M. AVCI

Tarih, Psikoloji, Sosyoloji, Felsefe

[mhmmdavci]

Amerika keşf mi edildi? Konstantinopolis feth mi edildi?

Hep düşünürüz Amerika'da yaşayan yerli insanlar varsa nasıl keşfediliyor diye? Burada bir zamanlar Afro Avrasya kültürüne sahip insanların Amerikan kültürünü oluşturması ile çok önceden beri yaşaması onları insandan saymadığımız anlamına mı geliyor diye? Hayır Kuzey Doğu Sibirya'nın buzul çağında donması sebebi ile oluşan doğal köprü bu insanların oraya gitmesini sağladı. Yani Amerika zaten keşfedilmişti. Bir başka örnek ise Çin medeniyetinin 1400'lerde Afrika ve Amerika ticaret yolları bulunmadan çok önceleri buralarda ticaret yapması...

O zaman Amerika kime göre "keşfedildi?" Konstantinopolis 1453'te "Feth mi edildi? Düştü mü? İşgal mi edildi?" Bu da bizi felsefeye götürür doğru neye göre, doğru? Evrensel doğru var mıdır? Gördüğümüz evrensel doğrunun bilim camiasında bile olmadığı peki olan ne? Tahakkûm. Bu da bizi psikolojiye götürür kişi kendi doğrusunu, gerçekmişcesine kendisine, etrafındakilere ve dünyaya duyurma arzusu taşır. Bu da sosyolojik ve bilimsel bir çatışmaya yol açar. Doğruların savunulmasında kalemlerin rolü. Oradan da iş ekonomik iktisadi gelişim ile doğrularını kabul ettirmeye çıkar. Sonrasında da güçlü olan güçsüzü tahakkûm eder ve kazanır. Ona doğrusunu gerçekmiş gibi kabul ettirir.

[mhmmdavci]

Tarih Nedir?

Arapça varh, arh kelime kökünden türemiş; Aramice,Süryanice'de de aynı anlamda kullanılan gök cismi ve zaman cismi anlamının genişletilerek olaylarına sırasına göre derleme anlamına gelmiştir. Yani bir açıdan Latince "Annal" yani yıllık olayların yazımı kültürü ile aynı anlamdadır.

Batı dillerinin çoğuna da kelimemiz History temelinde geçmiştir. O da farklı bir anlamda Grekçe'de Historia kelimesinin "öykü, anlatı, hikaye" olarak edebi bir türün gelişimi ile tanımlanmıştır. Yani geçmişte yaşanılanların hikayesi.

Bu iki kültürel tanımlamalar köklerinden çıkıp, evrimleşerek, birbirine yakınlaşarak ve gelişerek bugün çok çok farklı anlamlarda, sürekli yeni değerler üreterek, bir "tarih" tanımı yapıyoruz. Ulusal temelli tarih ve tarihçilik, Siyasi temelli tarih ve tarihçilik, Dini temelli, İdeoloji temelli vs. vs...

Mevzuya gelelim. Bir tarihçinin derse ilk girdiğinde karşılaştığı soru; Tarih nedir? Binlerce tarihçi tarafından yapılmış binlerce tanımlama olsa da cevap üç aşağı beş yukarı süslü ve karmaşık tanımlamalar dışında aynı. Tarih insanlığın yapıp ettiklerinin olay-olgu kavramları baz alınarak neden-sonuç ilişkisi dahilinde derlenmesi. Gerçekten bu mu?

Tarih nedir? Tarih Burger King'deki menüdür. Kola içindeki şekerin Papua Adaları'nda keşfedilip insanoğlunun şekerin enerji getirisine tutkusu, köftenin etini sağlayan sığırın Asya'da ve Avrupa'da üretimi, ekmeğin üretimindeki buğdayın Mezopotamya'dan yayılımı, Domates'in Ketçap'ın Patates'in Amerika uygarlıklarının üretimi, Soğan'ın Doğu Asya uygarlıklarının geliştirmesi, akabinde tuzun özellikle Afrika ve baharatların Hindistan'daki gelişimi.

