[enohcnafd]

Babalara ithafen

Yazıma başlarken şunu belirtmemde fayda var:

Bu konunun hayatıma olan tesiri, kalan her şeyden daha büyük ve güçlüdür.

O yüzden eğer üslubumun dozunu ayarlayamazsam, şimdiden affola.

Ancak eminim, burada yazdıklarıma kalıbını basacak tonla insan vardır. Onları tanımıyor olsam bile onlar her daim vardır, bir yerlerde muhakkak yaşıyor ya da yaşayabilmek için ellerinden gelen gayreti gösteriyorlardır.

(Babama ithafen: Pinhani/ Ben nasıl büyük adam olucam)

Sevgili ebeveynler,

Burada sözüm yalnızca babalara değil aslında.

Bilmenizi isterim ki hangi şartlarda ve nasıl bir çocuk yetiştirirseniz yetiştirin; çocuğunuza gereken sevgiyi ve saygıyı vermediğiniz, onunla doğru bir iletişim kur(a)madığınız, onu dinlemeyi ve anlamayı beceremediğiniz, sınırlarını ihlal ettiğiniz, ona duvar örmenin ve kendinizi kapatmanın bir yolunu bulduğunuz müddetçe, çocuğunuz sizinle iletişim kurabilmek, size duygu ve düşüncelerini ifade edebilmek için her türlü yola başvuracaktır.

Bu yollar en basitten en komplikeye, her şekilde karşınıza çıkabilir ve her zaman hoşunuza gitmeyebilir.

Bazen bir resimdir, bazen yüzünüze çarpılan/kilitlenen bir kapı, bazen çiğnenen katı kurallarınızdır, bazen durmaksızın ispatlanmaya çalışılan başarı, bazen bir mektuptur, bazen de sessizlik.

Ama her zaman aynıdır.

Eylem iyi ya da kötü ne olursa olsun tek bir amacı vardır, o da çocuğunuzun sizinle iletişim kurabilmesidir.

Çocuğunuzun size karşı olan sözleri ve davranışlarından şikayetlenmeden önce durup düşünmeniz gerekir.

Acaba çocuğunuzla aranızdaki tüm iletişim kanallarını tıkadığınızdan, kendini size ifade edebileceğini düşündüğü yeni alternatif davranışlar edinmiş olabilir mi?

Ya da çocuğunuz, sizin rahatsız olduğunuz davranışlarını; hatanızı başka türlü idrak edemeyeceğinizi düşündüğünden, ebeveynliğinizi cezalandırmanın bir yolu olarak görüyor olabilir mi?

Belki de bunları ihtimaller arasına dahil bile etmemişsinizdir. Ancak bu davranışlara sebep olarak gördüğünüz her diğer ihtimal, yalnızca hatanızı kabul etmemek için kendinize bulduğunuz kılıflardan ibarettir.

Çocuğunuzla nasıl iletişim kuracağınızı bilmiyorsanız, unuttuysanız ya da sevmiyorsanız, unutmayın:

"Hiçbir çocuk, ebeveynlerini ve dünyaya gelmeyi seçemez fakat ebeveynler, eşlerini ve bir çocuk dünyaya getirmeyi seçebilirler."

O yüzden bununla başa çıkmak zorundasınız. Bilmiyorsanız öğrenmenin, unuttuysanız hatırlamanın, sevmiyorsanız alışmanın bir yolunu bulmak sizin yükümlülüğünüz.

Emin olun çocuğunuzla iletişim kurmaya açık olduğunuzda, onu dinlemeye ve anlamaya gayret ettiğinizde, elinizden gelenin en iyisini (sahici şekilde) yapma gayreti gösterdiğinizde, her ikiniz için de uzlaşmak daha kolay olacak ve yaşam kaliteniz yükselecektir.

Şunu unutmayın ki çocuğunuza sağladığınız hiçbir maddiyat ve maddi imkan, çocuğunuzla kurduğunuz iletişimin ve duygusal bağın yerini dolduramaz.

Eğer sözlü ve beden diliyle iletişim kurmanın, duygusal bağınızı geliştirmenin yerini tutacağını sandığınız şey; hayatınızı ona "iyi bir hayat" sunabilmek için çalışmaya adamak ve ona bunu maddiyatla sunmaksa, büyük bir yanılgı içindesiniz demektir.

Çocuğunuz büyüdükçe onda kalıcı olan tek şey; ona sunduğunuz maddiyat ve maddi imkanlar değildir, iyi ya da kötü şekilde hafızasında yer eden hatıraları ve sizden duyduğu, öğrendiği, gördüğü sözler ve davranışlarınızdır.

