Bir Hayat Mahcup ve Duru.

-geçen akşam genç bir adam bana şöyle dedi (pek hoş ve ruhani bir tavırla oturmuştu) ''kanalizasyonların hepsini tıkayacağım bu şehir boklar içinde yüzecek"

[ahmetsub]

Neden üzgün ve ömer öfkesinde?

Sana en sevdiğim yazardan üzgün ve öfke konusundaki “6. Şarkı/bölümünü” atıyorum. Öncelikle üzgün kelimesinin ayrıntısına girmiyorum, kavram olarak direk karşılıyor. Ancak ömer öfkesi çok başka, bir yerinin sızlayıp diğer yerlerine aksettirmeme yeterliliği olarak tanımlayabilirim. Acıyla uğraşacak yerlerimizi yok ettik sanırım.

“Pek enderdir gerçekten dinlenebildiğim geceler; çünkü, uyumayı başarabildiğim zaman, korkulu düşler bunaltır beni. gündüzleri, tuhaf düşüncelerle yorulur kafam,gözlerim rastgele aylaklık eder boşlukta; ve geceleri uyuyamam ne zaman uyuyabiliyorum öyleyse? eninde sonunda haklarını istemek zorundadır doğa, kendine aldırmadığım için, yüzümü soldurur ve ayrılık ateşinin yakıcı meltemiyle ışıldatır gözlerimi. Zaten sürekli düşüncelerle kafam yorulmasa daha fazlasını istemezdim; ama ben istemesem de üzgün duygularım belli etmeden sürükler beni bu yamaca.

Comte de Lautréamont-maldoror'un şarkıları

[ahmetsub]

“Sabır, çarpmanın ilk anında olan sabırdır.”

Sabır, acının geçmesinden sonra sakin kalmak değil; darbe ilk geldiğinde sarsılmadan durabilmektir. Çünkü hayat, yaşadıklarımızdan çok, yaşadıklarımıza verdiğimiz ilk tepkinin sonucudur.

[ahmetsub]

PENYE VE HAKİKAT

iyiydik. penyelere inanıyorduk

doğum günü şarkılarına, pastalara ve mumu üfleyen kişiye

iy ki doğmuş olmanın neşeli gerekliliğine

kimyaya, ölçü ve tartı aletlerine inanıyorduk

adı fatma, fatma'ya hemen inanıyorduk

sergio leona'ya, elektrik enerjisine

adı ali, ali'ye niçin inanmayalım

iyiydik

ikinci tokatları kültürel fark kuramıyla açıklıyorduk

birincisi doğaçlamaydı zaten

üçüncü tokat ama insan haklarına aykırı

insan haklarına inanıyorduk

john locke'a ve john wayne'e

bir yerden bir yere gitmeye inanıyorduk

montlara, pamuk tarlalarına, virginia tütününe

ölülerin yönetimindeki dirilerin savaşına

ama en çok penyelere

"lili marlen şarkısı ne kederlidir"