O zaman tarih şudur; ana öznemiz insan olmakla beraber insanlıktan çok çok önce oluşmuş dünyada gelişen her türlü biyolojik-coğrafyasal değişimlere insanların gelişmiş adaptasyon yeteneği ile bunları kendi yararına kullanmasıdır. Yani tarihin öznesi biz olduğumuz kadar arka planı da doğa. Doğayı, coğrafyayı, biyolojiyi, kimyayı, ve insanı ilgilendiren sosyolojiyi, felsefeyi, iktisadı bilmeden tarih tanımlaması yapılamaz.

Tarih=İnsan (Adaptasyon+Kültür+Merak) + Doğa (Biyoloji+Coğrafya+Kimya)

[mhmmdavci]

Coğrafya’nın Kaderi ve Anadolu

Coğrafyaların kaderi vardır, ruhu vardır. Bir coğrafyada başka bir coğrafyada yaşadığın gibi yaşayamazsın. Evrilirsin, adapte olursun. Suyu, havası, sıcaklığı, jeopolitiği, stratejisi...

O yüzden bilmemiz lazım. Yaşadığımız yeri, burada yaşayanları, nasıl bir medeniyet kurduğunu, ne zamana kadar yaşadığını, nasıl yıkıldığını, sınırlarının nasıl oluştuğunu. Doğal sınırını bilmemiz lazım.

Burası Anadolu... Burası dünyada başka bir yere benzemez. İki büyük medeniyetin köprüsü olduğunu. Tarihin ilk imparatorluğu olan Hitit Medeniyeti'ni, Avrupa medeniyetlerinin buradan geçip buranın kültürü ile Avrupa'da medeniyetlerini kurmasını, Yunanların Batı'dan işgalini, Frigleri, Urartuları, Asurları, Lidya, Likya, Karyalıları, Ermenileri, Gürcüleri, bir zamanların efendisi büyük Roma'nın kalbi olduğunu, İskandinav, Kafkas halklarınının dahi gelip kaldığını, son olarak egemen güç olan Türklerin gelişini...

Dinler, medeniyetler değişse dahi değişmeyenin Doğu'nun da istediği Batı'nın da istediği topraklar olduğunu bilmemiz lazım. Burası medeniyetler için bir hakimiyet mecrasıdır. Burada güçlü olan hayatta kaldı, güçsüz ezildi yok oldu, koskoca Roma dahi yok oldu. Değişti, asimile oldu,. Geriye hep bir parçasını bıraktı gerek kültüründen, gerek genetiğinden.

Ama biz Anadolu diyip geçelim. Neydi Anatolia, güneşin doğduğu yer demişler, oradan gelirmiş. Türkiye=Anadolu. Kurusıkı memleket edebiyatı yapmayalım, vatan yaptığımız bu toprakların kaderini bilelim. Geleceğimizi görelim...

[mhmmdavci]

(Görsel: Suç Çağları: Kim yaptı? John McCutcheon. Avrupa barışı ölmüş, ve bir suçlu aranıyor... Ve şimdi yeni bir Suç Çağı'ndayız ve dünya barışı ölüyor)

[mhmmdavci]

DÜNYA'DA NELER OLUYOR? TÜRKİYE GEÇMİŞTE NEREDE İDİ, ŞİMDİ NEREDE? (1815- 1830-48 İhtilalleri-1. ve 2. Dünya Savaşı, Bugün)

Dünya nasıl 1815 Viyana Kongresi'nde paylaşıldı, 1830-48 ihtilallerinde ise bu paylaşım bozuldu ise. 1945 sonrası kurulan düzende şimdi çatırdıyor.

Avrupa'da; İskoçya'nın bağımsızlık referandumu, İngiltere'nin AB'den ayrılması, Rusya'nın Ukrayna'nın kendisinden uzaklaşması sonucu Kırım'ı işgali, İspanya'da Katalonya'nın ayrılıkçı talepleri, Almanya'da Bavyera'nın ayrılma talepleri, İtalya'da Güney'in ayırılma talepleri...

