İsimsiz

[m4a8]

Çankaya'nın Gölgesinde Bir Aşk: Fikriye

İçsem de bir kadeh hayat iksirinden, Zamansız ayrıldım, bilinsin Fikriye'den. Bıkmadım ki doyayım o narin ellerinden, Ümmid-i aşkım saracak seni, cefakâr teninden."

Bazen tek bir dörtlük, yüzlerce sayfalık bir romanın ağırlığını omuzlarımıza bırakıveriyor. Hıfzı Topuz’un romanını bitirdiğimde, kulaklarımda bu dizelerin yankısı, burnumda ise işgal altındaki İstanbul’un gergin havası vardı. Bugün size bir tarih dersi vermeyeceğim; bugün size, Akaretler’deki evde sessizce filizlenen, bir kadının "Paşa’sı" uğruna kendini yok saydığı o aşkı anlatacağım.

İnsan, vatanı ile sevdiği adam arasında kalan bir devin aşkına nasıl şahitlik eder? Fikriye için her şey Akaretler’deki evin loş odalarında başladı. Mustafa Kemal’e olan bağlılığı sadece bir hayranlık değil; vatanın kurtuluşuyla özdeşleşen, karşılık beklemeyen bir adanmışlıktı. Kitabı okurken kendime şunu sormadan edemedim: Fikriye sadece bir âşık mıydı, yoksa Paşa’nın en karanlık günlerinde sığındığı o sessiz ve fedakâr liman mı?.

Topuz’un anlatımında beni en çok sarsan, romanın kalbindeki o "gelenek ve modernite" arasındaki sıkışmışlık oldu. Bir yanda Ankara’nın bozkırında, Direksiyon Binası’nın zorlu şartlarında Paşa’sına kahve pişiren, piyano çalarak onun yorgunluğunu alan Fikriye; diğer yanda ise hastalığı yüzünden Münih’teki sanatoryuma gönderilen "fazlalık" Fikriye. Romandaki en büyük ikilem de burada başlıyor: Paşa’nın Fikriye’ye olan vefası ile yeni kurulan devletin modern, Batılı ve eğitimli "ideal eş" profili olan Latife Hanım arasındaki o amansız tercih.

Fikriye’nin trajedisi, aslında çocukluktan gelen o masum İstanbul ruhunun, yeni Türkiye’nin rasyonel gerçekliğine sığmamasında yatıyor. Latife Hanım’ın hayatlarına girişiyle başlayan o dışlanmışlık hissi ve Fikriye'nin Münih'ten apar topar dönüşü... Hıfzı Topuz bu sahneleri öyle bir dille anlatmış ki, kendimi Çankaya’nın kapısında reddedilen o kadının çaresizliğinde buldum. Aşk, vatan davası uğruna kolayca harcanabilen bir "ayrıntı" mıydı gerçekten?

Açıkçası, kitabın bazı yerlerinde "Keşke Fikriye bu kadar boyun eğmeseydi" demekten kendimi alamadım. Ama sonra düşünüyorsunuz; aşk zaten bir tür kendi varlığından vazgeçiş değil midir? Fikriye için Mustafa Kemal, ulaşılması imkânsız ama uğruna ölümü göze aldığı bir "yaşam iksiriydi". Ve o iksirin bedeli, tarihin tozlu sayfalarında bir kaza kurşunuyla ya da bir intiharla sonlanan hüzünlü bir son olacaktı.

Peki, siz olsaydınız; tarihin akışını değiştiren bir kahramanın gölgesinde, her şeyi göze alıp İstanbul'dan ölüme uzanan bu yolu yürümeyi mi seçerdiniz? Yoksa sessizce unutulmayı mı? Yorumlarda buluşalım, bu hüzünlü vefayı beraber dağıtalım.

Topuz, H. (2013). Gazi ve Fikriye. Remzi Kitabevi.

Ülger, Eriş. Ümmid-i Aşkım Fikriye. Bilgi Yayınevi, 2015.