aldık, kabul ettik; çok kederlidir

buralarda bir yerdeydi, ona da inanıyorduk

her neydiyse zaten şüphe yok inanmamıza

el kameralarına, merhamete… reno toros'a

nerdeyse iman edecektik üretimden kalkmasa

iyiydik

penyelere inanıyorduk. monogamiye ve sürprizlere

sürpriz diyen bir ağzın kibirli büzülüşüne

bikini adasına ve bahçıvan pantolonlara

kremlere ve troçki'nin dürüst biri olduğuna nedense

kiraz zamanına, tanpınar' a

istanbul dünya başkentidir cümlesine ve kepekli pirince

kayıp kardeşlere, ölü dillere, mühendislere

kayıp kardeş fikrinde kulağa hoş gelen bir şey yok mu

jodie foster'a ; hep beraber

elmalılı tefsirine, bir kısmımız

çok azımız karabaş tecvidine

terlemeye, rutubete, madonna'ya

vatan değerli bir arsadır, millî emlakçılara

devlet demiryollarına ve halkın karayollarına

çift güllü yasin kitaplarına

mor beyaz afyon çiçeklerine değil ama

bir daha: çift güllü yasin kitaplarına

kendine iyi bak dileklerine; görüşürüz

niye görüşeceksek

şadırvanlara, antik dünyaya; roma ve üç kıtaya

sözleşmelere ve sosyal sigortalara

yerlere tükürmemeye

-göklere tükürebilirsiniz-

israiloğulları israilkızlarını öldürürken

iyiydik, penyelere inanıyorduk

Osman Konuk’un bu şiiri, modern insanın “inanma biçimlerini” hem ironik hem hüzünlü bir dille anlatıyor. Şiirin en güçlü tarafı, çok sıradan nesnelerle “penye”, “kepekli pirinç”, “Reno Toros”, “çift güllü yasin kitabı” büyük idealleri “insan hakları”, “devlet”, “monogami”, “merhamet” aynı düzleme koymasıdır. Konuk şiiri ironik bir dille yazmayı seçer bunu da genellikle halkın en sevdiği metaforları kullanarak yapar.

Şiirin merkezindeki kelime: “penyelere inanıyorduk.”

Buradaki “penye” çok önemli. Çünkü penye: ucuz, basit, sıradan ve güven veren şeydir.

Şiirdeki “iyiydik” tekrarları da önemli. İlk bakışta nostaljik: “Eskiden daha saftık, daha temizdik.” Aslında tam olarak övgü değil. Çünkü o “iyi” hâl biraz da safça: kolay inanmak, dünyanın korkunç tarafını görmemek, sorgulamamak gibi bir altyapıyı barındırıyor.

En sevdiğim ve osman konuk-ça bir dize: “kendine iyi bak dileklerine; görüşürüz

niye görüşeceksek”

[ahmetsub]

Naber

“Yaşamak; hınca hınç yaşamak lazım. İnsan, âlemde hayal ettiği müddetçe yaşar.”

Bu söz oldum bittim içimde bir hoşnutsuzluk uyandırır. Sanki içinde gizli bir rehavet taşır. Hayalle yetinen, dolu dolu yaşadığını sanan ama aslında yerinde duran bir ruh hâli…

“Nasılsın?” sorusu insana dokunur, bir temas kurar. Ama “naber” öyle değildir. Uzaklardan gelen, üstünkörü bir ses gibi… Hatta iticiliğinden çok, o rahatlığı rahatsız eder insanı. Bir boş vermişlik, bir savrukluk hissi vardır içinde.

Belki de mesele tam olarak budur: Yaşamın kıyısında durmak.

Ne tam içindesin ne de tamamen dışında…

Limanda bekleyen biri gibi; gemi var, deniz var ama hareket yok.

Koşturmacalar dünyası diyoruz ya—

Belki de asıl sorun, gerçekten koşmuyor oluşumuzdur.

[ahmetsub]

Andrei Tarkovsky “İnsan, kendine yabancı bir varlıktır” düşüncesi ile İsmail Kılıçarslan’ın şiiri arasında derin bir varoluşsal yakınlık vardır. Biri bunu görüntüyle, diğeri ise kelimelerle kurar.

Kılıçarslan’ın iç monologla örülü şiirinde sürekli tekrar eden

“Sen benim kim olduğumu biliyor musun?” sorusu, aslında bir başkasına değil, insanın kendine yönelttiği bir sorgudur. Bu yönüyle şiirin temelinde, insanın kendini ifade edememesi ve en çok da en yakınında bile anlaşılamaması yatar.

Ortak noktada şu gerçek belirir:

İnsan, en çok sevdiği yerde bile kendini tam olarak ifade edemez.

Şiir; geçmişteki çocukluk anıları, şimdiki yetişkinlik hali ve gelecekte hayal edilen bir “ben” arasında gidip gelir. Bu zaman geçişleri lineer değildir; tıpkı Tarkovski sinemasında olduğu gibi. Özellikle Mirror ve Stalker zaman düz bir çizgi halinde akmaz; rüyalar, anılar ve gerçeklik iç içe geçer. Böylece zaman, yaşanan bir olgu olmaktan çıkar ve hissedilen bir katmana dönüşür.

“Şehirlerin ortasında umutsuzluk heykeliyim” dizesi, modern insanın görünür ama fark edilmeyen varoluşunu temsil eder. Tarkovski’de ise bu durum kalabalığın yokluğu ve uzun sessizliklerle verilir. Her iki anlatımda da ortaya çıkan şey aynıdır:

Varoluşsal yalnızlık.