Ortadoğu'ya bakarsak gene 1945 düzeni ile kurulan İsrail'in Kudüs'ü işgali, yeni müttefik arayışı Barzani'nin bağımsızlık talepleri, Mısır'ın, Libya'nın yeniden biçimlendirilmesi, Suriye'nin parçalanıp Kuzey'in ABD için yeni bir güç PYD'nin eline verilmesi. Türkiye'de Fettulahçı Dini Örgüt'ün 15 Temmuz Darbe Girişimi..

Uzakdoğu'da; Kuzey Kore'nin yarattığı gerilimler, ABD'nin bu Asya'nın şımarık çocuğuna Çin yüzünden müdahaleden kaçınması. Japonya'nın 1945 düzeninden yavaş yavaş sıyrılması...

Yeni bir dönemdeyiz. Yeni ülkeler, yeni kutuplar, yeni çatışmalar. Tarih yazılmaya devam ediyor. Türkiye Cumhuriyeti'de bu dönemin en başat aktörlerinden.

1815'te kararlarında da 1830-48 İhtilalleri'nde de Osmanlı Balkanlar'da yalnız kalmıştı. 30'da görülen anayasal gelişmeler, 48'de Milliyetçilik ile birleşip kendisini derinden hissettirdi. Eflak Boğdan'da çıkan ayaklanmalar, Rusya ile gergin bir duruma soktu. Sonuç Rusya ile ardı kesilmez savaşlar, Batı bir yere kadar dizginlese de 1870'lerden sonra İngiliz liberaller Rusya'nın ipini saldı ve büyük toprak kayıpları, yanlış tercihler, yanlış hamleler ve kaçınılmaz çöküşe doğru... 1918'e sadece kendi açımızdan bakıyoruz. 1915'e Gelibolu'ya bakıyoruz ama Verdun, Somme'a bakmıyoruz. Alsace Lorraine diyoruz ama üstünden geçiyoruz.

1918'in galiplerinin hataları sonucu Hitler çıktı, Mussolini çıktı. Sonuç 1939-1945 savaşları yaşandı. Uygun olursa felaketi "teğet geçtik". 1945'te Yalta'da Stalin, Roosevelt, Churchill Dünya'ya format attı...

Ama artık bunun da sonuna geldik, 1945 akıllıca idi lâkin dünya değişti.

İçeride ve dışarıda 1908 ve 1922 yılları arasında bitik denilen, her taraftan saldırıya maruz kalan, büyük çatışmalar yaşayan Anadolu Türklüğü galip gelip reformlar yapıp bugüne ulaştı. Köklü bir medeniyet, kolay kolay yıkılamazdı. Dünün Yunan işgalcileri aklayan İskilipli Atıf'ı ile gizli saklı yaşayan "Cemaat, Hizmet efendileri" yani bugünün FETÖ'sünün yarattığı 15 Temmuz'un da, Osmanlı'nın güçsüzleşmesi ile ortaya çıkan Ermeni Örgütlenmecileri ve bugünün Kürt Örgütlenmecileri arasında bu bağlamda farkı yok. Gene saldırılara maruz kalıyoruz. Gene mücadele ediyoruz...

1945 San Fransisco'da kazanılan, Kore Harekatı ile pekiştirilen Amerika müttefikliği artık 2016'da çatırdadı. Çünkü artık Sovyetlere karşı kullanmaya gerekecek bir kalkana ihtiyaç yok. Daha çok kazanmak için yeni güçlere ihtiyacı var: Suriye, Irak, İran, Türkiye'de yaşayan Kürtler... İsrail için de Ortadoğu'da olabilecek en büyük müttefik...

Pek tabiki, bugün 1914'deki kadar güçsüz ve yalnız değiliz. Güçlüyüz, müdahale ediyoruz. Yeni müttefikler yaratıyoruz, 1870'lerin Almanya'sı, İtalya'sının yerini yeni dönemde Rusya, İran, Çin aldı. Türkiye jeopolitik konumu gibi kafası da karışık, her zaman olduğu gibi son dakikacı konumda...

Büyük gerilimler; toplumun apolitikliği ve medyanın "işlevsizliği" nedeniyle görülmüyor. Gösterilmek istenmiyor. Bu büyük gerilim belki de dünyayı kökünden etkileyecek...

