Paşa vilayetleri seyr itmege çıkmışdı. Seyr iderken Aydıncık’da temaşalığı gördü, seyr itdi. Acayib garayib binalar gördi. Temaşa idüp görürken hayran olup durup fikre vardı. Hiç kimesneye nesne dimedi. Tefekkür denizinde hayran iken, Ece Beg ve Fazıl Beg dirlerdi, iki bahadır anılur, gazi yiğitler vardı. Alp-Erenlerden idi. Eyitdiler: “İy Han! Ne aceb fikre vardunuz, hayran kaldunuz, fikrinüz neydi? Didiler. Süleyman Paşa eyitdi: Ne’am fikrüm budur kim, bu denizi öte geçmeğe fikr iderin. Şöyle kim, geçsem kimesne tuymadan. Amma kâfirlerin haberleri olmasa” didi. [2]

Kısacası Türkiye’de ulusal kimlik, daha doğru bir vurguyla, tarihten süzülüp gelen ulusal kimlik meselesi çok büyük ve henüz çözümünün çok uzağında olduğumuz bir konudur. Cumhuriyetin ilk yüzyılını tamamlamaya birkaç yıl kalmışken bunu henüz somut şekilde konuşma aşamasına dahi gelemedik. Hala arayış içindeyiz. Din meselesi, genel olarak İslam’ın, özel olarak Alevilik ve Sünniliğin bütün bu denklemin içinde mi dışında mı olması gerektiği ayrı bir bitmemiş tartışmadır. Keza Hattilerin, Hititlerin, İyonların, Lidyalıların, Friglerin milli kimliğin neresine oturup oturmaması gerektiği de meçhuldür. Azra Erhat ile Halikarnas Balıkçısı’nı çok erken terk ettik nisyana. Romalılar Anadolu’da bir işgalci güç müdür yoksa kültürel zenginliğimizin parçası mıdırlar? Mithridates VI Anadolu tarihinin bir kahramanı mıdır? Bizanslılar da bizim uygarlık tarihimizin ihtişamlı bir parçası değil midirler? Eğer öyle değillerse niye sahipleniyoruz Aya Sofya’yı? Güzelliğinden dolayı değil mi? Sadece kılıç hakkı mı mesele, tahakküm ve temellük etmek mi? Peki tamamen bizim dışımızda olan bir yapıyı, bir estetik anlayışı gerçekten temellük edebilir miyiz?[3]

Bunların kışkırtıcı sorular olduğunu ümit ediyorum. Bir kültür savaşının mevzilerini salt laiklik ve din konusuna yerleştirerek entelektüel korkaklık yapıyoruz, bize daha cesur bir vizyon lazım; Atatürk gibi.    

[1] Stefanos Yerasimos, Türk Metinlerinde Konstantiniye ve Ayasofya Efsaneleri, çev. Şirin Tekeli, İstanbul, 2010 (4. Baskı)

[2] Oruç Beğ Tarihi, haz. Necdet Öztürk, İstanbul, 2008, sf. 18-19. İmla tarafımdan basitleştirilmiştir.

[3] Son sorunun cevabı belli: Mimar Sinan’ın eserlerinde tecessüm eden 16. Yüzyıl Osmanlı mimarisi açıktır ki estetik açıdan Aya Sofya’ya çok şey borçludur. Bu görkemli mimarinin zevksiz –ve bağlamını kaybetmiş–  betonarme taklitleri 21. Yüzyılda hala Türkiye’deki cami mimarisinin vasatını oluşturmaktadır.

[ivmehareketi]

Yusuf Yerkel Kimden Özür Dilesin?

Yusuf Yerkel’in mektubuna karşılık Alican Uludağ’ın verdiği cevabı takip eden reaksiyonlar üzerine bu yazıyı yazarken, SOMA katliamının yaşandığı günlere, öncesine ve sonrasına doğru zihinsel bir seyahat gerçekleştirdim. Mektubunu okuyunca anlaşıldığı gibi Yusuf Yerkel aslında kendi yaşıtlarını, ülkenin diğer vatandaşlarını anlamaktan uzak. Şikâyet ettiği noktalara baktığım zaman geçen süreçte yaşadığı içsel tartışmaların aslında başkalarına yaşatmış olabileceği ihtimallerden ötürü değil ama yine kendisine, kendi sevdiklerine yönelik bir itibar mücadelesi ile ilgili olduğunu söyleyebiliriz.