Şiirin şu bölümü ise bu kırılmayı daha da görünür kılar:

“Gereksiz uzamış bir romanın hiç merak edilmeyen sonuyum ben…

Uygun durumlara uygun cümleler kuramayanım.”

Burada dilin yetersizliği öne çıkar. Klişe cümleler, eksik kalan ifadeler ve tamamlanamayan duygular… Tıpkı Tarkovski karakterlerinin konuşmasına rağmen tam olarak anlatamaması gibi, burada da söz vardır ama anlam eksiktir.

Sonuç olarak hem Tarkovski’de hem de Kılıçarslan’da şu ortak duygu ağır basar:

İnsan kendini anlatmaya çalışır, ama her seferinde biraz eksik kalır.

Ve belki de en derin yabancılık, insanın kendisine olan yabancılığıdır.

[ahmetsub]

“Budandıkça fışkıran bizleriz.”

Ölüyoruz… demek ki hâlâ yaşanacak bir şeyler var.

“Sana durulanmış kelimeler getireceğim…” diye başlayan bir ses,

bir dosta, bir yoldaşa, bir omuza dayanma ihtiyacıdır.

İsmet Özel’in Yıkılma Sakın Şiirinin çağrısına,

Ataol Behramoğlu şu sözlerle karşılık verir:

Kötü şey uzakta olmak…

Ama unutma,

“Bir devrimciyi haklı kılan biraz da acılardır.”

Çünkü bazı yaralar büyütür insanı,

bazı yalnızlıklar çoğaltır umudu.

Ve en sonda;

“Ve halkın bağrında bir inci gibi / Büyüyüp gelişmektedir zafer” dizesi ise tam anlamıyla umutlu bir finaldir—acıların boşa gitmediğini, bir zaferin mayalandığını anlatır.

[ahmetsub]

Nietzsche’ye göre farkındalık arttıkça insan:

Toplumun “doğru” diye sunduğu şeyleri sorgular

Kalıplardan kopar ve bu da bir yalnızlık hissi doğurur

“Gerçekleri gören kişi, çoğu zaman yalnız kalır.”

Derin bir okyanusun dibini keşfetmeye koyulan insan, gördüklerini anlamaya ve çözmeye başlar. Giderek o derinliğin sırrına yaklaşır. Fakat yüzeye çıktığında, gördüklerini anlatmak isterken anlaşılmaz. Söyledikleri, başkalarına hayal gücü ya da fazlaca düşünmenin bir ürünü gibi gelir.

Oysa o, gerçeğin ta kendisine dokunmuştur.

İnsan, hakikatle yüzleştiğinde çoğu zaman kalabalıklardan değil, sessizlikten yana yürür. Ve o yolculuğun adı, yavaş yavaş yalnızlık olur.

[ahmetsub]

Tahrik Şiiri 1970’ler

“…yürek elbet acıyor esvap değiştirirken

bizden artık akması beklenilen kan da aktı

kovulduk ölümün geniş resimlerinden.

Efsanelerden kovulduk…

Biliniyor bizim mahsustan yaşadığımız

biliniyor şarkıların sırası bizde

biliniyor hayat bizden razıdır

biliniyor otların sarardığı yerlerde güneş

kurşunun değdiği tende heves kalmıştır.”

İsmet özel “tahrik şiiri” özellikle yaşam denilen bu dünyada insanı sorgulatan ve karma yaşam döngüsüne bağlayan bir şiir anlatıyor. Tahrik kelimesi, kışkırtan ve harekete geçiren anlamı taşır.

İsmet özel, bu şiirde modern insanı yorgun, yük altında ama hâlâ direnen bir varlık olarak anlatır. Şiir bir isyan değil sadece; aynı zamanda insanın varoluş sancısının yaşamsal bir kaydıdır.

Tahrik şiirini anlayabilmek için biraz da 1970’lerin Türkiye’sini de bilmek gerekiyor. Toplumsal olarak gençler dünyayı değiştirme iddası ile gündeme oturuyordu. Milliyetçi kanat (sağ) ve devrimci kanat (sol) olarak iki kutba ayrılmıştı.