[m4a8]

Zihnimin Yükünü Demire Yükledim

Sabahın ilk ışıkları perdenin arasından gözlerime sızarken zihnimde iki farklı dünya çarpışıyor: Biri masamda bekleyen, altı çizilmiş satırlarla dolu ders notlarım; diğeri ise babamın ilkokula başlarken aldığı siyah çantamda sabırsızca bekleyen suluk ve havlum. Bir öğretmen adayı olarak kelimelerin gücüne ne kadar inanıyorsam, o sert demir barın avucumda bıraktığı nasırlı sertliğe de o kadar güveniyorum. Çoğu kişi için spor, aynanın karşısında gerile gerile narsist benliğin ego tatminini yapmaktan ibaret görünebilir. Ama benim için bu süreç, bir metindeki o en saf, en özgün arayışın fiziksel bir izdüşümü.

Üniversite kampüsünün bazen boğucu olabilen, herkesin birbirine benzediği sıkıcı havasından çıkıp salonun kapısından içeri girdiğim an, zamanın akışı değişiyor. Tüm gün derste o rahatsız edici sıraların getirdiği omuz ağrısını, barın altındaki o tatlı yanma hissiyle takas ediyorum. Squat yaparken barı sırtlandığımda hissettiğim o baskı, omuzlarımdaki tonlarca yükün somutlaşmış hali. O barı yukarı her itişimde, hayata karşı olan direncimi de esnetiyorum. Bu sadece bir spor değil, bir nedensellik ilişkisi: Emek veriyorum, acı çekiyorum ve karşılığında zihinsel bir berraklık satın alıyorum. Bu sporda kaslarına ne kadar acı çektirirsen o kadar gelişirsin. Peki aynı durum zihin için de geçerliyse? Yarın bir gün sınıfın kapısından içeri girip öğrencilerimin karşısına geçtiğimde, onlara sadece fiilimsileri ya da cümlenin ögelerini anlatmayacağımı biliyorum. Onlara, zihnin de tıpkı kaslar gibi dirençle karşılaştığında büyüdüğünü anlatmak istiyorum. Vygotsky’nin zihinsel gelişim için işaret ettiği o 'zorlayıcı alan', benim için spor salonunda barın altındaki o son tekrarda somutlaşıyor. Bir metni çözümlerken zorlandıklarında, kalemleri ellerinden bırakmak istediklerinde onlara o barın altındaki titremeyi hatırlatacağım

Peki, neden bu yorgunluğun içine bile isteye atlıyorum? Çünkü öğrencilik hayatı çoğu zaman başkalarının belirlediği programların içinde akıp gidiyor. Sınav saatleri, sunum konuları, ders programları, geçim kaygısı... Hepsi önceden çizilmiş sınırlar. Fakat bacaların olmadığı yerlerde ormanın içinde zıplaya zıplaya yön bulmaya çalıştığımda, kontrolün tek sahibi benim. Ne kadar koşacağıma, hangi sınırımı aşacağıma sadece ben karar veriyorum. Bu özerklik hissi, beni hem bedenen güçlendiriyor hem de bir öğretmen adayının sınıfa girdiğinde ihtiyaç duyacağı o özgüveni ve sabrı da ilmek ilmek işliyor. Betimlemek gerekirse; o son tekrardaki titreme, o kalan son 10 metre, aslında pes etmemeyi öğrenen bir ruhun dışa vurumu.

Cebimdeki son parayla "tavuk-pilav" dengesi kurmaya çalışırken veya gece geç saatte odaya dönüp yarınki derse hazırlanırken bazen yorulduğumu hissediyorum. Şimdi birileri çıkıp diyecek ki ''Ne yaptın da yoruldun, taş mı taşıdın?''. Buna cevap olarak gündüz 12 saat yevmiyeli işte çalışıp gecesine salona gittiğim zamanları örnek gösterebilirim. Ama sonra aynadaki o yorgun ama kararlı bakışla karşılaşıyorum. Fitness bana sadece vücudumu güçlendirmeyi değil, kısıtlı imkânlarla en nitelikli sonucu almayı öğretti. Mutfakta geçen o kısıtlı zamanım bir sınava, bütçe planlamam ise bir taktik oyununa dönüştü. Bilgiyle yorumu harmanlamak tam da burada devreye giriyor; kas sadece bir sonuç, asıl kazanım o disiplinli süreçte gizli.

Siz de hissetmiyor musunuz? Hepimiz bir şeylerin yükünü taşımıyor muyuz aslında? Kimimiz bir hayal kırıklığını, kimimiz bitmek bilmeyen çileleri, kimimiz ise sadece "anlaşılma" arzusunu omuzlarında taşıyor. Ben kendi yüklerimi demire döktüm. Çünkü o demiri her kaldırışımda, hayatın karşıma çıkaracağı hiçbir engelin beni ezemeyeceğini biliyorum.

