Suat Erus Blog

'81 kuşağı, aslan burcu erkeği, ekşi sözlük yazarı, az uyur, çok yer, içer, gezer, fotoğraf çeker, fotoşop yapar, az okur öz okur, hiç yazamaz

[suaterus]

21 Ekim 2015; hepimizin bildiği gibi 1985 yılında çekilen Geleceğe Dönüş filminde 2015 yılına, hatta tam da 21 Ekim 2015 tarihine seyahat ediyorlardı. Günlerdir sosyal medyada konuyla ilgili bir çok paylaşım yapıldı, hatta ikilinin bir yerlerden çıkacağı konuşuluyordu ama hiç biri Jimmy Kimmel'in programındaki kadar güzel ve gerçek değildi.

Bonus: Videonun sonunda Huey Lewis de filmin soundtrack'indeki "Power of Love"la karşımıza çıkıyor.

[suaterus]

Bir sürü şey yazabilirim ama bu kısa fragman, adına çekilmiş belgeselin ana fikrini özetliyor. Vivian Maier; internetin olmadığı yıllarda bir sürü (100.000 negatif) fotoğraf çekmiş ve bunları kimseye göstermemiş, hatta bir çoğunun banyosunu bile yaptırmamış. Bütün bu fotoğrafları çekerken bebek bakıcılığı yaparak geçimini sağlamış ve fotoğraflarıyla aslında bir tarihe de tanıklık etmiş. Sokak fotoğrafçılığı kavramı daha ortada yokken gizlice bu akıma öncülük etmiş. Öldükten sonra tesadüfen negatifleri bulan çocuk teker teker fotoğrafları internete yüklemeye başlamış ve olanlar olmuş.

Bence çektiği fotoğrafların çok güzel olmasından ziyade, yıllarca bıkmadan usanmadan fotoğraf çekmesi ve bunları istifleyerek saklaması da bugünlerde (en azından benim) pek anlayamayacağım bir şey.

Film: Finding Vivian Maier (2013)

Fotoğraflarının bir kısmı için negatifleri bulan çocuğun web sitesi.

[suaterus]

Jim Carrey ve Zooey Deschanel'in başrolünde oynadıkları gerçek bir hikayeden uyarlanan "Yes Man" filminin unutamadığım Ducati sahnesi. Uzun süre cep telefonumun melodisi olan Journey'den Separate Ways eşliğinde.

[suaterus]

Karbonhidratların beslenmeye etkileri: Glisemik İndeks

Sağlıklı beslenmeyle ilgili haftalardır okuduğum yazılardan ve izlediğim videolardan sonra, konuyla ilgili o kadar çok bilgi ve detay beynime uğradı ki, başkalarına öğrendiklerimden bahsederken çoğu şeyi hatırlamadığımı fark ettim. Hem kendim hem de okuyanlar için faydalı olmasını umarak her konuyu ayrı ele alarak fırsat buldukça blogumda yazmaya karar verdim.

Son on yılda dilimizde yaygın olarak kullanılan ve toplumun nerdeyse her kesimince kabul gören bir kelime var: “kanserojen”; yani kanser yapıcı özelliğe sahip olan. Ama bugün geldiğimiz noktada kanserojen olduğunu bildiğimiz içeriğe sahip gıdalardan kaçınarak sağlıklı beslenmeden bahsetmek yetersiz kalır. Çünkü bugün sağlımızı tehdit eden unsurlar daha sinsi ve daha güzel ambalajlarda karşımıza çıkıyor, üstelik yakın zamana kadar çoğunun masum hatta faydalı oldukları iddia ediliyordu.

Bütün hepsinden tek bir yazıda bahsetmek mümkün olmadığından bu yazıyı en önemlisine ayırdım. Buna karar vermek de pek zor olmadı. Kenan Demirkol bir konuşmasında sağlıklı beslenmeyi bir cümleyle şöyle özetler: “insülininizi rahat bırakın”.

İnsülin için vücutta normal işleyiş şöyledir (bilmeyenler için): yemek yeriz, yemekteki şeker bağırsaklardan emilir ve kana karışır. Kan şekeri yükselmiş olur. Yükselmiş kan şekeri pankreastan insülin salınımını artırır ve insülin de yükselmiş kan şekerini düşürür. Aslında insülinin birincil görevi şekeri düşürmek değil, enerji depolamaktır. İnsülin; karaciğer, çizgili kas ve yağ dokunun kandaki şekeri (glukoz) alıp onu depolayabileceği formuna çevirmesini sağlar, böylece yükselmiş kan şekeri de düşmüş olur.

Pankreasın insülin salgılayan hücrelerinin bir ömürleri vardır ve hor kullanmaya bağlı hasarlanabilirler. Buna tip 2 diyabet denir. İnsülin salgılayan hücrelerin yokluğu veya fonksiyon görmemesi de tip 1 diyabettir. İnsülin yokluğu kontrolsüz kan şekeri demektir ve kontrolsüz kan şekeri küçük ve büyük damarlara zarar verir. Damarın bulunduğu organa göre sorunlar ortaya çıkar; kalp, böbrek, göz ve daha niceleri. Özet olarak süründürür.

Unutulmamalıdır ki kalp hastalıklarından ölüm geçmiş zamanlara göre 100 kat artmıştır ve bugün bilinmektedir ki gelişmiş ülkelerdeki ölümlerin %35'i hatalı beslenmeye bağlıdır.

Şimdi tekrar Kenan Demirkol’un “insülininizi rahat bırakın” sözüne dönersek, insülin salgısını kontrol edemediğimize göre onu direkt etkileyen kan şekerimizi kontrol etmek sağlığımızın için en önemli adımlardan birini oluşturuyor.

Kan şekeri kontrolü de çaya şeker atmamak veya tatlıyı fazla kaçırmayarak yapılabilecek kadar basit değil. Daha önce de belirttiğim gibi sağlığımızı tehdit eden unsurlar artık daha sinsi, her yerdeler ve sağlıklı alternatiflerinden daha kolay ulaşılabilir pozisyondalar.

Şekerin, dolayısıyla da insülinin kontrolünü yapabilmek için bilinmesi gereken bir detay var. Her şeker içeren besin, insülini aynı miktarda etkilemiyor. Bu bilginin sayısal veriye çevrilmesi sadece 32 sene öncesine dayanıyor. Her besinin kan şekerini 100 gram glukoza göre ne kadar yükselttiğini ölçüp buna “glisemik indeks” demişler. Yani bir besinin glisemik indeksi ne kadar düşükse, insülini o ölçüde daha az tetikler, böylelikle hem kan şekeri daha az düşmüş olarak daha uzun süreli tokluk sağlanmış olur, hem de pankreas daha az yorularak insülin üreten hücreler korunmuş olur.

