#frits klein

[torenhoog]

by Frits Klein

[joostjongepier]

Wat?   Untitled red monochrome (M 109) (1955), Pure Blue Pigment (oorspronkelijk werk: 1957, postume editie: 2026), Blue Rain (S 36) (origineel werk: 1957, postume editie: 2018), Antropométrie sans titre (ANT 118) (ca. 1960), Untitled Cosmogony (COS 17) (1960) door Yves Klein, Maternité (1929), Sur la plage (z.j.), Cheveaux de Cirque (z.j.) en Paarden in landschap (z.j.) door Frits Klein, Sans titre (ca. 1970), Compositie (1956) en Soleil (1980) door Marie Raymond, Automne (ca. 1959), Galaxy (1987), True noir (ca. 1972) en Éclipse (ca. 1972) door Rotraut

Ter vergelijking bij Untitled red monochrome: Compositie met groot rood vlak, geel, zwart, grijs en blauw(1921) door Piet Mondriaan.

Waar?   Tentoonstelling Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie: Frits, Marie en Rotraut in Stedelijk Museum Schiedam

Wanneer?   8 mei 2026

Mijn interesse voor moderne kunst begon zo’n beetje met Yves Klein en zijn blauwe sponzencompositie. Ik zag dit werk op La Grande Parade, de afscheidstentoonstelling van Edy de Wilde als directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam. Nu, vele jaren later, toont het Stedelijk Museum Schiedam werk van deze kunstenaar samen met dat van zijn beide ouders en zijn vrouw.

Yves Klein (1928-1962) werd geboren in Nice. Na enkele afgebroken studies richtte hij zich op een carrière als judoka. Nadat hij in Japan de zwarte band had gehaald, keerde hij terug naar Parijs waar hij een judoschool oprichtte. In 1955 debuteerde Yves als kunstenaar met een solotentoonstelling in Parijs. Drie jaar alter onmoetten Rotraut Uecker en hij elkaar. Ze gingen samenwerken en in 1962 trouwden ze. Op vierendertigjarige leeftijd overleed Yves klein als gevolg van hartfalen. Een paar maanden later werd zijn zoon geboren.

Op de tentoonstelling in 1955 toonde hij voor het eerst zijn monochrome doeken in verschillende kleuren. Een interessant voorbeeld hiervan is een klein rood vierkant. Opmerkelijk is dat dit vierkant dezelfde afmetingen heeft als het rode vlak in Mondriaans Compositie met groot rood vlak, geel, zwart, grijs en blauw uit 1921.

In 1957 exposeerde Yves de vloer bestrooid met blauw pigment. Voor het kunstwerk is geen bindmiddel gebruikt en het is niet op  een doek aangebracht; er is geen voorstelling geschilderd, noch is er sprake van een compositie. Er is alleen blauw: het werk verwijst uitsluitend naar zichzelf. Boven de pigmentvloer hangt een sculptuur die de suggestie wekt dat het blauw uit de hemel regent.

In  1960 patenteerde Yves het International Klein Blue (IKB), waarin ultramarijnpigmenten werden gecombineerd met een nieuw bindmiddel. Hij werkte ook met levende modellen die als penselen de verf overbrachten op doek, wat leidde tot zijn reeks Antropometrieën. Hij zei daar zelf over: “Ik schilder niet langer met een penseel. Ik ben regisseur van de ceremonie geworden.” In de reeks Cosmogonieën (oervertellingen over het ontstaan van de kosmos) zocht hij naar manieren om de natuurlijke elementen te vangen. Door vellen papier en pigment bloot te stellen aan natuurlijke fenomenen als regen, wind en zonlicht, maakte de natuur als het ware ‘zelf’ afdrukken.

Ondanks het feit dat hij maar zo’n acht jaar als kunstenaar actief is geweest, werd Yves Klein wereldberoemd. Minder bekend is dat ook zijn vader (Frits Klein), zijn moeder (Marie Raymond) en zijn vrouw (Rotraut Uecker) actief waren als kunstenaar. Stedelijk Museum Schiedam brengt werk van de vier nu samen in één tentoonstelling. De familie Klein had een band met Nederland. Frits en Marie hadden, naast de Franse, ook de Nederlandse nationaliteit. Het gezin, inclusief Yves, bezocht Nederland regelmatig. Frits exposeerde in Schiedam (1965), Amsterdam (1968 en 1978) en Den Haag (1988), Marie in Amsterdam (1956) en Utrecht (1957). Rotraut had in 1964 een tentoonstelling in Amsterdam.