Aktörü olduğumuz tarih yazılıyor, yazılmaya devam ediyor...

(Görsel: Suç Çağları: Kim yaptı? John McCutcheon. Avrupa barışı ölmüş, ve bir suçlu aranıyor... Ve şimdi yeni bir Suç Çağı'ndayız ve dünya barışı ölüyor)

[mhmmdavci]

İnsanoğlu'nun çatışmaya merakı?

Bugün varlığını sürdüren her kültürün temelinde çatışma ve savaşlar mevcut. Büyüme isteği, daha fazla mal, daha fazla zenginlik, baskı, hegemonya, kaos, çatışma.. Sayıca az olanlar, sayıca çok olanları yok etti. Mesele güçlü yapacak aletlerdi... Sopa, mızrak, kılıç, ok, top, tüfek, tank derken, Nükleer bombayı dahi icad ettik. Güneşten 10.000 kat daha sıcak; kitlesel yok ediş... Düştüğü anda tüm yaşamı yok edecek bir güç. Yok ettik, diz çöktürdük, kullandık.

Güçlü olan kültürler varlığını devam ettirdi, güçsüz olanlar yok oldu. Beş bin yılda, 14.500 savaşta, 3.5 milyar insan savaşlarda yok oldu. Daha fazla güç için daha fazla insan lazımdı, onlar için de daha fazla yiyecek, içecek... İçimizdeki icad etme gücü, yeni yöntemler bulma enerjisi bizi çok daha güçlü yaptı. Her şeyi karşıladık. 1900'lerde 2 milyar olan nüfus 30 yılda 3 milyar oldu, sonraki 15 yılda 4 milyar. Şu an 7.5 milyar olduk. Hepsi var olan kültürlerin yarışı, bir kaç kesimin daha fazla güçlü olma arzusunun sonucu idi. Hepsinin bir husumeti vardı ve daha çok çalışmalıydılar. Çalıştılar.

Şu an dünya üzerinde bilinen 19.000 nükleer füze başlığı var ve bu sadece düşman kültürü değil dünyadaki yaşamı 20 kere yok edebilecek güçte.

Peki nereye kadar?

Bir takım yetkileri eline almış insanların elinde olan bu güç, sadece insanın iradesine bağlı. Dünyanın sonunu da getirebilir, yeni ufuklar da yaratabilir...

[mhmmdavci]

Muhammed AVCI (@mhammdavci) adlı kişiye göz at:

[mhmmdavci]

Üniversite’nin Katkısı

Herkes Üniversite’ye bir amaç için gider. Kimisi statü elde etmek, kimisi aile ortamından kaçmak, kimisi ailesinin baskısı, kimisi de her gün içelim, her gün ortam yapalım... Üniversite’ye ilk adımınızı attığınızda bu durumu, bu kişileri teker teker görüp anlıyorsunuz. Mesela bir tanesi 20 tane tercih yapmış, içinde Coğrafya’dan Sosyal Bilgilere, Gazetecilik’ten Felsefe’ye... Sözel puan yaptığı için ne kadar sözel bölüm varsa yazmış, bunlardan bir tanesi denk gelip hayatının mesleğini yapacak(!)

Başta pek çok kişi heveslidir, “ben araştırma görevlisi olacağım”, “ben yüksek lisans yapacağım”,”eski çağcı olacağım”,”yakın çağcı” falan filan gören Oxford okuyor da bitirince davetiye gelecek sanıyor... 170 tane üniversitesi olan Türkiye’de zorunlu olarak var olan Edebiyat Fakültelerinin en baş bölümü Tarih okuyor. Bir sınıfa en az 60 öğrenci giriyor, ikinci öğretimleri, öğretmenlik bölümler vs de dahil edersek muhtemelen bi’ 100 senelik tarihçi eksiğimiz tamamlanıyor...