Glisemik indeksle ilgili yapılan en güncel ve kapsamlı çalışmanın sonucunda marka marka elde edilen kapsamlı veriler incelenebilir (Tablo 1, 2). Ama haber değeri taşıyanlar bence günlük hayatta en sık kullandıklarımız ve onlardan bahsetmekte fayda var:

Un: Bugün, ülkemizde her gün tonlarcası ziyan olacak kadar çok beyaz ekmek yapılıyor. Beyaz ekmek beyaz unla yapılıyor. Buğday ununun çamaşır suyunun içeriğiyle beyazlatılması sonrası elde edilen beyaz un glisemik indeksi en yüksek un, üstelik beyaz ekmek yapımında kullanılan içeriği belirsiz lesitin ve ilgili spekülasyonları “un”la ilgili başka bir yazının konusu olsun. Buğday unu da, buğdayın kepek kısmını içermediğinden, bağırsaklardan daha hızlı emiliyor, bu yüzden de glisemik indeksi yüksek. Ama kepek kısmını da içeren buğday ununa tam buğday unu denir ve glisemik indeksinin düşük olmasının yanında kepek kısmının ek faydalarını da ihtiva eder. Tam tahıllı unlar ve sadece kepekli unun da beyaz un ve buğday ununa göre glisemik indeksileri düşüktür. Sonuç olarak fırınlarda satılan beyaz ekmekler sağlık açısından asla tüketilmemelidirler. Glisemik indeks bir kenara, kabartma tozlarında kullanılan maddeler açıklanmamakta ve çeşitli spekülasyonlara konu olmaktadırlar. En iyisi evinizde kendi ekmeğinizi yapmaktır; ekmek yapmak için ekmek yapma makinesine ihtiyaç olduğu kanısı yanlıştır, basit bir fırın ve bir kaç temel malzemeyle her türlü ekmek yapılabilmektedir. Detaylar bir sonraki un yazısında.

Makarna: Makarna, pilavla birlikte yıllardır uzak durulması gereken karbonhidratlardan gösterilmektedir. Oysa makarna durum buğdayından yapılmaktadır ve glisemik indeksi düşüktür. Yine de karbonhidrat kaynağı olduğu unutulmamalı, aşırı tüketilmemeli ve sağlık açısından evde yaptığınız soslar tercih edilmelidir.

Pilav: Pirinçlerin genel olarak glisemik indeksi çok yüksektir. Beyaz, kahverengi, yasemin, arborio ve basmati gibi tüm pirinçlerin tüketilmesi kan şekerinizi çok yükseltir. Pirincin ana yapısını nişasta oluşturur ve nişastalı besinlerin glisemik indeksini belirleyen amiloz amilopektin oranıdır. Amilozdan zengin nişasta ürünlerinin glisemik indeksi düşüktür. Örneğin bulgur ve baklagillerin amiloz oranı fazla olduğundan glisemik indeksleri düşük, patatesin amilopektin oranı fazla olduğundan glisemik indeksi yüksektir. Böylelikle gönül rahatlığıyla söyleyebilirim ki bulgur pilavı diğer pilavlara göre en sağlıklı alternatiftir.

Baklagiller: Meyveleri saymazsak karbonhidratlar içinde en sağlıklısı baklagillerdir denebilir. İçerdikleri yüksek amiloz sayesinde glisemik indeksleri düşüktür. Fasulye, bakla, nohut, mercimek, bezelye gibi baklagiller ülkemizde bol bulunan ve glisemik indeksi düşük besinlerdir.

Meyveler: Meyvelerin glisemik indeksleri; karpuz, hurma ve ananas gibi istisnaları ayırdığımızda orta ve düşüktür. Meyveler günün her saatinde bir-iki porsiyonu aşmayacak şekilde ve mevsiminde güvenle tüketilebilir. 

İçecekler: Kolalı ve gazlı içecekler, şeker içermeseler bile (zero, light, diet vs), osmolariteleri yüksek olduğundan glisemik indeksleri orta ve yüksektir, bununla beraber kolalı içeceklerin içeriklerinin tam olarak bilinmemesi sağlık açısından tüketilmesini riskli kılan ana etmendir. Taze sıkılmış katkısız meyve sularının glisemik indeksleri düşüktür fakat satın alınan meyve suları saklanma şartları açısından risk oluşturur. Domates suyu glisemik indeksi en düşük meyve suyudur.

Süt ve süt ürünleri: Satın alınan dondurma, meyveli yoğurt ve puding gibi katkı maddeleri içeren süt ürünlerini ayrı tutarsak, süt ve süt ürünlerinin glisemik indeksleri orta ve düşüktür. Yine de yoğurt, peynir, ayran ve sütün tam yağlı olmayan alternatifleri yağ içeriği açısından sağlıklı beslenmede tercih edilmelidir.

Şekerler: Gelelim en çok tükettiğimiz ve satın aldığımız neredeyse her besin ürününde bizi bekleyen tehlikeye. Öncelikle dürüst tehlikeli olanlardan başlamak gerekirse; bal, reçel, çay şekeri, kesme şeker gibi evde tükettiğimiz şekerlerin zaten glisemik indekslerinin yüksek olduğu ve sağlık açısından sınırda tüketmek gerektiği bilinen bir gerçek. Yanlış bilinen ise kahverengi veya esmer şekerin beyaz şekerden çok az daha tehlikeli olduğu, yani hala kara listede. Hiç bilmediğimize gelirsek o da mısır şurubu. Mısır şurubu %80 fruktoz ve %20 glukozdan oluşuyor.

Fruktoz, glukozdan farklı olarak metabolize olmak için insüline gerek duymayan ayrıca glukozdan daha ucuz bir şeker. İlk bakışta "insülinimizi rahat bırakmak" için iyi bir alternatif olarak görülse de vücuda çok az miktarda lazım olduğu için fazlası yağ olarak depolanıyor. Fazla fruktoz tüketiminin hayvanlar üzerindeki araştırmalarda diyabet, hipertrigliseridemi, koroner kalp hastalığı, karaciğer yağlanması, hipertansiyon ve kansere yol açtığına dair sonuçlar mevcut.

Mısır Şurubu: Bugün marketlerden ve hatta pastanelerden satın aldığımız, içinde şeker kullanılan her üründe, normal şekerden daha ucuz olduğundan malesef mısır şurubu kullanılıyor. Mevcut yasalarla içindekiler kısmında mısır şurubunu belirtmek zorunlu değil. Yani üreticilerin insafına kalmış durumdayız. Mısır şurubu kullanmadığını söyleyen şirketlerin ürünleri dışında bütün şekerli ürünlerde mısır şurubu kullanıldığı öngörülebilir. İnsülinimizi yormadan bize zarar veren evde yapılmamış her şekerli ürünü tüketmek sağlığımız açısından kesinlikle risklidir.

Upuzun ve kafa karıştıran bir yazıdan sonra akılda kalması gerekenleri özetlemek gerekirse:

Beyaz ekmek yerine tam tahıl içeren ekmekler tüketilmelidir.

Pirinç pilavı yerine bulgur pilavı tercih edilmelidir.

Baklagil, meyve ve sebze tüketimi sağlık açısından vazgeçilmezdir.

Satın alınan meyve suları ve işlenmiş süt ürünleri risklidir.

Satın alınan şekerli ürünlerin içinde kullanılan mısır şurubunun sağlıklı bir beslenme alışkanlığında asla yeri olamaz.

Bunları bile aklında tutmak istemeyenlere tek cümlelik bir nasihat vermem gerekirse; fabrikalarda üretilenlerdense, kesinlikle köylerde ve çiftliklerde üretilen besinler sağlık açısından tercih edilmelidir.

Not: Fazla detaya girmeden ve glisemik indeks sayılarını içeren can sıkıcı tabloları göstermeden bilgilendirme amaçlı bir yazı yazmaya çalıştım. Söylemediğim çok şey olduğunun farkındayım. Her konuyla ilgili detayları o konuyla ilgili yeni bir yazıda yazmayı planlıyorum (Unlar, yağlar, meyveler vb.) Ayrıca, glisemik indeksin mutlak bir değer olmadığı, yemek pişirmeyle veya ürünün yetiştiği bölgenin özelliklerine göre farklılılar gösterdiği unutulmamalıdır. 