İhtimaller… İhtimaller…

Yusuf Bey,

SOMA günleri zor zamanlardı hakikaten. Ben o zaman Essex’de yüksek lisans öğrencisiydim. 17-25 Aralık süreci, Ankara’daki seçim gecesi ve sonrasında yaşatılanlar derken SOMA’dan gelen acı haberlerin odağı birden sizin ve Erdoğan’ın vatandaşla kurduğu diyalog şekli oldu. Burada Erdoğan üzerine bir şeyler yazabilecek değilim. Yazamam, siz de biliyorsunuz sebebini.

Peki, sizin tekmenizi neden bu kadar önemsiyoruz? Neden bu kadar önemliydi yüzünüzün o gün aldığı o hiddet hali? Yusuf Yerkel, siz hala farkında değilsiniz ama yaşıtlarınız, bizler, sizin gibi belki çok yetenekli, zeki veya belki de hiç hak etmediği yerlere güle oynaya gelen birçok gencin sahip olabileceği karanlık güçten ürküyorduk. Hiç inkâr etmeyin. Böyle bir nesil vardı ve hala var ve siz onun somutlaşmış hali oldunuz birden bire. Evet, birden bire ama hiç yoktan değil. Tekmeyi attıktan sonra sizi daha yakından tanımak istedim. Öncelikle şaşırdığım şey yine Ankara’da okuduğum okul sayesinde tanıyor olduğum bazı ‘akl-ı selim’ ve ‘kalb-i selim’ AKP yöneticisi arkadaşlarımın size olan öykünme haliydi.

Yani aslında büyüklerinizin, kocaman olmuş parti-devletinizin milyonları ürküttüğü yetmiyordu. Bir de üstüne üstlük birlikte ders çalıştığımız, projeler yaptığımız arkadaşlarımızın sizin bu halinizle gurur duyuyor olması bizi dehşete düşürüyordu. Yani neden bu kadar abartıyorsunuz diyecek olursanız eğer, insan hep bir duyumsama, belki de çok cefalar çekmeden yanlış gördüğüne dair bir iyileştirici hamlenin karşılıklı oturduğu kişiden gelebileceğini bekliyor. Vicdan aradığımız günlerde bizlerin var oluşu ile ayakta duran devlet olgusunu arkasına almış yaşıtlarımız herkese gözdağı veriyordu. Sizin tekmenizle veriliyordu bu gözdağı.   Yerde yatan ve güvenlik güçlerince etkisizleştirilmiş bir emekçiye attığı tekmeden dolayı rapor alıp, bırakın topluma dair rahatlatıcı bir mesaj vermeyi üstüne aldığı ‘güvenceler’ ile afişe edilen Yusuf Yerkel imajının bizlere ne anlattığını hiç düşündünüz mü? Kendi içselliğinizden başka kimseden özür dilemeniz gerektiğini düşünmüyor gibisiniz. Onu anladık gibi ama size kötü bir haberim var… Siz, takipçileriniz ve destekçileriniz, bu ülkede milyonlarca insanın geleceklerine dair var olan korkularının katlanmasının sebebisiniz.

Beklentiler? 

Sizi o dönemde biraz araştırdığımda, SOAS (Londra) gibi kabulleri ters-yüz ederek düşünceyi özgürleştirmeyi amaçlama iddiasında bir okuldan çıkmış bir profiliniz olduğunu görmüştüm. Sonuçta o zamanlar İslamcı - Milliyetçi elitin böylesine kör olduğunu düşünmüyordum. Bizlere büyük korkuları, acıları ve geri döndürülemez tecrübeleri yaşatan üst jenerasyonlarınızdan farklı olarak başka yaklaşımlar sergileyebileceğinizi umduk. Umduk ama ne bulduk?