Dolayısıyla Üniversitenin bana iş yönünden olağanüstü bir katkısı olmadı, bir açıdan da beni bu konuda geri plana ittiğini söyleyebilirim. Lâkin asıl katkı şu idi, bu kozmopolit mecrada pek çok farklı insan karşılaşıp, kendini özgür bir şekilde savunma hakkı elde ediyorsun. Bir anlamda mevcut fikirlerini, bilgi ile evrimleștirip geliştirmek... Tabiki bu tamamen senin elinde olan bir şey. İster akşamları barlarda takılırsın, istersen 3-5 sorgulayıcı kafada insanlarla sohbet edersin. 

Pek çok hadise ile karşılaştım, en başından sonuna kadar gördüğüm tepeden tırnağa her konumda liyakatsizlik. Basit gündelik siyasi meseleler dâhi burada kişisel husumetlere dahil olup öğretim görevlisinden, öğrencisine kutuplaşmaya itmiş durumda. İnsanların birbirine bakışı tamamen bundan ibaret. 

Hoca olacak kişiler öğrenciye seni asistanım olarak almayı düşünüyorum veya ideolojik olarak yanaşıp; öğrenciyi bir anlamda kendine bağlıyor. X hoca ne demiş, benim hakkımda ne diyorlar, ne düşünüyorlar. Y hoca vatanını sevmeyen birisi, Z hoca faşistin önde gideni. Duydum ki X,Y,Z öğrencileri faşistlerle/komünistlerle birlikte imiş, onlara dikkat edin. Falan filan...

Hele bazıları var okula gelme nedeni tamamen örgütlenmek... İlk ders olur, hemen sosyalleşmeye başlayan bu kişiler; Devrim, Marx, eziliyoruz, ezildik. Nidaları ile nötr kitlelere seslenir. Bu nötr kitleler de zamanla muhterem devrimcimiz etrafında toplanmaya başlanır. Diğer taraftan reaksiyon olarak karşı örgütlenmeler ortaya çıkar. Sınıf ikiye bölünür. Hatta üçe, “ya bu salaklar gene ne tartışıyor”, “hocam dersi bitirebilir miyiz çıkışta X takımının Y takımı ile hayat memat maçı var” vs vs.

Ortak nokta bilim olması gerekirken, bilim burada sadece görünürdeki yüzeysel yapılması gereken iş. Gerisi kişisel menfaat, çıkar, ideolojik oluşumlar. 

Bunları görüp bunlarla yaşamak, haksızlıklara uğramak buna karşı çıkmak, başkasının hakkına dahi sahip çıkmak, yapay kısa vadeli çıkarlardan oluşan ilişkiler ile yaşamak zorunda kalmak, samimiyetsiz davranışlara karşı yeni tutumlar geliştirmek. İşte asıl öğrenilen şey tam da bunlar. Gerisi yüzeyde gözüken yığınlar.

Bu vahim tablo ile karşılaşmak, insanı düşüncesel lükslükten itiyor. Toplumsal olarak bu bölünmüşlük, toplumun en aydın sınıfı diye gösterilen bu sınıfta bile almış başını gitmiş. Hülasa kutuplaşmayı yaratan kişiler bilhassa bu, politikleşmiş aydınların ta kendisi. Toplumu düşünen her insan bu tablo karşısında hüsrana uğrar. O yüzden fikri nazariyelerimiz, sadece bilim ve üretme üzerine dayalı olması gerekir. Yoksa bu güzel ülkeye yazık edeceğiz.

[mhmmdavci]

Eugene Delacroix

Halka Yol Gösteren Özgürlük 

(La Libertad guiando al pueblo), 1830

[mhmmdavci]

Romantizm nedir? Üzerine düşünceler...

Romantizm nedir? Kelime kökü itibarıyla Latince kökenli 'Roman' yani Romalılara özgü kelimesinin Fransızca ikos eki ile türetilmiş halidir. Peki nedir bu Romans?

Bizim Fransızlar eskiden göçebe barbar bir kavim olduğu için tabi kitap işlerinden pek anlamıyorlar. Romalılardan gördükleri kitaplara da Romans yani Romalılara özgü diyorlar. Nedir bu kitapların konusu?