Emin olun, miras bırakmaktan ya da çocuğunuzun refah içinde yaşamasından çok daha önemli ve hatrı sayılır bir şey varsa o da; çocuğunuzdan öyle ya da böyle bir şekilde ayrıldığınızda, vefat ettiğinizde ya da o sizden önce vefat ettiğinde onun hafızasında hangi söz ve davranışlarınızla kalabildiğinizdir.

O yüzden eğer hayattaysanız, herkes için bir şans var demektir.

Geçmişte oyalanmayı ve şimdiyi mahvetmeyi bırakabilir, bir an önce kendinizi olduğunuz gibi hatalarınızla kabullenip, bir seferlik dahi olsa kuyruğu dik tutmayabilirsiniz.

Çünkü çocuğunuzla iletişim kurmayı öğrenmenin ve ona hayattaki en değerli şeyi vermenin tek yolu budur.

[enohcnafd]

Ne yardan ne de serden geçebildiğimiz "Toksik ilişkiler" üzerine

Sanıyorum, başlığı okuyan hemen hemen herkesin aklında az sonra bahsedeceğim ilişki modeli canlanmıştır.

Bazen her ne kadar ilişkisinden ve ilişkisinin kendisine verdiği zarardan haberdar olsa ve yakınsa da bir türlü söz konusu ilişkiye son veremeyen, ne olursa olsun vazgeçemediğini söyleyen biri ya da birilerine hayatımızın bir döneminde muhakkak denk gelmiş veya bizzat kendimiz tecrübe etmişizdir.

Henüz denk gelmediysek de belki ileride böyle bir ilişkiye tanık olabilir ya da kim bilir, bir gün kendimizi böyle bir ilişkinin içinde bulabiliriz.

Toksik ilişki nedir?

"Toksik" kelimesi, sözlük anlamı itibariyle "zehir, zehirli" anlamına gelmektedir. Haliyle "toksik ilişki" aynı zamanda "zehirli/zehirleyen ilişki" anlamına gelir.

Bu ilişki türüne "zehirli" denmesinin esas sebebi, partnerlerden en az birinin ya da her ikisinin de karşı tarafı ve ilişkiyi; sağlıklı olmayan duygu, düşünce ve davranışlarıyla düzenli bir biçimde zehirlemesidir.

Söz konusu sağlıksız duygu, düşünce ve davranışları sergileyen partner ya da partnerler, ilişkiyi uzun ya da kısa vadede olumsuz etkiler ve çoğu zaman problemlere yahut ilişkinin bitmesine (hatta belki bittikten kısa bir süre sonra sağlıksız şekilde yeniden başlamasına) sebep olurlar.

Peki toksik bir ilişkide olup olmadığımızı nasıl anlarız?

Toksik bir ikili ilişki modelinde sergilenen davranışlardan bazıları şunlardır:

Karşı tarafın duygu, düşünce ve değerlerini hiçbir şekilde önemsememek, kale almamak ya da bunlara karşı sözlü ya da fiziksel olarak saldırganca davranmak, sağlıklı şekilde tartışmayı becerememek.

Karşı tarafı kendisine bağlı/bağımlı hale getirebilmek için strateji ve taktik uygulamak, alınan iletiye geri dönüş sağlamamak.

İlişkide probleme yol açtığı düşünülen davranışların onarılması/düzeltilmesi hakkında konuşmamak ve problemleri biriktirmek, zamanı gelince ortaya yüklü şekilde koymak ve çözülmesini beklemek.

İletişimde karşı tarafın söylediklerini kendi lehine çarpıtarak konudan sapmak.

Karşı tarafın duygularını sömürmek, ajitasyon yapmak, gaslighting ve manipülasyon uygulamak.

Güvensizlik yüzünden karşı tarafı sürekli şekilde yalan söylemekle suçlamak.

...

Bunlar ve bunlar gibi birçok davranış, ilişkiyi toksik bir hale getirmekle kalmayıp halihazırda toksik olan bir ilişkiyi ise ya kısır döngüye ya da çıkmaza sürükler.

Nihayetinde ya ilişki son bulur ya da benzer problemler yaşamaya mahkum şekilde sürebildiği kadar sürmeye devam eder.

Peki toksik bir ilişkideysek ne yapmalıyız?

Eğer toksik bir ilişkide olduğumuzu düşünüyorsak; ilişkide hem bizim hem de partnerimizin ne gibi problematik davranışlar sergilediğini durup düşünmemiz ve sonrasında bunların onarılabilir olup olmadığına karar vermemiz gerekir.