Bulduğumuz şey son raddede sizlerin ülkeye yaşatılan en korkunç acılara sessiz kaldığınız gerçekliği oldu. Yusuf Yerkel olarak siz illa olayın sıcaklığı ile hemen o gün değil ama en azından bir süre sonra; yaslandığınız, palazlandırılan kamusal gücünüzden sıyrılmayı göze alıp, aslında sizin attığınız tekmenin milyonlar üzerinde güvencesizlik, felaket senaryoları ve umutsuzluk yarattığını bilerek, en azından bu kaygılara merhem olmak amacı ile samimi bir toplumsal nitelikli özür dileyip ve ardından görevlerinizden istifa etmeyi düşünebilirdiniz. Size çok garip gelecek belki ama bugün Sevda Noyan’ın sözlerinin yarattığı dehşetin katsayısında sizin de katkınız var. Attığınız tekme bu katsayıyı çoğaltmak zorunda değildi ama sonrasında yaptıklarınız (evet yapmayarak veya önünüze konanı geri çevirmeyerek de bir şeyler yapmış olabiliyorsunuz) ile toplumsal travmanın adı oldunuz. Üzgünüm ama önce sizden başka herkes adına üzgünüm. En son sıra size gelirse elbet size de üzülürüm. Yusuf Yerkel denilince aklımıza en iyi okullarda okutulan, genç yaşında kamu görevi tecrübesi edinmiş insanların bir gün sokakta bir şeylere itiraz eden ‘çıplakları’ linç etmek üzere en önde koşabileceği gerçeği geliyor. Herkes sizin kadar tekme ve yumruklarını iyi kullanmayı bilmiyor olabilir Yusuf Bey. Eğer içlerine bir endişe soktuysanız bundan ötürü onları suçlayamazsınız.

Aileniz için sarf edilenlere geline bu söylenenlere katılmak mümkün değil. Burada ailenizin sizin yaptığınız kötülüklere dair bir ortaklaşması yok. Belki yine şaşıracaksınız ama sizin yaptığınızın tersine asla tehdit edildiğiniz şekilde ‘Yusuf Yerkelce’ cezalandırılmanızı da doğru bulmuyorum. Ve eminim benim gibi milyonlarca insan da doğru bulmuyor. Ama bu tavrın özü, sizin yine üstten bir tavırla kendinizi savunurken başkalarından ayırmak üzere tarif ettiğiniz şekilde aile sahibi olmak ‘kıdeminden’ bağımsız bir gerçekliğe sahip. ‘Yusuf Yerkelce’ cezalandırılmanız bizim de 5-10 yıl sonra yine aynı acıları yaşayacağımız ve insan olma halimize ihanet edeceğimiz bir tembellik ve vahşilik olur. Biliyorsunuz ki siz bu tekmeden sonra maddi yaşamda tekmelediğiniz insan kadar bunalımlarla karşılaşmadınız. Twitter’da yazdığınız üstten tavırlı mektup için bile biraz konforlu bir yaşam gerekiyor. Bunu birbirimize itiraf edelim bence. Günde 18 saat çalışan ve hiper sömürüye maruz kalanlardan değilken yaptığınız Kafka göndermesi aslında bumerang gibi yine size dönüyor aman dikkat edin.

Nedir benden istediğiniz derseniz eğer…

İstediğimiz sadece sizden değil. İstediğimiz hepimizden ve aslında kendimizden.  Hangi mahalle olursa olsun sizin o günlerde çok kuvvetli şekilde bugünlerde ise seyrelmiş olsa bile ‘gücün kibri’ ile hırçınlaşan insanlarımız var. Hiçbir hıncın başkasına zarar vermesine izin vermeyeceğiz. Kendini bugün muhalif olarak tanımlayıp sizden farksız davranan binlercesine sesleniyorum: Sizin aptallığınızın suçunu başkaları da çekmek zorunda değil. Hiç birimiz biricik değiliz. Başkalarına cehennem etmek istediğiniz yaşamlar kısa veya uzun vadede hepimize başka bir cehennem olarak dönüyor. Kimse bir ideal yaşam da vaat etmiyor ama en azından çabaladıklarımız biraz olsun adaleti sağlıyor.  Önünüzde yaşananlara biraz olsun güç ile kutsanmak için sessiz kaldıkça kurduğunuz şey yeni bir cehennem oluyor.

Tutuklananlar, hayatını kaybedenler ve birilerinin yarattığı cehenneme tıkılanların anısına…

Anıl Kemal Aktaş

[ivmehareketi]

“TÜRKİYE’DE KUTUPLAŞMA”

*AKP Sonrası Türkiye Tartışmaları kapsamında 19 Mayıs 2020′de çevrimiçi olarak gerçekleştirilen yuvarlak masa toplantısı sonuç bildirisidir.