Kaynaklar:

Prof. Dr. David Jenkins Prof. Dr. Kenan Demirkol Prof. Dr. Mübeccel Demirkol Prof. Dr. Osman Müftüoğlu Prof. Dr. Ahmet Aydın

[suaterus]

"Sağlıklı Yaşam" takıntım

Bundan 6 ay önce zorunlu hizmetimi yaptığım hastanedeki arkadaşlarımdan biri, mevcut fiziksel durumumu gözönüne alarak biyokimyasal değerlerimi kontrol ettirmemi önerdi. Ben de çalıştığım hastanedeki Dahiliye doktorunun polikliniğine gittim ve onun istediği bazı testleri yaptırdım.

Test sonuçlarında; hiç bir zaman normal değerlerde olmayan karaciğer enzimlerim ve kolesterol değerlerim yine normal değerler dışında ama müdahale gerekmeyen boyutlardaydı. Açlık kan şekerim ve insülinim de normal değerlerde olmasına rağmen, ikisiyle hesaplanan ve insülin direncini gösteren HOMA-IR değerim normalin üstündeydi.

Peki "insülin direnci" neydi ve ne anlama geliyordu... İnsülinin en temel görevi, vücutta kan şekeri yükseldiğinde, onu düşürmek için devreye girmesidir. Benim kan şekerim de insülin değerim de normaldi, ama HOMA-IR'la hesaplanan değer bize kan şekerini düşük tutmak için ne kadar insülin gerektiğini gösteriyor. Yani HOMA-IR'ın yüksek olması, yüksek kan şekerinizi düşük tutmak için pankreasınızın normalden ne kadar çok çalıştığını gösteriyor. Bu da ilerleyen on veya yirmi yılda pankreasınızda insülin salgılayan kısımın yetersizliğine bağlı (ve daha bir çok faktöre de bağlı tabi) diabet olacağınız anlamına geliyor.

Bu durumu yavaşlatan ilaçlar var tabi. Dahiliyeci arkadaşım hemen en bilinenini bana reçete etti. Başka çarem yok mu dedim, kilo verirsen insülin direnci düşer dedi. Hayatında zayıflamak için hiç rejim yapmamış ve rejimlere inanmayan biri olarak hayatımda bazı değişiklikler yapmam gerektiğini o an farkettim.

Bir kaç ay içinde hayatımdan gereksiz öğünleri ve gereksiz meyve sularını çıkardığımda, zorunlu hizmetin boşluğunda rutin hale gelen halı saha maçlarımızın da etkisiyle 4-5 kiloyu bir seferde verdim. Daha sonrasında bu kadar kolay olmayacağını bildiğimden geçici değil kalıcı çözümler aramaya başladım. Bu çözüm arayışında, internette saatlerce izlenen videolar ve sayfalarca okunan sitelerden sonra amacım kilo vermekten "sağlıklı beslenme"ye kaydı. Biraz bilinçlendikten sonra sağlıklı beslenme de yerini "Sağlıklı Yaşam"a bıraktı.

Sağlıklı yaşam için sağlıklı beslenme tek başına yetersiz, mutlaka düzenli spor da buna eklenmeli.

Sağlıklı beslenmeyle ilgili araştırmalarımda karşıma bir çok kişi çıktı ama başroldeki iki ismi yazmadan geçemeyeceğim. Biri, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakütesi, nam-ı diğer Çapa'dan, son zamanlarda sağlıklı beslenmeyle ilgili tüm televizyon programlarında halkı bilinçlendirmeye çalışan, ameliyatımı da yapan Prof. Dr. Kenan Demirkol; diğeri de yemek programlarından tanıdığımız, okullardaki sağlıksız beslenmeye savaş açmış, basit tariflerle sağlıklı beslenmeyi tüm Dünayaya yaymaya çalışan Jamie Oliver. Bu iki ismin yazdıkları ve söyledikleri benim için çok şey ifade ediyor. Her söylediklerini hayatıma bir prensip gibi sokmaya çalışıyorum. Dünyada, her şeyden en önemli şeyin para olduğu şu günlerde, sağlığımızla nasıl oynandığını gördükçe sağlıklı beslenme bende bir takıntı halini aldı.

Doğru bildiğimiz bir çok şeyin yanlış olduğunu, bazı gereksiz alışkanlıklarımızın ne kadar sağlıksız olduğunu, sağlıklı beslenmenin sadece organik pazarlardan fahiş paralar ödenerek alınan ürünlerle olmadığını ve bunlar gibi bir çok şeyi öğrendim ve öğrenmeye devam ediyorum.

Bu yüzden bugünden sonra blogumda paylaşacağım yazıların sağlıkla ilgili olması kuvvetle muhtemeldir. Belki de üşenebilirim hiç belli olmaz. Şimdiden sebebini açıklamış bulunmak istedim.

[suaterus]

Hastanede başıma gelenler #2

Çalıştığım hastanenin yemekhanesinde öğlenleri hastane çalışanlarının dışında kimi zaman hastalar, kimi zaman hasta yakınları kimi zaman da sokaktan geçen sade vatandaşların yemek yediğini görüyoruz. Yemekhane öğlenleri iftar çadırı gibi hizmet veriyor. Denetleme yok. Buna bağlı olarak biraz geciktiğinizde uzun bir kuyrukla karşılaşmak olası oluyor. Acil servis ve 112 çalışanlarının doğal olarak sırada öncelikleri var. 112’cilerin 112 formaları olduğu için tanımak kolay ama acil çalışanlarını şahsen tanımıyorsanız acil servis çalışanı olduğunu anlayamayabileceğinizden siz dakikalardır sırada beklerken bir anda en öne geçip yemeğini alana birine “acilde çalışıyor heralde” muamelesi yapıyorsunuz.

Hal böyle olunca bunun suistimal edilebileceğini düşünerek her öne geçene şüpheyle bakıyorum. Bir teyze var ne zaman görsem gelip en öne geçiyor. Önceleri çok rahatsız etmedi ama düzenli olarak aynı şeyi yaptığını görünce merak ettim. Yaptığım ufak bir araştırma sonucu acil servis veya 112 çalışanı olmadığını öğrendim. Bir daha aynı şeyi yaptığını görürsem sormayı planladım.

Bir kaç gün sonra yine yemekhane sırası beklerken teyzenin en öne geçtiğini gördüm ve hemen yanına gittim. Çok kibar bir şekilde “Neden hiç sıraya girmiyorsunuz?” dedim. O da engelli bir çocuğu olduğunu ve öğlenleri onun yanına gittiğini söyledi. Bence yeterli bir açıklamaydı. Teyzeye yüklediğim uyanıklık biraz utanmama sebep oldu. Ama sonuçta çok rencide edecek şekilde değil kibar bir şekilde, sadece merakımı gidermek için sormuştum. Mahcup olunacak bir şey yapmamıştım. Bunun vicdani rahatsızlığıyla hayatıma devam ederken hastane içinde tanımadığım hastane çalışanlarından “Suat Bey, kimmiş o kadın, biz de sormak istiyorduk bunca zamandır cesaret edememiştik” benzeri olumlu geribildirimler almam, aslında yaptığımın utanılacak bir şey olmadığını anlamamı ve vicdanımı rahatlatmamı sağladı.