Sahi, siz bugün kendi ağırlıklarınızla yüzleşecek cesareti bulabildiniz mi, yoksa onları bilinçaltınızın tozlu raflarında mı unuttunuz?

[m4a8]

Babamın Kutusundaki Miras: Bir Boyun Hafızası  

Çocukluğumun en canlı sahneleri, birkaç yıl evvel ebediyete uğurladığımız yengemin mısır ekmeği kokusu eşliğinde anlattığı o bitmek bilmeyen hikayelerdir. O zamanlar sadece masal gibi gelen bu anlatılara bakış açım farklıydı. Halk dilinde ''kocakarı hikayeleri'' diye adlandırdığımız bu hikayeler aslında yüzyıllar öncesinden süzülüp gelen bir kimliğin, Çepni kültürünün ayak sesleri olduğunu çok sonra anladım. Bugün Karadeniz denince akla gelen o hırçın ama mert karakterin genetik kodlarında, Horasan’dan kalkıp Karadeniz’i vatan kılan Çepnilerin imzası var. 

Karadeniz’de yaşamak, sadece coğrafi bir konum değil; sürekli bir mücadele ve uyum halidir. Bu mücadelelere çise bastırmadan otluğu yığmayı veya kara kış kapıya dayanmadan odunları kırmayı örnek verebiliriz. Bu kültürde mücadele ve uyum sürekli birbiriyle iç içe geçmiş durumda. Çepni kültürü de tam olarak bu dirençten beslenir. Tarihi kaynaklarda ''Nerede yağu (düşman) görse derhal savaşır ve çarpar) olarak tanımlanan bu boy, hırçın denizin kıyısında, Karadeniz'in engin vadilerinde kendine sarsılmaz bir yer edinmiş. Ancak bu sert mizaç, sanıldığı gibi kaba bir güç ve serserilik değil; aksine zekice kurgulanmış bir hayatta kalma estetiğidir. Yayla şenliklerinde çalınan kemençenin o telaşlı ritmi, aslında bir kara zıpkalının kalp atışıdır; her an tetikte, her an coşku dolu. 

Basmakalıp Karakterlerin Ötesinde 

Genellikle ''Karadeniz insanı asabidir" denir ve geçilir. Bu, kolaya kaçan basit bir genellemedir. Bizim öfkemiz aslında doğaya karşı duyduğumuz o bitmek bilmeyen saygının bir yansımasıdır. Dağın yamacına ev kuran, denizin hiddetine ağ atan, azgın dere kıyısına pazar açan adamın sakin kalması insanın tabiatına aykırı değil mi? Çepni geleneğinde bu hırçınlık, "nitelikli bir samimiyet" ile dengelenir. ''Aniden parlayıp sönen adamdan korkmayın iyi niyetlidir'' sözünü bizzat canlı canlı deneyimleme fırsatım oldu. Samimilerdir. Misafirliğe gittiğiniz bir evde, sofradaki o devasa mısır ekmeğinin bölünüşünde bile bir hiyerarşi değil, kadim bir paylaşım etiği vardır. 

Geleneğin Dijital Sesi 

Bugün sosyal medyada "Karadenizli" profili çizmek oldukça popüler ama içini doldurmak her yiğidin harcı değil. Bir tiktok içeriğinde ağız taklidi yapmak ve şehirden gösterişli araçlarla gelip çimendeki inekle selfie çekmek, bu derin kültürü karikatürize etmekten öteye gitmiyor. Oysa gerçek Çepni kültürü; otçu göçü geleneğinin ardındaki o derin ruhu anlamaktan, yayladaki çiçeğin adını bilmekten ve en önemlisi o öznel bakış açısını kaybetmemekten geçer. 

Kendi kişisel tarihimden biliyorum ki; babamın o eski bisküvi kutusunda sakladığı sadece bir fotoğraf değil, bir boyun hafızasıydı. Yöresel desenlerle işlenmiş bir duvar, ana-babanın fotoğraflarının asılı olduğu portreler, ellerde kemençe ve dillerde türküler... Bizler şimdi o hafızayı klavyelerimizle veya mikrofonlarımızla geleceğe taşıyoruz. Karadeniz sadece coğrafik bir bölge, Çepni sadece bir boy ismi değil; bir yaşama biçimi ve sönmeyen bir heyecandır.