Yardım mı? Ay hiç sanmıyorum!
Şu meşhur youtube[1] sayfası var ya, ondaki gibi bir “Yardım etmek nedir?” yazısı yazmaya çok heveslendim. Çünkü günlerce üzerinde düşündüm bu konunun; yardımlaşmanın ne demek olduğunu sorgulamak bir yana, insanların hangi şartlar altında yardım etmeye gönüllü olduklarını kavramaya çalıştım. Meselenin evrimsel boyutunu tartışmayacağım burada, onu baştan söyleyeyim. Ne demek istediğim birazdan daha net anlaşılacaktır sanırım. Haydi başlıyoruz, kemerlerinizi takmayı unutmayın.
Şimdiii... Tdk yardım kelimesini şöyle tanımlamış: “Kendi gücünü ve imkânlarını başka birinin iyiliği için kullanma, muavenet.” Dolayısıyla anlamı ve de doğası gereği yardım etmek, taraflar arasında bir hiyerarşi kurmayı gerektiriyor. Gücü ve imkanı yetersiz olanı, gücü olana bir şekilde borçlu kılan ve hatta muhtaç eden bir ilişki çıkıyor ortaya. Yardım eden, yardım etmek için koşullar sıralıyor; yardımın devam edeceği süre boyunca neleri yapamayacağınızı ve hatta sonrasında da neleri yapmak zorunda olduğunuzu listeliyor. Mesela öğrenciye “karşılıksız” maddi yardımda bulunan kurumlar, vakıflar vs. mezun olduktan sonra kişinin kendileri için çalışmasını şart koşabiliyor. Ya da yardım süresince başka yerden burs alınamayacağını, belli bir ortalamanın altına düşülürse bursun kesileceğini taahhüt ettiriyor. Yani yardım eden, “gücünü ve imkanlarını” sizinle paylaşırken, o gücü ve imkanları bizzat üzerinizde de kullanıyor. Oldu mu size şimdi mis gibi bir iktidar ilişkisi! Bravo, çok lazımdı çünkü!
Feminist kadın örgütlerinin özellikle “yardım değil dayanışma” demesinin anlamı da bir kez daha kıymetleniyor bu sebeple. Yardım etmek, yardım edeni her koşulda yardıma ihtiyacı olandan daha imtiyazlı bir yerde konumlandırıyor. (Daha iyi hayat şartlarına sahip olmak, daha iyi maaş gibi durumlardan bahsetmiyorum. Bu güç ve imkanları “yardım etme eylemi sırasında”, o ana ait bir fark oluşturmak adına kullanmaya işaret etmeye çabalıyorum esasen.) Fakat dayanışma, sizi dayanıştığınız kişiyle –doğayla, hayvanla...- yan yana getiriyor. Dayanışma, dayanışma anına dair koşul içermiyor; diğer bir deyişle öncesinde sahip olduğunuz güç ve imkanlar, yani “o ana ait olmayan imtiyazlar” dayanışma esnasında kural koymanıza ve/veya şart koşmanıza imkan tanıyamıyor. Bu sebeple, örneğin Mor Çatı, “seninle dayanışırız ama kocandan ayrılmalısın” demiyor hiçbir kadına. Ne yapması gerektiğinden bahsetmiyor; sadece kadın kendi hayatıyla ilgili kendi kararlarını verirken onun yanında olup o kadınla, adı üstünde, dayanışıyor. [2]
Hal böyle olunca ben kendi adıma yardım etmenin pek de sevimli bir durum olmadığına ikna oldum. Hatta bir sonraki levela atlayıp hangi şartlar altında yardım ettiğimizi ele alarak “insanca bir yaşamdan” ne anladığımızı falan sorguladım. Çünkü zamanım bol ve karnım tok. Çünkü yardım etmek için sıraladığınız koşullardan bıktım. Vereceğiniz x lira için hep daha kötü senaryoyu, hep daha açını ve hep daha daha daha muhtaç olanı aradığınız için ve bu sebeple bir şekilde içinize sindiremeyip “yardım bile” edemediğiniz için bıktım. Çünkü parasızlıktan, yokluktan, zor durumda olmaktan şikayet eden insanın ağzına “aman o da tiyatroya gitmesin o zaman, kitap almasın, dışarıdan yemesin, sigara içmesin madem parası yokmuş” diye lafı tıkamanızdan yoruldum. Hayatta kalmayı nefes almaya indirgemenizden, yukarıda saydıklarımı bu dünyada insanca yaşamanın bir parçası olarak değil de lüks olarak gördüğünüzden dolayı, biraz da kitap okumaktan vazgeçmediği için yoksul olan insana “yardımınızı” çok görmenizden bıktım. Yoksulken kişinin tek hakkı karın doyurmak, barınmak ve bunun gibi bazı temel şeylermiş gibi davranmanızdan, sadece kişisel zevkleri için bir şeyler arzuluyor olamasını garipsemenizden ve hatta ayıplamanızdan yoruldum.
Çok zor durumda olan bir arkadaşım, çizgi romanları çok sever, eline geçen 5 tl bile olsa onu kitaba yatırırdı. (Hala öyle.) Su bastı bir gün kaldığı yeri ve kitaplarının çoğu mahvoldu. Ve yeniden arşivi eski haline çevirdi; zaten okuduğu o kitapları bir şekilde inanılmaz zorlanarak da olsa tekrar satın alarak. Soranlara “ancak bu şekilde iyi hissediyorum, beni ayakta bu kitaplar tutuyor” diyordu. Ama bunun üzerine ailesinden, arkadaşlarından para/borç istediğinde “almasaydın o zaman onları” azarını işitti. Bahsettiğim tam olarak bu işte. Hesabını yaptığınız ve sonucunda gereksizliğine kanaat getirdiğiniz bu harcamanın bir insanın psikolojik anlamda ne büyük destekçisi olduğunu görmezden geliyorsunuz. Böyle düşündüğünüz için hiç üstünüze vazife olmadığı halde bilmem kimin kullandığı telefon modelini eleştirebiliyorsunuz. Belki günde 15 saat çalışarak kazandığı parayı nasıl haradığına dahi uzanıyor yorumunuz. Ay eksik olsun!
Her koşulda, her istek karşılanmayı gerektirir, sorgulamayın demiyorum elbette. Ve bazen “daha ihtiyacı olan birine” ulaşmak istiyor oluşunuzu/oluşumuzu anlıyorum. Doğrudur da. Fakat ben herkes değdiği, temas ettiği, yakınında olan ihtiyaç sahibine ulaşırken ah biraz daha gevşese, aslında o halkalar iç içe daha kolay geçecek diyorum en çok.
Güzel şeylerin ihtiyacını duyan yoksul insanlara öfkelenmeyin.
[1] Kanalın adı “Nedir?”, merak eden olursa.
[2] Dayanışma, dayanışma anında koşuldan, şarttan bahsetmez fakat bana göre dayanışma –kimler arasında olursa olsun- doğalında var olan bir durum değildir. Aksine dayanışma, ulaşılan bir sonuçtur. Dolayısıyla, dayanışma aşamasına ulaşana kadar kimlerle dayanışılacağı gibi koşullar tartışmaya açıktır ve olmalıdır da. Burada bahsedilen durumda, dayanışma koşullarının sağlandığını var sayıyorum.
tangentwithtanner
prguitarman
yousharknotpass
romaincrisis
areudirty
pixelskylines
izzy806
dededos
snowghoul