Buradan kendime çıkardığım iki ders var; olaylar göründüğünden daha karışık olabilir ama merak ettiğiniz bir şey varsa onu öğrenmenin en kolay yolu sormaktır.

Not: Teyze geçen gün sırada öne geçmedi, acaba en baştan haklı mıydık, acaba çocuk gerçek de teyze onun yanına mı gitmiyor, yoksa Allah korusun çocuğa bişey mi oldu…

[suaterus]

Bir yılda neler değişti

Zorunlu hizmetimin birinci yılını doldurduğum şu günlerde sevgili arkadaşım Dr. Barkın Eldem'in de önerisiyle geriye dönüp nelerin değiştiğine bakmak istedim. Bir yıl önce tam da bugünlerde Sağlık Bakanlığı'na iletilmek üzere bir mektup kaleme almıştım. Aynen şunları söylemişim:

Ben 31 yaşında bir Göğüs Cerrahisi Uzmanıyım. 24 sene bu ülkenin okullarında okudum. 2 yabancı dili iyi derecede öğrendim. Tıp doktoru oldum, göğüs cerrahisi uzmanı oldum. Önüme konan bütün sınavları başarıyla geride bıraktım, hem de hepsini ilk seferinde. Bu 24 yıllık eğitim sürecimin son 5 senesi, Göğüs Cerrahisi Uzmanlık eğitimimdi ve bu 5 sene içerisinde 7'si uluslararası hakemli dergilerde yayınlanmış 23 basılı bilimsel çalışmam var. Her sene ulusal kongrelere ve iki kez de uluslararası göğüs cerrahisi kongrelerine hiç bir devlet katkısı olmaksızın katıldım, konumla ilgili tıbbi literatürü ve yeni gelişmeleri yakından takip ettim. Yine hiç bir devlet katkısı olmadan, Avrupa Göğüs Cerrahisi Derneğince verilen bursu kazanarak Viyana Tıp Üniversitesi Göğüs Cerrahisi Kliniğinde akciğer nakli programına gözlemci olarak katıldım. Türkiye'de ilk kez akciğer naklinin uygulandığı İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Göğüs Cerrahisi kliniğinden uzmanlığımı aldım ve bir çift akciğer nakli ile Türkiye'de ilk defa yapılan silikozis için tek akciğer naklinde bizzat bulundum. Hali hazırda devam eden bir çok çalışmaya bilgisayar ortamından teknik destek vermeyi sürdürmekteyim.  Tam 1 aydır ise, halk arasında zorunlu hizmet olarak bilinen Devlet Hizmeti Yükümlülüğü denilen görevimi yapmak üzere Artvin Devlet Hastanesi'nde çalışmaktayım. Artvin ili nüfusu 166.394 kişi. Fakat merkezin konumu sebebiyle Hopa, Arhavi ve Yusufeli gibi ilçelerdeki hastalar daha yakın olan komşu il hastanelerine gittiğinden Artvin Devlet Hastanesi yaklaşık 90.000 nüfusa hizmet vermektedir. Personel dağılım cetveline göre, Artvin iline bir Göğüs Cerrahı düştüğünden, hastalanıp rapor almadıkça veya yıllık izin kullanmadıkça yılda 365 gün, günde 24 saat icapçı olarak görevliyim. Bu da, 365 gün, günde 24 saat hastaneye yarım saatlik mesafeden uzaklaşamam demek oluyor. Buraya kadar herşey normal olarak gözükse de işin aslı öyle değil. Çünkü göğüs cerrahisiyle ilgili burada hiç hasta yok. Bir aydır tek ilgilendiğim hasta grubu, travma sonrası kaburgaları kırılmış hastalar ki göğüs cerrahisinin uğraştığı alanların %1'ini kapsamaktadır. Benim burada yapacağım en kritik müdahaleyi, ilçelerde bile bulunan pratisyen doktorlar, acil uzmanları ve  genel cerrahlar kolaylıkla yapabilmektedirler. Peki göğüs cerrahisinin esas ilgilendiği hastalar nerede? Onlar bu hastaneye gelseler bile onları uyutacak özellikli tüpümüz yok, tüpü alsak, göğüs kafesini açacak aletimiz yok, onu da alsak akciğeri kesip dikmeye yarayan cihazlar yok. Bütün bunları alsak bile, ameliyat kararı vermek için hastalardan istediğimiz kontrastlı toraks tomografisi cihazı yetersiz, PET cihazı yok. Bunların hepsini alıp getirip hastaneye koysam zaten hasta yok. Bu bir aylık süreçte 1 tane hasta olmadı ki malzeme veya teknik yetersizlik nedeniyle başka hastaneye sevk ediyim. Kaburga kırığı dışında göğüs cerrahisiyle ilgili hasta yok. Peki benim ne işim var burada? Diyelim ki hasta geldi, acil olmayan bir ameliyat olması gerekiyor, ben başka bir şehire yollayacaksam ben buraya neden geldim? Diyelim ki hasta geldi, acil olan bir ameliyat olması gerekiyor, daha göğüs kafesini açacak aletler yoksa ben bu hastayı nasıl ameliyat edeceğim? Hastayı ambulansla göndersem ve yolda hayatını kaybetse vicdan azabından nasıl kurtulacağım? Benim gibi aynı durumda bir de kalp damar cerrahı var. Aynı şekilde kalp ameliyatı yapmak için hiç bir cihaz yok ve alınma planı bile yok. Peki bu adamı devlet neden kalp cerrahı yaptı? Yine aynı şekilde acil kalbe ulaşacak ameliyatı yapacak aletler yok. Hasbel kader açtı iman tahtasını kesti diyelim bu sefer de kapatacak cihaz yok. Benim burda ne işim var?

Hatırlıyorum da o günlerde baya kızgındım. Zorunlu hizmete başlayan neredeyse tüm cerrahlar gibi ben de ameliyat yapmak, yalnız başıma neler yapabileceğimi görmek ve daha da önemlisi kendimi cerrahi açıdan geliştirmek istiyordum.

O günden bugüne, hastanede vereceği hizmet sadece ameliyat olan bir cerrah olarak utanarak söylüyorum ama yaptığım ameliyat sayısı "0" (yazıyla sıfır). Bugün geldiğim noktada ameliyat yapma isteğim de sıfır. Tez, uzmanlık sınavı ve atanma sürecini de sayarsak tam bir buçuk yıldır bir göğüs cerrahisi ameliyatına dahil olmadım. Kendimi geliştirmeyi planlarken köreldiğimi ve hatta daha da kötüsü ameliyat yapmaktan korktuğumu söyleyebilirim.

Peki bu bir yılda hastanede neler değişti; kalp cerrahisinin ve göğüs cerrahisinin temel ameliyat malzemeleri hastaneye alındı, kontrastlı çekim yapabilen bir tomografi cihazı geldi. Yani göğüs cerrahisiyle ilgili acil müdahale gerektirecek hastalıklar için göğüs kafesini açacak ekipman hastanede artık mevcut. Çok şükür ki buna gerek duyulacak bir durumla karşılaşmadık. Ancak daha özellikli cerrahi ekip ve ekipman gereken iki elin parmaklarını geçmeyecek kadar sayıda hastayı çevre illerdeki üniversite hastanelerine sevk etmem gerekti.