Bu kararı verdikten sonra eğer içinde bulunduğumuz ilişkinin toksik olduğunu ve buna partnerimiz kadar kendimizin de sebep olduğunu düşünüyorsak, bir şeyleri onarmaya/iyileştirmeye kendimizden başlamamız gerekir.

Genellikle bu iyileştirmemiz gereken şeylerin başında da partnerimizle olan "iletişimimiz" gelir.

Ancak eğer toksik ilişkiye sebep olanın yalnızca partnerimiz olduğunu düşünüyorsak; karşımızdaki kişi iletişime açık olduğu müddetçe, ilişkide problem çıkmasına yol açan tüm duygu, düşünce ve davranışları, açık ve net şekilde izah edip bunları birlikte çözmek istediğimizi anlatmamız gerekir.

Karşımızdaki kişi iletişime kapalı ve problemler hakkında konuşma taraftarı değilse burada anlamamız gereken iki önemli nokta vardır:

Partnerimiz toksik ilişkiden, kaostan beslenen bir ruh emici olabilir. Bu yüzden iletişime, çözümlere kapalıdır ve her zaman mevcut durumu korumaya, kurtarmaya ve sürekli gönderdiği karışık sinyallerle, tutarsız davranışlarla manipüle ederek toksik bir ilişkiyi sürdürmeye çalışır.

Bizi sevdiğini iddia ettiği için olası bir problem çözme aşamasında ilişkinin sona ermesinden korkuyordur.

Bu her iki durumda da yapabileceğiniz en iyi şey iletişimsizlikten öyle ya da böyle kurtulmak olur.

Çünkü partneriniz iletişime kapalı olduğu müddetçe toksik bir ilişki asla onarılamaz ve iyileşemez.

Karşınızdaki kişi problemleri konuşarak çözme taraftarı değilse, sürekli üstünü kapatıp, görmezden geliyorsa ya da en az sizin kadar ilişkinizi kurtarmak için çabalamıyorsa, bakın ne diyeceğim;

Boşverin gitsin.

Bazen böyle bir ilişkiye son vermek ve zaten halihazırda iletişime kapalı olan biriyle az buçuk kurabildiğiniz iletişimi de tamamiyle koparmak, kendiniz için alabileceğiniz en iyi kararlardan biridir.

İlişkiye son verin ve iletişimi tamamen koparın.

Daha sonrasında iletişime açık olduğunu iddia ederek size geri dönüş yapsa, yeniden ilişki kurmak istese bile; (bu eğer sadece bir vaatten ibaretse) kaldığınız yerden devam ettiğinizde kısır bir döngüye ya da çıkmaza girebileceğinizi, aynı problemleri tekrar tekrar yaşayabileceğinizi unutmayın.

[enohcnafd]

Birey olabilmek ve bunun gereksinimlerinin farkındalığına erişebilmek üzerine

Bu yazımı başta tanıdığım ve değer verdiğim, yetişkinlik dönemine girmiş ve aklına saygısı olan, kendim de dahil olmak üzere bütün insanlığa ithaf ediyorum.

Bunları dile getirme mecburiyeti hissediyorum. Çünkü görünen o ki biz bu meseleyi pek dillendirmiyor ya da dile getirdiğimiz halde uygulayamıyoruz.

Birey olabilmek ve insan olmak aynı şeyler değildir. Bizler bunun ayrımını çoğu zaman yapamayabiliyoruz.

Her insan temel hak ve özgürlükleri bakımından eşit doğar. Fakat malesef her insan hayat şartları bakımından eşit değildir. Büyüdüğümüz aile, yetiştirilme koşullarımız, yaşadığımız çevrenin sosyoekonomik düzeyi, bulunduğumuz şehrin/ülkenin gelişmişlik seviyesi vb. gibi pek çok değişken ve çevresel etken, bizim bireysel gelişim ve değişimimizde rol oynar.

Ama tüm bunlar, erişkinlik dönemindeki bir insanın birey olamaması durumunda şöyle bir savunmayı ya da argümanı meşru kılmaz:

"Ben böyleyim ve bunun sebebi/sebepleri, bu zamana kadar maruz kaldığım x çevresel etkenidir."

Çünkü söz konusu şahıs, artık erişkinlik döneminin içindedir. Bu yaptığı savunma, ancak onun erişkinlik dönemine girdiği vakte kadar, çocukluk döneminin bitiminden itibaren, bir nebze geçerli sayılabilir.