Özellikle devrimci gençlerin “devlet baskısı, tutuklamaları, iç çatışmalar vesaire bu idealizmi kırdı.

Şiirde geçen : “efsanelerden kovulduk”dizesi kahraman olan gençlerin artık sıradanlığını vurguluyor.

“külçeler yüklüyüz, çıkmak istiyoruz yokuşu”

Şehir atmosferini yansıtan 70’ler gençliği /ağır tarih yükü/sorumluluk/mücadele ve aynı zamanda yorgunluğunu tasvir ediyor.

Şiirde en güçlü ve benim en çok beğendiğim dize: “kimsenin uykusunun fesleğen koktuğu yok”

Fesleğen huzurdur, ritüeldir. Burada artık kimsenin uykusu bile huzurlu değil diyor.

Şiirin sonunda “biliniyor” kelimesi sıkça tekrarlanır: bu kelime ironiktir, toplumun her şeyi bilmesi demek aslında hiç bir şeyi değiştirmez. Sahte bilgelik ve sahte farkındalıktır.

[ahmetsub]

Bir savaşın ortasında, kameralarla adeta bir film gibi izlenen ölümler var.

Oysa hayat; evrensel acıların ortasında, yalnızca güvende olduğunda ya da bugünün kıyametinde bazı artistlerin ve ahlak vaizlerinin yaptığı gibi; muhteşem villalarda, güzel kadınlar, dalkavuk dostlar, süper limuzinler ve pahalı köpekler arasında yaşandığında güzel değildir.

Belki de hayat, herkesin yaptığı gibi bütün imkânlara ve zevklere sahip olduktan sonra değil; her türlü utançtan arınmış bir vicdanla, gerekirse kuru bir tahta üzerinde ölürken daha anlamlıdır.

Çünkü yolsuz da yaşanır, elektriksiz de, hatta hijyensiz bile…

Ama temiz ruhlar olmadan yaşanmaz.

[ahmetsub]

Modern dünyanın bütün menfaatlerine, bütün kirine rağmen adeta bir derviş gibi yaşayıp göçen insanlara imrendiğim kadar kimseye imrenmedim.Bülent Akyürek de o nadir insanlardan biriydi.

Ne parayı bilir ne de yolu; onun tek bir düsturu vardı:“Sen de en az benim gibi yarım bir öykü olarak kalacaksın.”

Aisopos’un ibretlik masalını sıkça hatırlatırdı:Arpa yemekten şişmanlayan katır, “Ben at dayıma benziyorum” diye övünür; fakat bir gün koşturulunca aslı aklına gelir. Masalın dediği gibi, kim olduğumuzu ve sınırlarımızı unutursak hayat bir gün bize mutlaka hatırlatır.

Uçsuz bucaksız, sonu olmayan cümlelerin sahibiydi o. Her sözü, insanın hayatında zamanı gelince çalışan bir algoritma gibi çıkıverirdi. Garipti, mahzundu, mutasavvıftı; belki her şeyi bilmezdi ama en güzel meziyeti şuydu: dinlemeyi bilirdi.

Güzel kalbini anlayabilenlere çok şey bırakarak gitti.Rahmetle, saygıyla…

[ahmetsub]

Faust bilginin cezalandırılmasıdır.

-O kadar da canını sıkma

"Baksana Koyun" dedim.

“Neden o yaşlı adam senin beynini yemek istiyor ki?"

"Bilgiyle dolu beyin çok lezzetli olur çünkü. Yumuşacıktır. Aynı zamanda böyle topak topaktır."

/haruki murakami

[ahmetsub]

Karşıma bugün bu ayeti kerime çıktı:

“Onların çoğu Allah’a ancak ortak koşarak iman ederler.” (Yusuf 106)

Ayeti tefsir edenler hep basit manada ele almışlar ancak Yaşar Nuri Hoca ve bazı hocalar ayeti yorumlamaları “günahla hemhal olmayı” öğütlüyordu. Aklıma “itirazım var” filmindeki imamın konuşması geldi ve şunları notlarıma yazdım:

İnsan, Allah’a ulaşmak için yollar arar; bazen doğruyu, bazen yanlış yolları seçer. Hatalar ve eksiklikler bile kalbi doğruya götürebilir.