Bir yıl önce "Benim burada ne işim var?" demişim. Söylemek istediğim tabi ki "burada bir göğüs cerrahının ne işi var"dı ve ben de her birey gibi kendini vasatın üstünde gören biri olarak 5 yıllık yoğun çalışma temposunun ardından kendimi buraya fazla görmüştüm. Ailemin bile bilmediği, aslında hiç işlerine yaramayacakları için hala da bilmelerine gerek olmayan akademik yayınlarımdan falan bahsetmişim. Oysa şimdi ameliyattan korkan bir cerrah haline geldim. Umudum, Artvin'de zorunlu hizmetini yapan diğer doktorlar gibi, zorunlu hizmet sürem bittiğinde buradan kurtulup tekrar ameliyat yapacağım günlere dönebilmek.

Şimdi bir yıldır zorunlu hizmette bir göğüs cerrahı olarak söylüyorum: "Burada göğüs cerrahının ne işi var"

Not: Bir yıl önce Sağlık Bakanlığı'na yazdığım mektuptan bir süre sonra 0312'li bir telefon almıştım. Bana "Karadeniz güzeldir, keyfinize bakın..." gibisinden bir şey de söylemişlerdi.

[suaterus]

Hastanede başıma gelenler

Asistanlık yıllarımda, acil serviste rotasyon yaparken çok sayıda ilginç hastayla, olayla, hasta yakınıyla ve kimi zaman da sağlamla karşılaştım. Bunlardan unutamadıklarımdan bir tanesi; kenarda utancından derdini anlatamadan bekleyen bir adam ve garip isteğiydi. Uzun süre çekingen bir şekilde bekledikten sonra ben yanına gidince derdini anlatmaya çabalamaya başladı.

Sıkılarak da olsa on cümlede derdini anlattı. Aslında basit bir sorusu vardı. İlk ilişkiye girildiğinde kadınlardan ne kadar kan geldiğini öğrenmek istiyordu. Ben tabi ki öğrenmek istediği şeyin anormalliğinden ziyade sorusuna neden burada cevap aradığını merak ediyordum. Bu konuya çok girmek istemese de onunla ilgilenen tek kişi ben olduğum için veya başka birine daha girizgah bölümünü yapmaktan üşendiği için gerçek amacını anlattı.

Adam dün evlenmiş ve haliyle gerdeğe girmiş. Kaynanalar ve bir takım aile fertleri eve kanlı çarşafı görmeye gelmiş. Böyle bir adet varmış. Fakat bizim çiftin gecelerinin sorunsuz geçmesine rağmen çarşaflarında kan yokmuş. Bunları anlatırken adam torbasından bir çarşaf ve içinde kan olan bir hemogram tüpü çıkardı.

İsteği, uygun miktarda kanı çarşafa dökmemizdi. Bunun başlarına gelebileceğini düşünerekten düğünden önce kan aldırıp saklayan adam, düğünün ertesi günü çaktırmadan çarşafı ve kanı alıp bizim acilin yolunu tutmuş.

Tabi ki işimizin bir kısmı da "sosyal tıp" olduğundan onun isteğini yerine getirdim. Usulüne uygun(!) olarak kanı çarşafa döktüm. Adam mutlu olarak acilden ayrıldı. O gün tanı kodu olarak ne girdiğimizi hatırlamıyorum, SGK da hastaneye hastayla ilgili ödeme yaptı mı onu da bilmiyorum ama bugün bile o olayla ilgili çeşitli sorular aklımı kurcalamaktadır.

[suaterus]

İşaret Dili öğreniyorum

Küçük yaşlarımdan beri merak ettiğim ve öğrenmek istediğim bir şeydi işaret dili. Bununla ilgili ilk hatırladığım anım, "Speed 2" filminden bir sahne ve sonra kendi kendime "ben de ilerde işaret dili öğrenmeliyim" dediğim andı. Şimdi bakıyorum da film 1997'de gösterime girmiş, yani lise 1 veya 2. sınıftayken daha doktor olmayı henüz isterken istediğim bir şeymiş.

Liseyi bitirdim, Edirne'ye gittim üniversiteyi bitirdim, İstanbul'da uzmanlık eğitimimi bitirdim, zorunlu hizmet için Artvin'e geldim; burada boş boş otururken, engelli hastalarla iletişimi kolaylaştırmak amacıyla işaret dili öğretilmesi için 3 kişinin görevlendirileceğini öğrenince hemen gönüllü oldum.

Bu hafta eğitim Artvin Gençlik Merkezi'nde başladı. Ben de her gün, günde 4-5 saat, işitme engelli bir eğitmenden Türk İşaret Dili'ni öğreniyorum. Sonunda sınav olup bir sertifika alacağız.

Eğitim başlayana kadar bu olayın benim için en heyecanlı kısmı bu dili öğrenmekti. Tıpkı yabancı bir dili öğrenmek gibi. Fakat dili öğrenmeye başladıkça olayın daha derin olduğunu farkettim. Öncelikle bu tam anlamıyla bir "dil" değil, bir iletişim yöntemi. Konuşamayan ve/veya duyamayan insanlar için hayatı kolaylaştıran bir yöntem.

İşaret dilini öğrenmeden önce, filmlerde gördüğümüz bir iki işaret dışında hiç bir şey bilmiyordum. Tıpkı çince gibi, baktığımda hiç bir şey anlamadığım için ne içerdiğini de bilmiyordum. Konuşulan her şeyin kelime kelime tercüme edildiğini sanıyordum. Oysa o işaretler sadece karşılıklı anlaşmadan ibaret.

Şöyle özetlemek gerekirse; işitme engelli bir insan, çok bilinçli bir ailede doğmadıysa ve okuma yazma öğrenmediyse kullandığı dili çok basit. Mesela biz "Akşam sinemaya gidelim mi?" diye söyleriz ama onlar için "Akşam sinema gitmek beraber?" yeterli. Ya da "Nereye gitmek istersin" yerine "Ne yer gitmek istemek sen" gibi. Çoğu işaret bir kaç anlama geliyor, mutlaka ki işaret dili, konuşmak kadar kolay bir iletişim yolu değil, ama onların hayatlarını çok kolaylaştırıyor.

Yanlış bilindiği gibi işaret dili sadece el kol hareketlerinden oluşmuyor. %50'sinden çoğu yüz ifadesi ve vücut dilinde saklı, sonuçta her kelimeye karşılık gelen tek bir işaret yok ve unutmamak gerekir ki önemli olan karşınızdakinin anlaması.

Türkiye'de yaşayan, işitme engelli olup okuma yazma bilmeyi bırakın işaret dilini bilmeyen insanlar da var, sonuçta onlar da aile içinde geliştirdikleri bir dille anlaşabiliyorlar. İşaret dili de işitme engelli insanların toplumun geneliyle anlaşabilmesi için oluşturulmuş bir yol zaten. Önemli olan işareti doğru yapmak değil, önemli olan anlaşmak. Buraya yazdıklarım ve farkına vardıklarımın hepsi eğitmenimiz Seçil Hergül Tanrıverdi sayesinde oldu.

Kendisi işitme engelli bir işaret dili eğitmeni; çok iyi dudak okuyor, çok az duyabiliyor ve bence çok iyi konuşuyor. Eşi Ercüment Tanrıverdi de Türkiye İşitme Engelliler Milli Federasyonu başkanı ve şu sıralar bir sabah haber programında canlı olarak işaret dili tercümanlığı yapıyor. Türkiye'de işitme engelliler için önemli adımların atılmasını sağlıyorlar. Örneğin İETT otobüslerinde, şoförün hemen arkasında, hangi durağa gelindiğini gösteren ekranların işitme engelliler için konduğunu biliyor muydunuz?