İktidar otoriterleşirken toplumu biz ve onlar şeklinde kutuplaştırmak için hergün yeni yöntemler deniyor. Bürokratı, valisi, askeri, polisi ile tüm devlet aygıtı, iş dünyası, medya ve hukuk camiası bu kutuplaşmanın tarafı konumundalar. Son dönemde çete liderleri  de diğer  bir yandaş kanat. Oysa AKP 90’lı yılların çete düzenine karşı adil bir düzen iddiası ile iktidara gelmişti. Bugün sosyal medyadan çete liderlerinin iktidar mensupları ile olan “meselelerini” takip edebiliyoruz. Bu pervasızlığa karşı ne hukuk dünyası harekete geçiyor, ne siyasetçiler yeni aparatlarına dur diyor. İktidar düşman yaratmakta dünyanın gelmiş geçmiş tüm otoriter iktidarlarına meydan okuyor ve 2002’den bu yana sorumluluğu üstlenmekten kaçınıyor. Yapılan her “iyi” icraat kendisinin, yapılan her “kötü” şey partimizin sorumluğunda...

Hukuk sisteminin yönlendirildiği, yasama-yürütme-yargı bağımsızlığı ortadan kaldırıldığı bu dönemde adaletsizlik algısı her geçen gün toplumsallaşıyor.  Meclisin önemsizleştirildiği, yasa yapıcıların kamuoyu ve medyayı ortadan kaldırdığı bu zamanda sosyal medya bazıları için bir cezasızlık ortamını temsil ediyor, siyasal iktidar sosyal medyada troller yoluyla ifade özgürlüğünü boğmaya çalışıyor. Kendinden olmayanları düşmanlaştırma, bezdirme yöntemleri ile adaletsizlik-cezasızlık duygusunu tüm topluma yayıyor, yurttaşların adalet algısı yandaşa “cezasızlık” zemininde gelişiyor. Oysa sosyal medya yeni nesil medya olarak kamuoyu oluşturmak konusunda çoğu defa etkili idi. Gezi pratiğinde ya da kadın cinayetlerinde adaletin daha hızlı tecellisi için halkımız sosyal medyadan seferber oldu. Kutuplaşmanın bir diğer özelliğini tespit için ittifakın  “onlardan olmayan” tarafını analiz etmeliyiz. Ülkemizde ittifakların nesnel bir alt yapı üzerinden yükselmediğini, birbirini yok etme politikasını üretmeye yarayan ve seçim dönemlerini kapsayan dönemsel bir araya gelişler olduğunu görebiliriz. Bir kimlik veya sınıf tanımı üzerinden de yürümemektedir. Şimdilik iktidarın ilgisine mazhar olamamak ortak özelliktir. Bu da değerler ittifakını temsil etmekten çok uzaktadır.

İktidarın 2010 yılından bugüne neredeyse her yıla bir seçim sığdırdığı ve kendini seçimler yolu ile yeniden ürettiğini göz ardı etmememiz gerekiyor. Ekonomik kriz ile bütünleşen salgın her an bir erken seçimi tetikleyebilir. Kısa vadeli ve önümüzde bulunan acil sorunlara odaklanmak gereklidir ve zorunludur. İttifak çelişkileri yeniden tanımlanmalı ve olası iktidar değişikliği sonrası yeni mutabakatın sürüdürülmesi için “demokrasi ve adalet” değerlerine odaklanılmalıdır.

Yerel seçimlerde sandıkta  halk mutabakatı ile gerçekleşen yerel yönetim başarıları kısa vadede bir odak noktası olarak kabul edilmelidir. Bugün halkın çoğunluğu başkanlık sistemini istemiyor. Halkın somut taleplerine ve uzlaşmaya dayalı yeni bir toplum sözleşmesi ihtiyacı her geçen gün daha elzem ve zorunludur. Bu durumda tek adam rejimine son verilmesi talebi ve her alanda adaletin  kuvvetler ayrılığı olmadan gerçekleştirilemeyeceği vurgusu yeni anayasa talebi ile birleştirerek somutlaştırılmalıdır. Bize iktidar tarafından dayatılan bu ittifakı genişletirken geniş emekçi kitlelerin de ittifakın parçası olması sağlanmalı, iktidar ve gerçek değişimin değerleri için mücadele edilmelidir. Siyasetimizi bu yeni şartlara göre şekillendirmemiz gerekliliği açıktır.

[ivmehareketi]

2014 Yılında Ne Düşünüyorduk: Kürt Meselesi

2014 senesinde Türkiye hâlâ açılım sürecini tecrübe ederken, Gezi anılarımızda daha tazeyken yazılmış bir yazı, elbette bazı noktalarda güncel değil ama soruna dair temel öğeler güncelliğini kısmen de olsa koruyor.