Frits Klein (1898-1990) studeerde aan de Handels-Hoogeschool in Rotterdam, maar brak zijn studie af om kunstenaar te worden. In 1920 vertrok hij naar Parijs. Hij schilderde onder meer strandgezichten en circustaferelen met paarden. Frits bleef figuratief werken, ook al ging de voorkeur in de kunst inmiddels steeds meer uit naar abstractie. ”Ik werk naar de realiteit, maar ik ben volkomen vrij. Ik heb heel veel paarden geschilderd, maar altijd in de kleuren die ik koos. Mijn paarden zijn geel en blauw en rood, net als mijn wolken, meren, struiken, bomen, vrouwen.”

Marie Raymond (1908-1988) groeide op in Zuid-Frankrijk en volgde als tiener schilderlessen in Cagnes-sur-Mer. Daar ontmoette ze in 1925 Frits Klein met wie ze een jaar later trouwde. Ze verhuisden naar Parijs. Waar Frits figuratief bleef werken, bestaan de schilderijen van Marie uit kleuren en vormen in abstracte composities. Seizoenen en de zon staan in haar werk centraal als voortdurend terugkerende elementen. “Kleur is een symbool voor het leven. Door kleuren op een harmonieuze manier samen te brengen, wordt een schilderij iets waar je je gedachten en gevoelens aan kunt verbinden.”

Rotraut is de artiestennaam van Rotraut Uecker (*1938). Als jonge Duitse kunstenaar ging ze naar Nice. Daar werd ze au-pair bij kunstenaar Armand, die haar ook les gaf. Bij hem thuis ontmoette ze in 1957 Yves Klein. Ze voelden zich gelijk tot elkaar aangetrokken: “Yves en ik deelden dezelfde verbeeldingskracht. Het was alsof we dezelfde visioenen hadden.” In 1959 had Rotraut haar eerste solotentoonstelling in Londen. Ze wilde het universum schilderen en het immateriële vangen in haar werk. “Als ik de lucht en de sterren schilder, voel ik me rustig. Het sterrenstelsel is mijn verleden en mijn toekomst.” Rotraut is nog steeds actief als kunstenaar en beheert de nalatenschap van Yves Klein, waarvoor ze de Yves Klein Archives en Foundation heeft opgericht.

[jurjenkvanderhoek]

FRITS KLEIN - DE KUNST VAN HET BEELD

Museum Heerenveen heeft een kleine tentoonstelling ingericht over het omvangrijke oeuvre van Frits Klein. De in 1924 geboren creatieve geest wilde kunstenaar zijn, maar werd de eerste Heerenveense reclameman. Vanwege het feit dat Klein in 2024 de eeuw zou aantikken, ware het niet dat hij in 2016 overleed, heeft het museum de tijd rijp geacht een kleine greep in zijn vele werken te doen. Men heeft een oproep gedaan particulier bezit in bruikleen te geven, zodat een kamer op de eerste verdieping van het oude gedeelte van het museum kon worden gevuld. Naar mijn idee een enigszins weggestopte uitstalling, want de tentoonstelling over het werk van Louis le Roy krijgt beneden ruimschoots aandacht: 100 jaar is niets. Le Roy is van hetzelfde bouwjaar als Klein, stierf vier jaar eerder, dus dat schept een band. Ze kenden elkaar, hadden weinig contact: de één prominent aanwezig, de ander meer bescheiden op de achtergrond. Hun werk wordt nu parallel in het museum gepresenteerd, maar het was een uitdaging geweest om deze markante Heerenveense kunstenaars te combineren in een enkele tentoonstelling.

Met Frits Klein onderhield ik een vriendschappelijke band. Vooral in de jaren nadat zijn geliefde vrouw Immie was overleden. Ik bezocht met hem diverse musea in de regio, en dan kwam altijd zijn blauwe bolide met de uitstekende muziekinstallatie daarin voorrijden. Hij was trots op zijn sportwagen en reed daarmee met mij op de passagiersstoel graag een extra rondje voordat we op de plaats van bestemming waren. Eerder al kende ik Klein en kwam wel bij hem thuis aan de Pastorielaan en de Woudsingel. Hij was mijn mentor toen ik, warm van de kunstacademie, een muurschildering in het toen nieuwe bijgebouw van de Gereformeerde Kruiskerk moest maken. In januari 2007 had ik een kort interview met hem voor mijn rubriek Kunststukjes in de offline Heerenveense Courant.