Bunun sebebi ise erişkinlik dönemine giren her aklı bütün insanın, karakter oluşumunun tamamlanmış varsayılmasıdır.

Bu noktada bir eleştiride bulunmak istiyorum.

Bizim ülkemizin toplum ve aile yapısında, ne yazık ki henüz birey olmanın önemi ve anlamı tam olarak kavranabilmiş değil. Sağlıklı her yetişkin insanı, birey olabilmiş varsayıyoruz. İkisinin ayrımını yapamayıp aynı kefede görüyor ve ona göre davranıyoruz. Bu yapılmaması ve onarılması gereken bir davranış biçmidir. Çünkü birey olmayı başarmış varsaydığımız, fakat sadece aklı bütün ve sağlıklı birer yetişkin olan insanlar; birey olmanın gereksinimlerini yerine getiremediklerinde, problemler ortaya çıkıyor.

Bu problemler sadece gündelik hayatımızı, ailemiz ve yakın çevremizle olan iletişimimizi değil; akademik/ iş hayatımızı ve hatta içinde bulunduğumuz toplumun bir parçası olduğumuz için, bu toplumun gelişmişlik ve refah düzeyini de doğrudan etkiliyor.

Takdir edersiniz ki ne benim ne de bir başkasının; özellikle sosyal medyada, orada, burada pek sık rastlayabildiğimiz, 5-10 maddelik "birey olmak için yapılması gerekenler" gibi zırva bir liste ya da kılavuz vermesi söz konusu bile olamaz. Bu gülünçtür.

Fakat ben bu yazımda birey olamadığımızda meydana gelen problemlerden yola çıkarak neler yapabileceğimiz konusunda tavsiyelerde bulunmak istiyorum.

Birey olabilmek ve bunun gereksinimlerinin farkındalığına erişebilmek nedir?

Bunu nasıl başarabiliriz?

Sağlıklı, aklı bütün ve yetişkinlik dönemine erişen bir insanın; kendi başına ve hür iradesiyle birey olabilmesi, her şeyden önce, yaşadığımız çağda ve günümüz şartlarında bir gerekliliktir.

Birey olabilmeyi başarmak ve bunun için çalışmak hemen ya da öylece olacak bir şey değildir. Bu; kişiden kişiye değişebilir olsa da, kimi zaman kişinin türlü zorluklarla baş etmeyi öğrendiği kimi zaman ise bu zorluklar da dahil olmak üzere, birçok konuda çuvallayabildiği, sabır gerektiren bir süreçtir.

Bu sürece girdiğimizde, aslında başından beri gözümüzün önünde olan olan şeyleri fark edebilmeyi; bu zamana kadar sadece baktığımız şeyleri, görebilmeyi başardığımızda ilk adımı atarız.

Bakış açımız ve fikirlerimiz değişir, perspektifimiz genişler. Deneme/yanılmanın kazanacağımız tecrübeler bakımından bize bahsedildiği kadar da kötü bir şey olmadığını anlarız. Potansiyelimizin farkına varırız. Nihai amacımızı bulmaya çalışır ve bu konuda bizi neyin tatmin edeceğini anlamak için düşünmeye koyulur, harekete geçeriz. Karakter oluşumumuzu tamamlamak için kendi farkındalığımıza büyük oranda erişmeye çalışırız. Tüm bunlar birey olmanın ilk adımları gibi düşünülebilir.

Bunları yapmaya başlayan, başarabilen her insan kendindeki değişimi zamanla fark etmeye başlar. Yaşadığı bu değişim, sadece sağlıklı ve aklı bütün bir insan olmaktan birey olmaya evrilmesinin belirtisidir.

Birey olma sürecine giren kişinin; iş ve eğitim hayatında, gündelik hayatında ve diğer ilişkilerinde problem yaşamaması ya da yaşadığı problemleri minimum düzeye indirebilmesi için iletişim becerilerini geliştirmesi ve problemlere karşı çözüm odaklı olması gerekir.

İyiyle kötü, doğruyla yanlış gibi gündelik hayatta karşısına çıkabilecek birçok tezat durumda, farkı ayırt edebilecek bir muhakeme becerisine sahip olması ya da bunu geliştirmesi gerekir. Tabii ki bu bakımdan göreceli ve değişken pek çok kavram vardır. Fakat en azından çoğunluğun varsaydıklarını ve kanıtlanmış bariz durumları da göz önünde bulundurarak kendisi için neyin iyi neyin kötü olduğuna karar verebilecek düzeyde olması beklenir.