Ama hala hayat onlar için çok acımasız; doktora gidip şikayetinizi, polise gidip derdinizi anlatamadığınızı, bankanızın veya cep telefonu şirketinizin çağrı merkezini hiç arayamadığınızı düşünsenize... "Yazarak anlatsınlar" diyorsunuz belki ama gelin görün ki her işitme engelli okuma yazma öğrenecek kadar şanslı değil ülkemizde. İstemedikleri için değil, imkanları olmadıkları için.

Şimdi bu farkındalık ve sorumluluk bilinciyle bu satırları yazmak için bilgisayarın karşısına geçtiğimde internette biraz gezindim. Konuşma ve altyazı olmayan bir kaç işaret dili videosu izledim. Bir haftadır çok yoğun bir şekilde öğrendiğim ve öğlen aralarında arkadaşlara gösterirken çok iyi söktüğümü sandığım işaret dilinin buzdağı gibi sadece gözüken kısmını öğrendiğimi ve bu videolarda gördüğüm hiç bir şeyi anlamadığımı farkettim. Umarım bol pratik ve bu eğitimle bunun üstesinden gelirim.

Bu bir haftalık eğitimde, hocamız hariç 30'a yakın engelsiz insan olarak bir çok şey öğrendik. Birbirimizle bir çok kez işaret diliyle konuştuk ve çok iyi anlaştık; çünkü aslında zaten anlaşabiliyorduk. Ama bu sabah Hocamız işitme engelli bir genç getirdi, onunla anlaşmaya çalışırken anladık ki veya anladım ki o bizi çok iyi anlıyor ama biz onu anlamıyoruz. Çünkü o zaten yıllardır bizi anlamak zorunda kaldığı için her mimiğimiz her hareketimiz her dudak oynatışımız onun için bir şey ifade ediyor. Oysa ben onun hızlı hareketlerini yakalamakta güçlük çektiğim gibi eline mi baksam yüzüne mi baksam derken söylediklerini kaçırıyorum.

Kıssadan hisse; engelli insanlar zaten bizi anlamak zorunda oldukları için hayatlarını buna göre düzenliyorlar ama biz onları anlamak için hiç bir şey yapmıyoruz. Daha çok sorumluluk almalı ve bu konuda daha sağ duyulu olmalıyız. Ayrıca bunları söylemek için 31 yılımın geçmiş olmasından dolayı utanıyorum.

[suaterus]

Bu diziyi neden izliyorum: Kuzey Güney

Bu blog da olmasa, anlatmak istediklerini pek de yazarak anlatmayı seven birisi değilim. Sık yazı yazdığım da söylenemez ama daha önce hakkında yazı yazmayı hiç düşünmediğim ve büyük ihtimalle bir daha da düşünmeyeceğim bir konuda bir şeyler yazmayı kafama koydum. Bir televizyon dizisi hakkında yazmak...

Televizyonu bilinçli izlediğim yıllardan beri en favori kanallarım haber, sinema ve belgesel kanalları oldu. Haftalık takip ettiğim diziler de olmadı değil. Ama hiç bir tanesi için bu kadar tutkulu olduğumu hatırlamıyorum.

Filmlerin fragmanında genelde filmle ilgili vurucu ve öne çıkan sahneler, kimi zaman filmin içinde yer almayan sahneler bazen de filmin sonundan kareler verilir. Bunu bilmek ve bu öngörüyle fragmanı izlemek, filmi izlerken gözümün önüne gelen fragman kesitleriyle filmde olanları tahmin etmeye çalışma işi benim için bir işkence olmaya başladığından mutlaka izleme kararı verdiğim filmlerin fragmanlarını izlemeyi bıraktım.

Şu an ulusal bir televizyonda yayınlanan "Kuzey Güney" dizisi için de aynı hissi hissettiğimden fragmanlarını bile izlemeden her hafta yayın saatinde ekran başında yerimi alıyorum. Eğer izlememe engel olacak en ufak bir olasılık varsa, izlemiyor ve ertesi gün kendi resmi youtube kanalından izliyorum.

Bu diziye olan bağlılığım yakın çevremde hayretle karşılanıyor. Aslında onlara ilginç gelen bir televizyon dizisine olan tutkum belki de. Ben de bu merakı gidermek ve onlara ifade edemediğim bu duyguyu sistematik olarak yazıya döküp kalıcı hale getirmek istedim.

Öncelikle "Kuzey Güney" tesadüfi bir proje değil; 1976 yılında Amerika'da yayınlanmış, aynı isimli 1969 basımı kitaptan esinlenilerek (ama aslına sadık kalarak) "Rich Man, Poor Man" isimli bol ödüllü bir dizinin değiştirilerek yeniden çekimi. Bu dizi "Zengin ve Yoksul" ismiyle TRT'de de yayınlandı. Bu bir sır değil, daha fragmanları dönerken internette bu bilgiye ulaşmak mümkündü zaten.

Dizi, çok temelde, karakter ve hayattan beklentiler anlamında birbirine zıt iki kardeşin hayatlarında ve yakın çevrelerinde olup bitenler üzerine kurulu. Büyük kardeş, iyi eğitim almış, hırslı, idealleri peşinde koşarken yakınlarını bile ezmekten çekinmeyen biriyken küçük kardeş daha isyankar, özgürlüğüne düşkün, duygusal ama bu gizlemek için şiddete eğilimli biri.

Birbirlerine tamamen zıt olmaları ama bunun yanında aynı kıza aşık olmaları yollarının defalarca kesişmesine ve bu süreçte izleyicinin ben olsam hangisini yapardım ikilemine düşmesine sebep oluyor. Kitaptaki ana hikayenin üzerinde ufak değişiklikler yaparak bu ince çizgide adeta dans ederek ve her hafta yeni açılımlar ve yeni çatışmalar yaratarak ilerleyen "Kuzey Güney" dizisinin senaristleri Ece Yörenç ve Melike Gençoğlu'na haklarını teslim etmek gerekir.

İki kardeş arasındaki çatışmayı kuvvetlendirmek için çok temel noktalarda kitabın aslından değişiklikler yapılmış. Kardeşinin yerine hapse giren Kuzey, kardeşinin aşkı diye nişanlısından vazgeçen Güney bu borçlarının hayatlarının sonuna kadar sırtlarında oluşturduğu yük, o yükü atmak için (bence) Güney'in Ferhat'ı vurması... Dizinin başlarında Güney'in para ve hırsı sebebiyle patronun kızıyla birlikte olmak için Cemre'yi bıraktığı gösterilmiş olsa da bugünlerde Güney'in Cemre'ye olan aşkına vurgu yapıp ödeşme psikolojisi üzerinen prim yapıyorlar.

Bir de 80'lerin en iyi bilinen kötü adamlarından ismi kamuya mal olmuş Falconetti var. Bu da Türkiye'de Ferhat oluyor ve filmin aslında, sonunda Ferhat, Kuzey'i öldürüyor.

Şimdi gelinen ikinci sezonda hikayeden çok uzaklaşılmış olsa da iki kardeş arasındaki çatışmada ve zıt karakterlerinde değişme olmazken, başta karakterler oluşturulurken aslına sadık kaldıklarını söylemek mümkün. İşte bazı örnekler:

Nick Nolte'nin yıldızının parladığı karakter; Kuzey:

Boğazlı kazağı

Deri ceketi

Boks zamanları

Güney:

Cemre:

Fırıncı Baba Sami Tekinoğlu:

Anne Tekinoğlu:

böyle gider...