Kürt Sorunu ve Devlet Mantığı Üzerine Kısa Bir Not

Kürt sorunu Türkiye'nin en önemli sorunudur. Çözmek için konuya gerçekten akılcı bir biçimde yaklaşabilmek gerekir. Güncel politik kaygılarla milliyetçi oylar gerektiğinde farklı, Kürt oyları gerektiğinde farklı konuşan siyasi pragmatizmle varacağımız yer ancak çözümsüzlük olur. Barış sorumluluk almayı gerektirdiği kadar içine atabilmeyi, geçmişin acılarını gömebilmeyi, karşılıklı olarak birbirini affedebilmeyi, bunun vicdani bedelini göze alabilmeyi gerektirir. Aksi takdirde de ödenecek bir bedel vardır ve onun tarihsel ve insani sorumluluğu çok daha büyüktür.

Türkiye'de kendisini Kürt olarak tanımlayan, anadili Kürtçe olan, hâliyle devlet hizmetinin her türlüsünü Kürtçe almak, Kürt olarak tanınmak isteyen milyonlarca vatandaş vardır. Siz buna karşılık olarak; ‘Yok siz aslında vatandaşlık tanımına göre Türksünüz’ veya daha tepeden bir şekilde ‘Aslında hepimiz Müslümanız.’ gibi başka kimlik tanımlarıyla yön veremezsiniz. Kitaplarda ne yazarsanız yazın, kişi kendini ne şekilde tanımlıyorsa odur. Dolayısıyla yasalarda, bir egemen irade tarafından dayatılmak istenenin değil gerçekte olanın yazması gerekir. Bu noktada, Kürt vardır, Kürtçe konuşur ve Kürt olarak tanınıp Kürtçe eğitim ve devlet hizmeti almak ister demek gerçeği ifade etmektir, bölücülük değil. Bölücülük aksini iddia edip uygulamaya çalışmaktır.

İçinde kırmızı ve beyaz misketler olan bir torbayı ne kadar sıkıştırırsanız sıkıştırın, tek renk elde edemezsiniz; ne kırmızı, ne beyaz, ne pembe. Ama fazla sıktığınızda torbayı delebilirsiniz.

Kürt sorununa çözüm arayışı içinde gündeme gelebilecek demokratik alternatiflerin çoğuna ve hatta çözüm için karşılıklı oturulacak masaya dahi baştan tabu olarak yaklaşmak tartışma zemininin oluşturulmasına da mâni oluyor. Tartışmamak, tartışma düzleminde barışçıl çözüm aramamak, çözüme ihtiyacı olanları başka alternatiflere yöneltir. Her savaşın sonunda er ya da geç barış olacağına göre, barışa savaşsız varabilmek mümkün olabilir, ama maharet ister.

Bizde egemenlik kayıtsız şartsız devletindir, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e bu değişmemiştir, devletin kâğıt üzerindeki sahibi ve yönetim biçimi değişmiştir sadece. Buradan hareketle Gezi'ye tekrar bakarsak iki ayrı yaklaşım gözlemliyoruz: Birincisi, merkezî devletin bunca şiddet ve baskısına, aşkın otoritesine itiraz edip devleti hâkim değil hadim kılmak isterken, diğeri ise sadece devletin mevcut sahibine muhaliftir. Umut birinci gruptadır. Türkiye'nin güncel sorunlarının temelinde bu devlet mantığı yatar, bu mantığı değiştirebilmek lazımdır. Sorunlar teker teker değil temelden yaklaşımlarla daha etkili bir biçimde çözülebilir. Hâliyle sorgulamamız gereken bu temeldir. Odağına insanı, bireyi alan bir devlet yapısına ulaşabilmek Kürt sorununun da çözümünde en önemli adım olacaktır.

Görkem Özdemir 

[ivmehareketi]

1 Mayıs 101

Tarih, sahip olduğu üretim araçları sayesinde zenginleşenler ile emeğini satarak hayatını idame ettirmeye çalışanlar arasındaki mücadelenin tarihidir. Bu tarih üretim biçimlerinin değişmesiyle birlikte toplumsal ilişki yapılarında bu mücadelenin versiyonları seklinde tezahür etmiştir.