“Och-och-och, wat is het een hoop werk geweest!” Frits Klein komt van Oranjewoud en heeft een lang en productief leven achter zich. Niet echt in de kunst, zoals hij dacht het te kunnen maken. Een kind van voor de oorlog heeft erna geen rode cent. Dus een vakopleiding zat er niet in, maar wel een glanzende carrière in de reclame. Hij werd vormgever en tekenaar, maar nauwelijks schilder.

“Ik heb mooie tekeningen kunnen maken zo door de tijd. Veel boeken geïllustreerd en verschillende strips gemaakt. Kort werkte ik met striptekenaar Hans Kresse, ik maakte zijn achtergronden – natuur en architectuur. Wij pasten qua stijl goed bij elkaar. Hij bood mij een vaste baan aan, maar ik wilde mijn zelfstandigheid niet kwijt.”

Reclame is zijn vak en het vrije werk doet Frits ertussen door. En dat kan van alles zijn, van glas-in-lood tot muurschildering en van standbouw tot het ontwerpen van schepen.

“Ik heb eigenlijk teveel verschillende dingen gedaan. Misschien had ik me moeten specialiseren, maar in een kleine provincie als Friesland verdien je dan niets. Ik vind het fijn om te tekenen. In het voorbijgaan pak ik het wezen van de mens op. Aan de stijl zien de mensen direct dat het een tekening van mij is. (…) Ik weet hoe je een penseel moet vast houden. De technieken, ik ken ze allemaal. Maar voor de rest moet je het toch zelf doen.”

Voor de reclame nam hij een schriftelijke cursus, maar veel moest hij zelf nog in de praktijk uitvinden. Technisch heeft Klein het hele vak doorlopen.

“Het is een vak dat je uitoefent. Het is versierend vakwerk. De impressionisten vind ik geweldig. Die nieuwe realisten kunnen mooi schilderen. Het is de verbeelding van de werkelijkheid en dat vind ik een loffelijk streven. Het is wat het is. Ik vind abstract wel mooi, maar ik zie het niet als geweldig groots en geweldig mooi en schitterend en prachtig, het is gewoon sierkunst. Een versiering aan de wand, zo zie ik het. Kunst gaat dieper, het moet je grijpen. Je moet, of je wilt of niet, er steeds naar kijken. Je hoofd omdraaien en ernaar kijken. Het moet indruk maken, dan is het kunst. Dat gebeurt bij mij bijna nooit. Ik heb bewondering voor veel grote schilders, maar er zijn zoveel grote schilders. Het ambachtelijke zit er altijd achter. Ik heb ook wel veel versieringen gemaakt. Ik kom uit die stijl van de Jugendstil en Art Nouveau. In die stijl heb ik geleerd om versieringen te maken. Als je daar van uitgaat kom je niet gauw tot de abstractie. Pas na de oorlog begonnen ze te smijten met verf, dat kon ik niet. Dat lag me niet. Maar wat is er nu? Het is doodgelopen op dat abstracte en op dat vreselijke versieren. Sommigen vallen terug op het superrealisme. Wat is dat een monnikenwerk om zoiets te maken. Zo precies, zo zuiver! Surrealistisch zuiver, maar waar is het leven van die impressionisten? De Haagse school, dat is het! Dat is mooi. Het leeft, dat doet je iets.”

Frits Klein is van alle markten thuis maar maakt nergens een kunstje van. “Vroeger ben ik eens psychologisch onderzocht: wat is het karakter van deze mens. Dat werd aan de hand van mijn handschrift gedaan en dat had onder meer als uitslag: sterk gevoelig voor originaliteit. Hij wil toch graag altijd iets uit niets maken, wat anders maken. Dat heb je in de reclame ook, dat moet. Je moet steeds nieuwe dingen uitdenken. Vernieuwend bezig zijn. Veel geld verdienen ten koste van de kunst, dus met een eens uit gevonden en aangeslagen maniertje – dat is geen kunst.”