Hayatta bazen suçlu olmasan da kaçmak zorunda kalırsın. Kaçarken gençliğini, geleceğini, aklını kaybedebilirsin. Ama aklını kaybetmek, korkularına teslim olmamaktır; işte özgürlük ve hakikate yaklaşmak buradan başlar.

Günahla irtibatını kesmeden kemâle ermek mümkün değildir; eksikler, kayıplar ve yanlış yollar, insanı iman ve hakikat yolculuğuna taşır.

[ahmetsub]

“Kim günün birinde yeni bir cennet kurmuşsa, gerekli gücü kendi cehenneminde bulmuştur.”

Schopenhauer, acının hayatın öğretmeni olduğunu söylerdi.

Belki de bu yüzden, kim yeni bir cennet kurduysa, gücünü kendi cehenneminde buldu.

Çünkü insan, yanmadan ışığa kavuşmaz.

[ahmetsub]

İbrâhîm

içimdeki putları devir

elindeki baltayla

kırılan putların yerine

yenilerini koyan kim

İçimizdeki putlar: kibir, hırs, korku

Kendi iç sesine seslenen şair bir arayış içinde buluyor.

Putları kırmak tasavvufta benliği aşmak anlamına gelir.

İkinci mısra:

güneş buzdan evimi yıktı

koca buzlar düştü

putların boyunları kırıldı

İbrâhîm

güneşi evime sokan ki

Güneş, hakikat. Buzdan ev ise katılaşmış kalptir.

Üçüncü mısra:

asma bahçelerinde dolaşan güzelleri

Buhtunnasır put yaptı

ben ki zamansız bahçeleri kucakladım

güzeller benden kaçtı

kırık aynalarda kendime bakıyorum

İbrâhîm

beni kendime gösteren kim

Şair, güzellikleri, sevgileri yücelttikçe onların putlaştığını fark ediyor. Kendi ütopyasında şekillendirdiği yalnızlığını arayışa sürüklüyor. Sonunda elinde yalnızca kırık aynalar kalıyor — kendi parçalanmış yansıması.

Sözlük:

Buhtunnasır: Babil kralı, putperestliğin sembolü

Güzeller: dünyevî arzular, geçici zevkler.

[ahmetsub]

Ait olana, sesine, yüreğine dön der. “Kalbine dönen insan artık hakikatten kaçamaz.” Deriz.

[ahmetsub]

Herakleitos, yaşananı düşünmenin ve

dilin konusu yapmıştır; varolanı çerçevelemenin ortak paydasını

keşfetmiştir.

Varolanı ister istemez imgeye, tasarıma, kavrama, düşünceye, terime, sözcüğe çeviren insan (kendi doğallığı içinde bunu gerçekleştiren insan) bu durumun kendisini genellikle "kendisi için" soru konusu yapmaz.

Herakleitos’a göre evrende her şey sürekli bir değişim içindedir. Bu düşüncesini bu sözle ifade eder:

“Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz.”

Bu söz, yaşanan hiçbir şeyin tam olarak tekrar edilemeyeceğini, çünkü hem biz hem de dünya sürekli değiştiğimiz için deneyimlerimizin asla birebir aynı olamayacağını anlatır.

Ancak bu değişimin rastgele değil, “logos” adını verdiği bir akılla, bir düzenle gerçekleştiğini savunur.

“Çok bilmek akıllı olmak değildir. Akıllı olmak, tek bir şeyi anlamaktır: her şeyin bir ve aynı olduğunu.”

Yaşanan ile düşünmenin birliği, Herakleitos’a göre düşünme ile gerçeklik arasında bir ayrım yoktur; çünkü akıl, doğanın düzeniyle (logos ile) gerçekleşir. Bu yüzden gerçekliğin anlamını kavramak isteyen kişi, hem kendi içindeki akla kulak vermeli hem de doğayı gözlemlemelidir.

[ahmetsub]

“Öfkelen, öfkelen ışığın sönüşü karşısında” Dylan Thomas

-Kadere karşı savaşmak yerine kaçınılmaza karşı savaşmak mantıksız olabilir.