İçinde bulunduğumuz sanayi sonrası toplumun üretim ilişkileri de dahil olmak üzere yakın geçmişin toplumsal ilişkileri, Sanayi Devrimi sonrasında şekillenmiştir. İlkel dönemde köle-efendi, feodal dönemde serf-derebeyi olan aktörler bu modern dönemde proletarya (işçi sınıfı) ve burjuvazidir. Günümüzün sanayi sonrası toplumunda dahi çalışan sınıflar ve üretim araçlarına sahip sınıflar arasındaki ilişki, bu devrim sonrasındaki yapının devamıdır. Kapitalist üretim biçiminin erken döneminde, ülkemizde hala kısmen tecrübe ettiğimiz sinirsiz çalışma saatleri, güvencesizlik, çocuk işçilik, yetersiz ücretler ve çalışma koşullarına bağlı diğer problemler işçilerin yaşam koşullarını da kötü yönde dönüştürmeye başlamıştır.

Dönüşüme yönelik tepkiler kendisini göstermiştir. Bu tepkilerin en önemli özelliği de işçilerin “sınıf” bilincini kazanmaları ve kolektif hareket etme kabiliyetlerini kazanarak ortaya koymuş olmalarıdır. Geriye dönük olarak baktığımız zaman çok farklı coğrafyalarda, çok farklı iş kollarında olsa da bu tepkilerin benzer talepler ile başladığını görüyoruz. Bunların en önemlileri çalışma süresinin sınırlandırılması talebi ve ücretlerin ödenmesi konularıdır.

21 Nisan 1856’da Avustralya’nın Melbourne şehrindeki taş işçilerinin 8 saatlik çalışma süresi talebi reddedilince ilk büyük eylemler boy göstermiştir. İşçilerin üretimi durdurması üzerine kazançlarından olan patronlar müzakere için masaya oturmaya zorlandı ve görüşmelerin sonunda talepleri kabul etmek zorunda kalmışlardır.

20 yıldır süregelen 8 saatlik işgünü mücadelesi, 1886 yılına gelindiğinde bir kez daha bütün Amerika Birleşik Devletleri’ni etkisi altına almışlardı. Bütün sendikalar ortak bir karar alarak 190 bin işçi ile greve gitme kararı alınmıştır. 1 Mayıs günü grevle yetinmeyi kabul etmeyen işçiler, 350 bin kişinin katılımıyla ülke çapında eylemler gerçekleştirmiştir. Bu eylemler daha önce görülmedik şekilde şiddet yoluyla bastırılmaya çalışılmıştır. Devlet müdahalesi sonucunda Chicago’daki greve katılan 6 işçi hayatını kaybetmiş, sürecin devamında 4 sendika yöneticisi işçi suçlu bulunarak idam edilmiştir.

Türkiye’de ise aynı dönemde farklı talepler doğrultusunda işçi eylemleri görmekteyiz. Cumhuriyet öncesi dönemde görülen ilk grev, 1863 yılında Zonguldak’taki maden işçilerinin ödeme alamamalarının sonucunda meydana gelmiştir. 1870’li yıllarda ekonominin bozulmasıyla birlikte özellikle devlet çalışanlarının aynı sebep ile çok kez greve gitmesi dikkat çekicidir.

İlerleyen dönemlerde taleplerin değişmesi, sınıflaşan işçilerin politikleşmesi göze çarpmaktadır. İşçiler temel isteklerinin dışında, hak ve özgürlükleri konusunda da taleplerini dillendirmeye başlamışlardır.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Çarlık Rusya’da görülen işçi eylemleri bunun en önemli örneklerinden birisidir. Yaşanan kıtlık ve yoksulluk sonucunda binlerce işçinin başta “ekmek” olmak üzere temel ihtiyaçlar için başlattıkları grev siyasi bir boyut kazanmış ve patron yerine devlete yönelmiştir. Grevi bastırmak için görevlendirilen askerlerin de işçilere destek vermesi sonradan “Sınıf İttifakı” olarak adlandırılmış ve Ekim Devrimi’ne giden yolu açmıştır.

Türkiye örneğinden yola çıkıldığı zaman öne çıkan ilk örnek 1961 yılında yapılan grev ve toplu sözleşme mitingidir. ’61 Anayasası ile işçilere tanınan grev ve toplu sözleşme hakları konusunda gerekli düzenlemelerin yapılmasını isteyen işçiler, İstanbul İşçi Sendikaları Birliği tarafından düzenlenen mitingde buluşmuştur. 31 Aralık 1961 günü Saraçhane’de gerçekleşen mitinge 100 bin işçi katılım göstermiştir.