[suaterus]

Blogların dirilişi

Uzun zamandır, internetin sosyal kısmıyla ilgili tam açıklayamadığım ama bilincinde olduğum bir durum vardı. Twitter ve Facebook gibi sitelere yazdığımız yazılar, paylaştığımız videolar, yüklediğimiz fotoğraflar vb. o an ekran başında olan arkadaşlarımız veya takipçilerimiz tarafından görülüyor daha sonra da kütüphanenin tozlu rafları gibi kimsenin bakmadığı yerlere doğru kayıp gidiyorlar. Hatta aklınıza takılan bir şeyi arayıp bulamıyorsunuz bile...

Fakat blog sayfalarında bu böyle değil. Yazılarınızı, fotoğraflarınızı daha doğrusu ürettiğiniz içeriği derli toplu bir şekilde, kategorilere ayırarak hatta etiketleyerek saklayabiliyor; faydalanmak isteyen için ulaşımı daha kolay hale getirmiş oluyorsunuz.

Bunu shiftdelete.net sitesinde "Şimdi blog açma zamanı" başlıklı makaleyi okurken farkettim. Yazıdan bir kısım:

Günün bir kısmını internet üzerinde geçiren kişiler, sosyal paylaşım siteleri sayesinde sadece okuyucu değil, aynı zamanda içeriği üreten kişiler oldular. Facebook ve Twitter gibi adreslerin popüler olmasının nedeni, kullanıcıların ürettiği içeriklerin yine kullanıcılar tarafından daha fazla tercih edilmesi.

İnternet kullanıcıları, ilk zamanlarda ekran başında geçirdikleri zamanın büyük kısmını, profesyonel içerik üreticileri tarafından hazırlanan adreslerde geçiriyorlardı. Bunların başında ise haber siteleri yer alıyordu. Profesyonel içeriklerin mutlaka okunması gerektiği anlayışı, amatörler tarafından hazırlanan içeriklerin lezzetinden sonra daha az tercih edilir oldu. O nedenle yapılan araştırmalarda kişiler, günde birkaç saatini Facebook gibi sitelerde geçiriyorlar ve bu zamanın daha azını haber okumak veya araştırma yapmak gibi faaliyetlere ayırıyorlar. Kullanıcı, kendisi gibi kişilerin ürettiği içeriği daha gerçekçi ve daha değerli buluyor. Yorumluyor, paylaşıyor ve tavsiye ediyor.

Sosyal paylaşım sitelerinde kullanıcıların büyük bir hevesle ürettiği içeriklerin, birkaç gün içinde kaybolduğu ortada. Bundan birkaç ay önce attığınız Twit’i veya Facebook’ta paylaştığınız yorumu bulmak, tam bir işkence.

Yani benim de aynı görüşte olduğum; hızlı akıp giden sosyal internette önemseyerek oluşturduğunuz bir yazı, çok sevdiğiniz bir fotoğraf veya başkalarına faydalı olacağını düşündüğünüz içeriğiniz değerinin altında kalmakta ve gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaşamamakta.

Blogu illa günlük şeklinde veya başınıza gelen ilginç şeyleri yazdığınız bir yer gibi düşünmeyin. Çektiğiniz fotoğrafları, yemek tariflerinizi, gezdiğiniz yerlerle ilgili tavsiyelerinizi daha derli toplu bir şekilde sunabilir, bunları merak edip internette arayan insanların daha kolay ulaşmasını sağlayabilirsiniz. Twitter ve facebook hesaplarınızı da bu yazılarınıza bağlantı vermek ve arkadaşlarınızı nerler yaptığınızdan haberdar etmek için kullanabilirsiniz (Aynı şu anda benim yaptığım gibi).

Buradan bazı arkadaşlarımın yazdığı (aslında çoğunun artık yazmadığı) bloglarını teşhir ediyorum. Belki onları da teşvik etmiş olurum.

Chez Beril

Cupcake Love

Hayatın Tılsımı

Pasticiere Piccolo

Alıntı yaptığım yazının tamamına buradan ulaşabilirsiniz.

[suaterus]

Birol Kayrak, Eskişehir'de yaşayan bir fotoğraf tutkunu. Şahsen tanımıyorum ama "Küçük Şeyler" çalışmasını görünce bunu anlamak pek de zor değil. Minyatür insan heykelciklerini kullanarak harika bir çalışmaya imza atmış. Tabi ki, bir kaç fotoğrafla sınırlı bu çalışmanın uzun süren bir kamera arkası çalışması gerektirdiği kesin.

Fotoğrafları görünce ilk aklıma gelen minyatürleri kendisinin yapıp yapmadığıydı, e-posta atıp sordum, hobi sitelerinden satın alıyormuş ve çoğu el yapımıymış.

Diğer fotoğraflara ve kamera arkası görüntülere web sitesinden ulaşabilirsiniz.

[suaterus]

Wes Anderson Sineması

Wes Anderson en sevdiğim ve imrendiğim yönetmenlerden biridir. 1969 Houston, Teksas doğumlu. 1998'de, tesadüfen izlediğim ikinci filmi "Rushmore"la tanıdım onu. Hem yazıp hem yönettiği bu filmde yarattığı anti-kahraman, aşırı sosyal ama akademik başarısı düşük, buna rağmen okulda inek diye nitelendirilen öğrenciler gibi itilip kakılan yalaka ama dobra tiplemesiyle, bugüne kadar izlediğim hiçbir filmden alamadığım bir tat aldım.

İnternetten kim olduğunu bulup her çevirdiği filmi izlemeyi kendime görev edindim.

The Royal Tenenbaums

The Life Aquatic with Steve zissou

The Darjeeling Limited

Moonrise Kingdom

Bunlardan önce deneysel diyebileceğim ilk filmi "Bottle Rocket" ve aralarda çevirdiği iki kısa film ile bir de animasyon filmi de var.

Wes Anderson da bilinen bazı ünlü yönetmenler gibi, birlikte çalışmaktan vazgeçmediği ünlüler var. Zaten Wilson Kardeşler'le en başından beri yakın arkadaş olmalarının yanında, Rushmore'da çalışmaya başladığı Jason Schwartzman, hiç vazgeçmediği ve ikinci baharını yaşattığı Bill Murray ve sadece son filminde yer almayan Anjelica Houston ilk aklıma gelenler.

Wes Anderson'un filmlerini izlediğinizde, hiç bir şeyi olması gerektiği için değil kendi olmasını istediği için oraya koyduğunu farkedersiniz. Filmlerini seyrettikçe takıntılarını keşfetmek ve yeni çıkan filminde bunları bulmak da izleyene (en azından bana) çok keyif verir.

Örneğin favori yazı karakteri "Futura Bold"dur. Filmlerinde geçen yazılı sahnelerin neredeyse hepsinde bu karakteri kullanır.

Moonrise Kingdom filminden bazı örnekler vermek gerekirse:

Her filminde, baş veya yan rollerin birinde pantolon paçası kısa biri mutlaka vardır. Kafasında oluşturduğu bazı karakterler olduğunu ve bu karakterlere filmlerinde sık sık yer vermeye çalıştığını düşünüyorum. Örneğin "The Royal Tenenbaums"daki Margot, "Moonrise Kingdom"daki Suzy'le çok benzeşmektedir.