Kunst is een verbeelding voor de mensheid, zo dat ze het leven beter begrijpen. “Ik ben over de tachtig, maar ik heb nog nooit één keer mijn werk geëxposeerd. Ze vroegen me te gidsen in het oude Heerenveen. Want ik ben hier opgegroeid, ik ben een kind van voor de oorlog. Ik heb het hier helemaal zien groeien. Maar ze kennen me niet als kunstenaar, als iemand die iets leuks maakt. Ze weten wel dat ik van alles gedaan heb, ze kennen me wel. Maar ik denk toch dat het allemaal ligt aan het feit dat ik reclame deed en die strips gemaakt heb.”

In 2014 heeft Tresoar belangstelling voor het werk van Frits Klein. Welhaast zijn hele oeuvre, althans wat hij nog thuis heeft liggen, wordt door de schatbewaarders van het Friese verleden overgenomen. Hij krijgt een tentoonstelling in het Fries Landbouw Museum waarvan hijzelf nog de opening heeft mogen meemaken. En nu is er dan een uitstalling in Museum Heerenveen. Hoewel klein van omvang doet het enigszins recht aan waarmee Klein tijdens zijn leven zoal heeft gewerkt. Het geeft aan hoe veelzijdig hij was, maar toch worden zijn muurschilderingen daarbij node gemist. Er zijn al vele verdwenen doordat gebouwen zijn afgebroken of in handen van een andere eigenaar zijn gekomen. Ook mis ik het figuurtje waarmee Frits bekend is bij het grote publiek en dat nog iedere dag commentaar geeft in de Leeuwarder Courant. Hoewel verbannen van de voorpagina, is het nog voortdurend een vaste rubriek in de krant. Het mannetje liet zich wel zien bij Tresoar maar is afwezig in Heerenveen. Wel zijn er de onlangs aan het museum geschonken oorlogstekeningen te zien. Daaruit blijken het scherpe oog en het treffende handschrift van Frits Klein. Een opmerkelijke Heerenvener.

Frits Klein - Eeuwig creatief. Tentoonstelling bij Museum Heerenveen, Minckelersstraat 11 in Heerenveen. 28 september 2024 tot en met 19 januari 2025.

28 september 2024 t/m 19 januari 2025 Dit jaar is het 100 jaar geleden dat Frits Klein (1924–2016) in Oranjewoud werd geboren. Voor Museu

[huariqueje]

At the Beach, Cagnes -Sur-Mer  -  Frits Klein

Dutch 1898-1990

[huariqueje]

In the Beach -  Friedrich Franz Albert (Frits) Klein 

Dutch 1898 - 1990

[jurjenklaas]

FRITS KLEIN: DE KUNST VAN HET BEELD

“Och-och-och, wat is het een hoop werk geweest!”

Frits Klein komt van Oranjewoud en heeft een lang en productief leven achter zich. Niet echt in de kunst, zoals hij dacht het te kunnen maken. Een kind van voor de oorlog heeft erna geen rode cent. Dus een vakopleiding zat er niet in, maar wel een glanzende carrière in de reclame. Hij werd vormgever en tekenaar, maar nauwelijks schilder.

“Ik heb mooie tekeningen kunnen maken zo door de tijd. Veel boeken geïllustreerd en verschillende strips gemaakt. Kort werkte ik met striptekenaar Hans Kresse, ik maakte zijn achtergronden – natuur en architectuur. Wij pasten qua stijl goed bij elkaar. Hij bood mij een vaste baan aan, maar ik wilde mijn zelfstandigheid niet kwijt.”

Reclame is zijn vak en het vrije werk doet Frits ertussen door. En dat kan van alles zijn, van glas-in-lood tot muurschildering en van standbouw tot het ontwerpen van schepen.

“Ik heb eigenlijk teveel verschillende dingen gedaan. Misschien had ik me moeten specialiseren, maar in een kleine provincie als Friesland verdien je dan niets. Ik vind het fijn om te tekenen. In het voorbijgaan pak ik het wezen van de mens op. Aan de stijl zien de mensen direct dat het een tekening van mij is. Ik heb alles geprobeerd. Een goede leermeester had ik aan Cor Reisma, maar die man was erg duur. Ik weet hoe je een penseel moet vast houden. De technieken, ik ken ze allemaal. Maar voor de rest moet je het toch zelf doen.”

