Bogurodzica (formalnie to nie jest tytuł)
Transkrypcja: (z opracowania J.Wolczaka, E.Ostrowskiej, H.Feichta, Wrocław 1962)
Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja,
U twego Syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spu<ś>ci nam.
Twego dziela Krzciciela, bożycze,
Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy,
A dać raczy, jegoż prosimy:
A na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie ra<j>ski przebyt.
Ma wartość mnemoteczniczną – ma ułatwiać zapamiętywanie, w tym przypadku dogmatów religijnych
Bogurodzica jest aklamacją liturgiczną
Melodia prawdopodobnie wpłynęła na tekst i kształt
Bogurodzica od zawsze była pieśnią
To kontrafaktura (każdy nowy tekst napisany do starej melodii)
To pieśń koronacyjna Jagiellonów, nie pierwszy hymn
Melodia zagwarantowała, że układ tekstu jest pierwotny i kyrieleison nie odkleiło się
Jest tropem średniowiecznym
Aktualna melodia pochodzi z roku
Pierwotne brzmienie nie jest znane
Jest surowy, zawiera dogmaty religijne, bez ozdobników. Nie dowiemy się z nich jak wyglądała Maryja, zamiast tego, że była matką Boga, dziewicą itp. / Przez to zdaje się, ze to nie jest tekst przeznaczony dla zwykłego zjadacza chleba
Bogurodzica jest modlitwą -> zawiera wezwanie i prośbę
W XV w. Bogurodzicę zaczęto łączyć z innymi pieśniami (najwcześniej z tropem wielkanocnym), w rezultacie czego powstała niejednolita treściowo i wersyfikacyjnie pieśń.
Bogurodzica posiada 3 części: archaiczną (dwie pierwsze zwrotki), wielkanocną (3 -6) oraz pasyjną (7-15)
Jest traktatem teologicznym w formie wiersza
Symbolizm powszechny w średniowieczu - > kwadrat cnót świętych, liczba trzy jako święta liczba
Statyczność tekstu z ekspozycją rzeczowników
Jest tropem – gatunek liturgiczny
Literacka transpozycja deesis
Występuje w nim rym tautologiczny, pierwszy rym spółgłoskowy polski (Zyszczy nam / Spuści nam)
To twór sztuki romańskiej, wizerunek madonny romańskiej bardzo przypomina wizerunek Maryi przedstawiony w Bogurodzicy. Postać matki Chrystusa określana jest dogmatami (przez rzeczowniki ), które mają funkcję wołacza. To właśnie styl romański charakteryzował się użycie rzeczowników (styl gotycki – czasowniki i przymiotniki)
Motyw deesis - >ludzie zwracają się z prośbami do Maryi i Jana Chrzciciela(czasem także innych świętych), którzy są ich pośrednikami w prośbach do Chrystusa. Dokładnie ta sytuacja występuje w Bogurodzicy, prośby o przychylność Jezusa, kierowane są do jego Matki.
Najwcześniejszy znany zapis Bogurodzicy pochodzi z roku 1408 (XV wiek). Występujące w tekście sformułowania(np. bożycze, dziela) świadczą o tym, że Bogurodzica powstała wcześniej niż kazania świętokrzyskie (SIC!). Pojawiają się w nim zjawiska tożsame dla poezji łacińskiej wieków XII i XIII. Co przesuwa powstanie pieśni na ten okres.
Podział bliższy pierwotnemu (trop o charakterze sekwencyjnym) + uwzględniony podział na sylaby:
Po pierwsze należy zwrócić uwagę na użycie formy mianownikowej w funkcji wołacza (zabieg tożsamy dla XII i XIII wieku, co świadczy o tym, że tekst nie może być późniejszy). Każdy z nich kończy się na tę samą samogłoskę –a (trzecia część powtarza „nam”). Świadczy to o kunszcie autora i znajomości trendów panujących w Europie w poezji łacińskiej. Jest to typowe zagranie dla jubilacji allelujatycznej (Sekwencja, która była powiązana z aklamacją alleluja, często śpiewana właśnie na tę melodię. Związek podkreślano poprzez zakończenia kolonów(najmniejsza cząstka) na –a, jak AllelujA).
Co dalej? Sylaby w Bogurodzicy są regularne. *Wcale nie! Mam cię! W „godpodzina” są cztery sylaby! Ha ha! No tak, prawda. Ale nie. Gospodzina to forma występującą od wieku XV, a jak wiadomo Bogurodzica pochodzi z wieków wcześniejszych, co za tym idzie w oryginale prawdopodobnie znajdowało się tam słowo „gospodna”, które miało 3 sylaby.
Niewątpliwie Bogurodzica jest popisem poetyckich możliwości artystycznych autora. Pojawia się w niej także symbolizm, mianowicie w postaci liczby 4. Czwórka była świętą liczbą średniowiecza (między innymi kwadrat cnót świętych), tutaj pojawia się pod postacią czterech osób świętych. Kolejny dowód kunsztu autora.
Druga część znanej powszechnie Bogurodzicy, nie posiada już tych elementów. Dlatego wielu badaczy wysuwa spekulacje odnośnie tego czy obie części zostały napisane przez jedną osobę. Kwestionowani są różni autorzy.
Aleksander Brückner, Średniowieczna pieśń religijna polska, Kraków 1923
http://staropolska.pl/sredniowiecze/poezja_religijna/bogurodzica/bogurodzica.html
/ Raczej nikt tego na oczy nie zobaczy, ale może kiedyś się przyda XD