Aynı zamanda Wes Anderson da, Stanley Kubrick gibi, hatta son filminde ondan bile çok olarak simetri kullanmıştır. Normalde simetri aksı görüntünün ortasına konması pek önerilmez ama Stanley Kubrick ve Wes Anderson bunu göze çok hoş gelerek başarmaktadırlar. Bunlara son filminden örnekler vermek gerekirse:

Bunların yanında; filmlere, sanat eserlerine hatta gerçek hayata dair göndermeler de bulmam mümkün.

Davinci'nin tablosu: Son yemek

Son olarak da John F. Kennedy suikasti zanlısı Lee Harvey Oswald'ın beyaz evin önündeki tüfekli klasik pozu ve hatta başvuru evrağı:

Sonuç olarak Wes Anderson, her filminde kazandığı paralarla prodüksiyona daha çok para harcayarak beni kendine hayran bırakmaya devam ediyor.

Bir de unutmadan; en sevdiği renk de sarı ve kullanmayı çok sever. abartılı bir örneği:

[suaterus]

Dönüş

Tezdi uzmanlık sınavıydı derken ihmal ettiğim blogumun başına tekrar oturduğumu ve unutanlar için buralarda bir blogumun olduğunu belirtmek isterim.

Suat

[suaterus]

Simon Biswas isimli fotoğrafçının hareketli portre çalışması. Ortalama insan ömrünü çoktan aşmış kişilerin söyledikleri de kimi zaman komik kimi zaman moral bozucu...

Vimeo hesabınız varsa HD izleyebilirsiniz.

[suaterus]

Amigo'dan ekonomik açılım

Ben küçükken "Amigo" isimli bir fıstık markası vardı. Tadı çok güzeldi. Pahalı olduğu için çok sık alınmazdı. Küçücük, bol yağlı, bol tuzlu bir avuç fıstık çıkardı içinden.

Bunun nasıl bir şey olduğunu merak edip dururken, kuru yemişçilerde satılan tuzlu fıstığa benzediğini, kabuklarının soyulup yapıldığını fark ettim. Tabi ki Amigo'dan daha ucuzdu.

Tuzlu fıstığın kabuklarını soyamazdım, tuzlu tuzlu yerdim, hatta keşke bunun tuzsuzunu yapsalar derdim. Meğer zaten tuzu sonradan katıyorlarmış (Bu bilgiye ulaşma zamanım lise yıllarıdır). Tuzsuz fıstığı da keşfedince bir dönem sürekli yer oldum.

Tuzsuz fıstık tuzlu fıstıktan da ucuzdu. Peki nerede yetişiyordu bu, zincirin bir önceki halkasına ulaşabilir miyim diye düşünürken, aslında bu fıstıkların, Amigo'dan da önce, babaannemin dolabından aşırıp yediğimiz yer fıstıklarının içi olduğunu keşfettim. Amigo'dan da kat be kat ucuzdu...

Sonuç: Bir şeyin üzerinde ne kadar az emek varsa o kadar ucuz; ne kadar çok işçilik varsa o kadar pahalı olur.

Bunu 21. yüzyılda keşfettim, evet ticaret kafam yok, pazarlık bile yapamam...

[suaterus]

Nuri Bilge Ceylan Sineması

Uzun zamandır yazmaya cesaret edemediğim bir konu "Nuri Bilge Ceylan ve sineması"... Büyük bir hevesle beklediğim "Bir zamanlar Anadolu'da" filminin, tüm beklentilerimi fazlasıyla karşılamasıyla bu yazıyı yazmaya kesin olarak karar verdim.

İlk olarak Nuri Bilge Ceylan'ı, "Uzak" filmiyle tanıdım. Amatör oyunculukların yanında en çok dikkatimi çeken fotoğraf karesi gibi sahnelerdi (Çok klişedir aslında, herkes bu cümleyi kullanır ama tam da hissettiğim buydu filmi izlerken). 

Film akıcı değildi, oyunculuklar başarılı değildi, neredeyse hiç efekt yoktu, film çok vurucu bir hikaye anlatmıyordu veya verdiği bir ders yoktu. Sanki bir adam, arkadaşlarını çağırıp eline kamerayı alıp bir film çekmiş gibiydi. Aslında neredeyse tam da öyleymiş.

Uzak'ı izledikten sonra hemen diğer filmlerini merak ettim. O sırada yayınlanmış son filmi "İklimler"di; "İklimler", "Mayıs Sıkıntısı" ve "Kasaba"yı toparladım. Önce İklimler'i izledim ve sanırım orada hata yaptım. Çünkü, Nuri Bilge Ceylan filmleri, eğer hepsi izlenecekse, kesinlikle sırayla izlenmeli.

İklimler'de, Nuri Bilge Ceylan eşi Ebru Ceylan'la birlikte oynuyor. Oyunculuğu, iyi bir yönetmen olmak için denemiş bu filmde. Oyunculuklar vasatı geçmezken, bir kaç kişi daha artan teknik ekiple, sinematografideki ilerleme hemen göze çarpıyor.

İklimlerden sonra Mayıs Sıkıntısı'na başlıyorum fakat çok çabuk sıkılıyorum. Kasaba ve Mayıs Sıkıntısı'nda teknik anlamda İklimler'e göre çok geri.

Aldığı ödüllerle kendini ispatlayan Nuri Bilge Ceylan bu noktadan sonra sponsor ve maddi kaynak sıkınıtısı da çekmediğinden bir sonraki filmi "Üç maymun"da daha geniş bir ekiple ve profesyonel oyuncularla çalışıyor.

Üç Maymun; (daha) profesyonel oyunculukların, daha iyi bir sinematografinin ve diğer filmlere göre daha iddialı bir hikayenin yarattığı farkla, Nuri Bilge Ceylan sinemasında bence bir dönüm noktası oluyor. Üç Maymun'un ödülleri toplamasıyla Nuri Bilge Ceylan Türk Sineması'nda artık bir imge haline geliyor.

Üç yıl sonra, daha kapsamlı bir çalışmayla ve daha iddialı bir senaryoyla; "Bir Zamanlar Anadolu'da"yla karşımıza çıkıyor Nuri Bilge Ceylan. Filmi izlemeden hatta fragmanı bile izlemeden önce ilk tahminim bir başyapıt çıkacağı yönündeydi. 

Film daha ilk sahnesiyle nasıl bir şey olacağı konusunda bütün soru işaretlerimi cevaplıyor ve baştan sona hayranlıkla izliyorum. "Uzak" filminde Mahmut'un arabayla çekimden dönerken önünden geçtiği, ama fotoğraf çekmeye üşendiği bir manzara vardı. Belki de o Nuri Bilge Ceylan'ı temsil ediyordu. Bu sefer Nuri Bilge Ceylan orada üşendiği manzarayı ve çok daha iyilerini, filminin baş köşesine oturtmuş ve her karenin hakkını vermiş.

Nuri Bilge Ceylan'ın, her filminde artan teknik ekip, oyuncular ve tecrübeyle Üç Maymun'un üzerine çok şey koyacağından emindim.

Üç Maymun'da gerçek oyunculara yer verdikten sonra, "Bir Zamanlar Anadolu'da" filminde tamamen profesyonel ve başarılı oyuncuların olağanüstü performanslarını izlemek oldukça keyifliydi.

Nuri Bilge Ceylan, tamamen yazıya aktaramadığım bu her filminde kendini aşmasıyla bir sonraki filminin nasıl olacağı konusunda beni merakta bırakıyor.