Voor de reclame nam hij een schriftelijke cursus, maar veel moest hij zelf nog in de praktijk uitvinden. Technisch heeft Klein het hele vak doorlopen. Begonnen met boekdruk, hield hij het voor gezien toen de computer de intrede deed. Hij was wel eigen baas, maar gebonden aan de opdrachtgever.

“Het is een vak dat je uitoefent. Het is versierend vakwerk. De impressionisten vind ik geweldig. Die nieuwe realisten kunnen mooi schilderen. Het is de verbeelding van de werkelijkheid en dat vind ik een loffelijk streven. Het is wat het is. Ik vind abstract wel mooi, maar ik zie het niet als geweldig groots en geweldig mooi en schitterend en prachtig, het is gewoon sierkunst. Een versiering aan de wand, zo zie ik het. Kunst gaat dieper, het moet je grijpen. Je moet, of je wilt of niet, er steeds naar kijken. Je hoofd omdraaien en ernaar kijken. Het moet indruk maken, dan is het kunst. Dat gebeurt bij mij bijna nooit. Ik heb bewondering voor veel grote schilders, maar er zijn zoveel grote schilders. Het ambachtelijke zit er altijd achter. Ik heb ook wel veel versieringen gemaakt. Ik kom uit die stijl van de Jugendstil en Art Nouveau. In die stijl heb ik geleerd om versieringen te maken. Als je daar van uitgaat kom je niet gauw tot de abstractie. Pas na de oorlog begonnen ze te smijten met spul, dat kon ik niet. Dat lag me niet. Maar wat is er nu? Het is doodgelopen op dat abstracte en op dat vreselijke versieren. Sommigen vallen terug op het superrealisme. Wat is dat een monnikenwerk om zoiets te maken. Zo precies, zo zuiver! Surrealistisch zuiver, maar waar is het leven van die impressionisten? De Haagse school, dat is het! Dat is mooi. Het leeft, dat doet je iets.”

Kunst is een verbeelding voor de mensheid, zo dat ze het leven beter begrijpen.

“Ik ben over de tachtig, maar ik heb nog nooit één keer mijn werk geëxposeerd. Ze vroegen me te gidsen in het oude Heerenveen. Want ik ben hier opgegroeid, ik ben een kind van voor de oorlog. Ik heb het hier helemaal zien groeien. Maar ze kennen me niet als kunstenaar, als iemand die iets leuks maakt. Ze weten wel dat ik van alles gedaan heb, ze kennen me wel. Maar ik denk toch dat het allemaal ligt aan het feit dat ik reclame deed en die strips gemaakt heb.”

Frits Klein is van alle markten thuis maar maakt nergens een kunstje van.

“Vroeger ben ik eens psychologisch onderzocht: wat is het karakter van deze mens. Dat werd aan de hand van mijn handschrift gedaan en dat had onder meer als uitslag: sterk gevoelig voor originaliteit. Hij wil toch graag altijd iets uit niets maken, wat anders maken. Dat heb je in de reclame ook, dat moet. Je moet steeds nieuwe dingen uitdenken. Vernieuwend bezig zijn. Veel geld verdienen ten koste van de kunst, dus met een eens uit gevonden en aangeslagen maniertje – dat is geen kunst.”

[jurjenklaas]

KUNSTSTUKJES 6: sjoerd de vries, joop holterman, frits klein

"Kunst is net als de taal, niet meer dan een communicatiemiddel. Als product van de menselijke geest is kunst gewoon een communicatiemiddel. Zowel voor mensen onderling als voor het individu ten aanzien van de massa. Kunst is gewoon een spraak, het is een taal, het is een mogelijkheid om informatie te geven hoe je tegenover zowel de buitenwereld als het innerlijke beeld van de mens staat. Vat je kunst als taal op en iedereen moet het verstaan, dan is het woord kunst er niet meer. Het vervelende van het woord kunst is, dat het zich in zichzelf verbijzonderd. Wanneer iedereen kunst kan maken is het geen kunst meer. Kunst op zichzelf wil tegelijk zeggen, zowel dat het een taal is, maar dat het toch ook iets exclusiefs kan zijn." Dit is in 1988 het antwoord van veelzijdig kunstenaar Louis le Roy op mijn vraag een definitie te geven van het woord kunst. Wat is kunst?

"Kunst kan voor jouw alleen waarde hebben, wanneer het in zijn taal combineert met de spraak die jij zou willen hebben. Dus jij moet het verstaan."

Heerenveense Courant, 15 februari 2007