Bir başka örnek ise İstinye’deki Kavel Kablo Fabrikası’nda başlayan ve kısa sürede yayılan Kavel Grevi’dir. Maden-İş üyesi 170 işçinin 1963 yılında başlattığı grev kısa sürede birçok fabrikaya yayılmış ve dalga dalga tüm işçileri etkisi altına almıştır. Bu etki, Türkiye’ye grev hakkını getirmeyi başarmıştır.

Tarih bunlar gibi birçok işçi hareketi ile doludur ve sonuçları her ne olursa olsun hepsi büyük öneme sahiplerdir. Çünkü bu eylemler, proletaryanın direnişçiliğinin ve sınıf bilincine sahip oluşunun göstergeleridir.

1 Mayıs ve İşçi Hareketleri

Geçmişteki işçi hareketlerinin günümüzde görülmemesi, farklı bir bakış açısıyla görülememesi normal karşılanabilir. Çeyrek asırdan fazladır hegemonyasını sürdüren neoliberal yönetimler, tüm dünyada “işçi” kavramının içeriğini ve sınıfların yapısını değiştirmiş, sınıf bilincinin yerine çok daha temel insani kaygıları koymuşlardır.

Üretimin gerek doğal süreçle hizmetler sektörüne kayması, gerek finansallaşmanın artmasıyla “beyaz yaka” olarak tabir edilen orta sınıf ortaya çıkarak halkın önemli bir kesimi için bilinç kaybı olarak adlandırabileceğimiz yabancılaşma gerçekleştirilmiştir. Buradaki yabancılaşma, kişinin mavi yakalı olmadığı için kendisini proletaryanın dışında görmesidir.

Sınıf bilincinin kaybedilmesindeki bir diğer neden ise, kapitalist sistemin koşullarını sertleştirmesi ve devlet destekli patronlara tanınan haklardır. Özellikle sendikaların eski güçlerini kaybetmeleriyle birlikte işçilerin haklarını arayamamaları, tüm koşullara rıza göstermelerine neden olmuştur.

Bunun yanında, tarihteki işçi hareketlerinin en önemli özelliği taleplerinde ısrarcı olmaları ve katı bir tutum sergilemeleridir. Bu özellikleri işçilere direnişçi bir yapı katarak özgüvenlerini pekiştirmekte, haklarını arama konusunda bilinçlerini dinç tutmaktadır. Fakat her şeyden önce, işçilerin birlik ve dayanışma konularında kendilerini emin hissetmeleridir. Sınıf bilinci için en gerekli koşullar bunlardır.

Bu koşulların yerine getirilmesi için en uygun ortam 1 Mayıs olarak görülebilir. Fakat şu an görülen manzara iç açıcı değildir. 1 Mayıs, gerçek bağlamından koparılarak bir nevi bayram havasına dönüştürülmüştür. Sınıfın ihtiyacı olan hak arama, dayanışma, direniş gibi kavramlar yerlerini bayram, kutlama, eğlence gibi geçici ve hiçbir talebi karşılamayan kavramlara bırakmışlardır. Bugünün işlevsizliğini, farklı açılardan okumak da mümkündür. Patronların koruyucusu olan Türkiye Sanayici İş Adamları Derneği (TÜSİAD) dahi bugünü “kutlamışlardır.” Covid-19 krizi ile gelen ekonomik kriz içerisinde aldığı tutum ile bir kez daha patronları savunduğunu gösteren devletin önceki yıllarda Taksim dışındaki alanlarda kutlamalara izin vermesi, artık 1 Mayıs’tan hiçbir çekincelerinin kalmadığını göstermektedir.

Geldiğimiz noktada bu gün sadece işçilerin değil, tüm ezilen grupların sesi olma niteliğindedir. Ancak bu durum temel özelliğini kaybettiğini, işçilerin elinden alındığını göstermez. Zira tüm ezilen gruplar kendi seslerini duyurmanın yanında işçilere de destek olma amacıyla katılım göstermektedirler. Yanlarında destekçi kitleler varken, işçilerin haklarını aramalarının ve bu konuda birlik içinde olmalarının altı çizilmelidir. Örgütlülüğün, birliğin, talep etmenin ve taleplerde ısrarcı olmanın önemi ortaya konulmalıdır. Bu alanda atılacak en önemli adımlar da 1 Mayıs’ın sloganlarıyla, marşlarıyla, etkinlik alanlarıyla, inatçılığı ve talepleriyle yeniden düzenlenmesidir. İşçiler sınıfa, sınıf “emek ve dayanışma” gününe sahip çıkmalıdır.