Genellikle; duygusal konular, kahramanlık konularını yazıyorlar. O dönemler için bu televizyondaki diziler gibi bir şey. Sözlü gelenek, yazılı gelenek oluyor. Bizim Fransızlarda bu Roman'a bir -ikos eki koyuyor. Romantiques yapıyor bunu. Yani içeriği kurgu olan aşırı süslenmiş duygusal metinler.

Velhasıl kelam Rönesans, bilimsel gelişme falan sanata yansıyor, dile yansıyor. Yani bizim barbar Fransızlar medeniyete bir katkı yapıyor. Romantik akım tutuluyor elbette. Neden çünkü bir umut... Yaşayanların berbat dünyasını aydınlatıyor.

Gerçeklerin acıları karşısında tutunamayanlar kendilerini kurgulanmış, şişirilmiș sahte heyûlalar olan Romantiklik tatmin ediyor.

Acaba Romalılar yok olmasaydı Romantizm çıkacak mıydı? :) 

Nerede o klasist, realist medeni Romalılar...

Kaynak: Mehmet Bahaettin, Yeni Türkçe Lügat (1924)

[mhmmdavci]

İnebahtı Savaşı sonrası kiliselere işlenen slogan:

“Ni las tropas, ni las armas, ni los comandantes, sino la Virgen María del Rosario es la que nos dio la victoria” 

"Ne birlikler, ne silahlar ne de komutanlar, ancak Rosary'nin Meryem'i bize zafer kazandıran kişi". 

Batı böylece büyük düşmanının "sakalını kesti" ve bunu yaparken Tanrı onlara yardım etti. 

Artık kendilerine dair daha büyük inançları var.. 

[mhmmdavci]

Preveze’den İnebahtı’ya;  Karşılaştırmalı Bakış

28 Eylül,

1538 Preveze Deniz Zaferi'nin yıldönümü. Hani şu "Akdeniz'in Türk Gölü" olduğu denilen zafer. Bilirsiniz bir de İnebahtı var, o da 7 Ekim 1571'de olacak. Kıbrıs'ı aldıktan sonra Haçlı Donanması tüm Osmanlı-Berberi filosunu yok edecek. Meşhur söz, "siz bizim sakalımızı kestiniz ama biz sizin kolunuzu". Gerçekten öyle mi oldu yoksa bizim Sokullu kelleyi kaybetmemek için mi söyledi? O gün bizim sakalımızı kestiler belki (Sakal: 250 kalyon-25.000 Levend) yarın nelerin kesilmesine göz yumulacaktı? Zaferlerden aldığımız dersi, yenilgilerden de almalıyız. Gelişimindeki olayları sorgulamalıyız ve geleceğe dayalı stratejiler oluşturmalıyız. İşte bugün hala bazı şeyleri anlayamamızın da tam nedeni bu. Büyük bir tarih, her şeyi ile çok şey öğretecek bir tarih ama biz egomuzu tatmin etmekten başka bir şey için kullanmıyoruz...

İspanyolca'da Batalla de Lepanto olarak geçen savaş için Kilise duvarlarına şu kelimeler işlendi: “Ni las tropas, ni las armas, ni los comandantes, sino la Virgen María del Rosario es la que nos dio la victoria” yani "Ne birlikler, ne silahlar ne de komutanlar, ancak Rosary'nin Meryem'i bize zafer kazandıran kişi". Yani en büyük düşmanlarının "sakalını kestiler" ve bunu yaparken Tanrı onlara yardım etti. Artık daha büyük inançları var..

[edebiyatdemi]

Ölüler yaşayanlardan daha çok çiçek alır, çünkü pişmanlık minnetten daha güçlüdür.

Anne Frank, Hatıra Defteri (via edebiyatdemi)

Doğasında nankörlük olan insanoğlu minnetin değerini nereden bilecekti; ona burun direğinde sızlarcasına hissettiği en keskin duygu pişmanlık yaraşırdı...

[mhmmdavci]

En Yararlı Tarihçilik Nedir?

İleride literatüre, “sosyo psikolojik tarihçilik” terimini getirmeyi düşünüyorum. Kafamdaki uzun tartışmalardan sonra en verimli tarihçiliğin bu olacağına kanaat getirdim.