1. Nazwa pochodzi od portugalskiego słowa barocco oznaczającego perłę o dziwnym, nieregularnym kształcie (sama nazwa wskazuje, że barok jest epoką dziwną i pełną przepychu).
Trwał od ok. 1580 r. do ok. 1720 r.
Wyróżnia się 3 fazy baroku:
- wczesny barok → 1580 - 1620
- barok dojrzały → 1620 - 1680
- schyłek baroku → 1680 - 1720.
2. Empiryzm- źródłem ludzkiego poznania są zmysły ( John Locke- proste idee zmysłowe i myślenie dają idee refleksji, własności pierwotne i wtórne, intuicja wynika z prawa naturalnego).
Racjonalizm (ratio- rozum)- świat poznaje się za pomocą rozumu, bezsporną wiedzę może dać tylko rozum (Kartezjusz → cogito ergo sum- myślę, więc jestem, idea Boga jest w nas wrodzona- istota doskonała, dualizm),
Materializm- filozofia, według której istnieje tylko materia, liczą się jedynie dobra materialne.
Monizm- nurt filozoficzny uznający naturę wszelkiego bytu za jednorodną (materialną, duchową lub materialno-duchową → brak rozdzielenia),
Dualizm- nurt filozoficzny uznający rozdzielenie sfery materialnej i sfery duchowej bytów,
Idealizm- pogląd, według którego świat dostępny ludzkim zmysłom jest częścią rzeczywistości,
3. Blaise Pascal- człowiek jest ja trzcina na wietrze, ale trzcina rozumna.
Opowiadał się za rozdzieleniem kwestii naukowych od religijnych, a tym samym rozumu od wiary. Pascal był przeświadczony, że proces poznania może odbyć się bez udziału rozumu, lecz aby poznać to, co nadnaturalne, wystarczy serce i wiara.
Zakład Pascala- wiara w Boga niesie za sobą małe straty- życie na ziemi. Jeśli jednak nasze przypuszczenia okażą się prawdziwe (Bóg istnieje) można zyskać wszystko (w tym szczęście i życie wieczne).
4. Konceptyzm ( z włoskiego concetto- świetny, wyszukany pomysł)- główny prąd w poezji baroku cechujący się dążeniem do zadziwiania, zaskakiwania i zaszokowania czytelnika. Koncept to wyszukany, oryginalny i niespodziewany pomysł, na którym oparty jest utwór poetycki, zarówno pod względem budowy, jak i treści.
5. Sarmatyzm- ideologia propagowana przez szlachtę polską, która opierała się na przekonaniu, że szlachta polska pochodzi od Sarmatów- starożytnego ludu zamieszkującego między Dolną Wołgą a Donem. Po Sarmatach szlachta miała odziedziczyć umiłowanie wolności, gościnność, dobroduszność, męstwo i odwagę.
6. Indeks ksiąg zakazanych- opracowany i głoszony przez Kościół katolicki spis dzieł, których nie wolno było czytać, posiadać i rozpowszechniać bez zezwolenia władz kościoła. W spisie znajdowały się dzieła niezgodne z doktryną katolicką, wśród nich dzieła naukowe i filozoficzne, np. Galileusza, Kartezjusza i Kopernika. Ostatnie wydanie (1948r.) miało 4126 dzieł.
7. Kontrreformacja- nurt w Kościele katolickim, który był okresem odnowy zapoczątkowanym soborem trydenckim, a zakończonym wraz z końcem wojny 30-letniej. Uznaje się kontrreformacje za odpowiedź na reformacje kościelne.(renesans).