Anıl Başsaray, 1 Mayıs 2020

[ivmehareketi]

SALGIN VE EMEKÇİLER BAKIMINDAN ALINMASI GEREKLİ ACİL ÖNLEMLER

Çin’de başlayan Covid-19 salgını bütün dünyayı ve ülkemizi etkisi altına almıştır. Herkesi üzerine düşeni yapmaya, sosyal izolasyonu sağlamaya, sağlık görevlilerince yapılan uyarıları dikkate almaya ve özellikle de dayanışmaya çağırmaktayız.

Salgın ile ilgili olarak alınacak önlem paketi 18.03.2020 tarihinde kamuoyu ile paylaşılmıştır. Yaşlılar için kolonya dağıtımı dışındaki önemlerin emekçi halkımızın güncel sorunlarına çare olmaktan uzak olduğunu ve yalnızca “Rıfat Bey ve arkadaşlarının neşesini yerine getireceğini” düşünmekteyiz. Sermaye çerçevesi dışında  kamu kaynakları ile alınması gerekli acil önlem önerilerimizi sıralıyoruz:

Temizlik malzemeleri, maske ve eldiven ücretsiz olarak dağıtılmalıdır.

Elektrik, su, doğalgaz, internet faturaları ile bireysel kredi ödemeleri askıya alınmalıdır.

Tüm telekomünikasyon hizmetleri ücretsiz ve kesintisiz olarak sağlanmalıdır.

Sosyal izolasyon sağlanması için kontrollü olarak sokağa çıkma uygulamasına geçilmelidir.

Altmış yaş üstü ülkemizde ikamet eden yurttaş, sığınmacı veya göçmen herkesin temel ihtiyaçlarının sokağa çıkmadan karşılanması güvence altına alınmalıdır.

Emekçilerin hak kayıpları yaşamaması garanti altına alınmalıdır. Tüm çalışanlara ücretli izin hakkı tanınmalıdır.

İşsizlik fonu, işverene finansman sağlamak için kullanılmamalıdır. Tüm çalışanların ücretleri izin süresi boyunca devlet tarafından doğrudan ve kesintisiz olarak sağlanmalıdır.

Stratejik olarak üretime devam edecek tesisler belirlenmeli çalışanların ulaşım ve sağlıklı ortamda çalışmalarına devam etmesi güvence altına alınmalıdır.

Tüm özel sağlık kuruluşları halk sağlığı ilkeleri çerçevesinde yeniden organize edilmeli, kamu ve meslek kuruluşlarının belirleyeceği yöntemler dahilinde kriz dönemi uygulamalarına geçmeli ve ücretli çalışanları devlet güvencesi altında salgın hastalık ile mücadele için organize edilmelidir.

Kamu ve özel sektörde çalışan tüm tecrübeli sağlık personeli ile sendikalar, meslek odaları, güvenlik güçleri ve yerel yönetimler arasında Acil Durum Koordinasyon Komitesi oluşturulmalıdır. Gerekli görülen kaynaklar koordinasyon komitesi tarafından koordine edilmelidir.

Acil Durum Komitesi ile çalışmak üzere meslek odalarının ve sivil toplum  örgütlerinin de katılımı ile Gözlem Ve Denetim Komitesi oluşturularak sürecin insani ve bilimsel koşullar altında sürdürüldüğü izlenmeli ve raporlanmalıdır.

Hapishanelerdeki tutuklu ve hükümlüler için gerekli önlemler alınmalıdır. Hüküm giymemiş siyasi suçlular ve gazeteciler derhal serbest bırakılmalıdır.

Askeri kışlalar için gerekli önlemler alınmalıdır.

Yurt dışında bulunan tüm yurttaşların durumu teyit edilmeli, yurda dönüş ve karantina uygulamalarında insani koşullar sağlanmalıdır.

Sınır kapılarında bekleyen sığınmacıların gereksinimleri karşılanmalıdır. Geçici koruma altındaki herkes için uluslararası organizasyonlar ve ilgili sivil kuruluşların katkıları ile acil durum yöntem ve planı belirlenmelidir. Ülkelerine dönmek isteyen göçmenler için çoklu diyalog ile talebe dayalı geri dönüş süreci başlatılmalıdır. 

[ivmehareketi]

[ivmehareketi]

DUYURU:"TÜRKİYE EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ VE GENÇLERE SOSYO-EKONOMİK ETKİSİ"