Örneğin,

Söz konusu kişi; bilimsel şekilde kanıtlanmış, sağlığa zararlı ve "kötü" alışkanlıklardan birine sahip diyelim. Fakat bu alışkanlığı, onun sağlığına uzun ya da kısa vadede her ne kadar zarar verse de o kişi, bu alışkanlığa sahip olmaktan gayet memnun. Çünkü onun için bu bir alışkanlık ve çeşitli sebeplerden ona kendini iyi hissetiriyor.

Böyle durumlarda kişi bunun muhakemesini yapabiliyor ve yaptığı muhakemesinin sonucunda olanlardan ya da olacaklardan şikayetçi değilse, en azından tutarlı davranmış sayılır ve bu durumun birey olma konusunda pek bir etkisi olmaz.

Ancak kişi, muhakemesini yaptığı durumda varsayılan ve ispatlananın aksine bir karar verip bu kararın sonucunda olanlardan ya da olacaklardan şikayetçiyse, işte o zaman tutarsız davranmış olur. Yaptıkları, söyledikleriyle çelişir ve bu gibi tutarsız davranışlar birey olma yolunda engel olur.

Birey olabilmek her şeyden önce; evrimleşmiş bir hayvan olarak, aklını kullanabilen ve duyguları olan bir insan olduğunu kabullenebilmek, kendi varlığını anlamlandırabilmek için düşünmek, kendi nihai amacını bulmak ve bu amaç için düşünmeye/davranmaya koyulmak, akli ve fiziki bütünlüğünü/sağlığını koruyabilmek için gereken şartları sağlamak, hür iradesinin ve bağımsızlığının farkına varabilmek ve muhafaza edebilmek, deneyip yanıldığında bunu tecrübe olarak düşünerek gereken dersi çıkarabilmek, gerektiğinde yardım isteyebilmek ve kabul edebilmek, herhangi bir engele sahip değilse iletişim kurabilmek ve bunu mümkün olduğunca geliştirmek, problemlere karşı çözüm odaklı olmak vb. gibi birçok davranışın tıpkı bir kazanım gibi "edinildiği" ve "geliştirilebildiği" bir süreçtir.

Birey olmak ve insan olmak arasında çok net, kesin bir çizgi vardır.

Her birey bir insandır fakat her insan birey olamayabilir.

[enohcnafd]

Sormamız gereken bir soru:

"Kaçan gerçekten kovalanır mı?"

İlişkilerde strateji ve taktik uygulama gereksinimi üzerine

Bir süredir aklımda olan ve ilişkilerde sıkça probleme yol açtığını düşündüğüm bu konuya, hali hazırda gündemimdeyken değinmek istiyor-dum. Fakat aradan günler ve haftalar geçti. Gerek içinde bulunduğum yoğun ve stresli dönemden gerek ise kendi içimde bu yazıyı tamamlayabilecek bir refaha ulaşamadığımdan, bir türlü tamamlayamadım. Bugün de hazır biraz rutinimin dışına çıkmışken en azından günümü, yazımı tamamlayıp yayınlayarak bitireyim dedim. Şimdiden iyi okumalar dilerim.

Neden ilişkilerimizde doğrudan, açık ve net bir iletişim kurmak yerine, dolambaçlı bir yola sapmayı, oyunlar oynamayı tercih ediyoruz?

Bu "stratejiyi" tercih ettiğimizde bize ne gibi bir faydası ya da zararı oluyor?

Neden makbul olan buymuş gibi görülüyor ve uygulamayan taraf kâle alınmıyor?

Bu sorulara verilebilecek cevapları oldukça merak ediyorum. Gözlemlediğim ve anlamlandırabildiğim kadarıyla bu yazımda cevap vermeye ve irdelemeye çalışacağım.

Neden dolambaçlı bir yola sapmayı seçiyoruz? Neden "saydamlık" değil de "opaklık" ?

Birçok insan, ikili ilişkilerde kendisini direkt şekilde karşısındakine açmak ve rengini belli etmek istemeyebilir. Biriyle olan iletişiminde kendini; rahat, güvenli, anlaşılabilir vb. hissedene kadar; karakter özelliklerini, duygu ve düşüncelerini, o kişiye olan hislerini tamamıyla paylaşmamayı seçebilir. Bu gizemi korumak, aynı zamanda bir nevi kişinin kendisine ördüğü bir güvenlik duvarı gibidir.

Bu genellikle anlaşılabilen, günlük hayatta da oldukça sık rastlayabileceğimiz, hatta bizzat kendimizin de zaman zaman uyguladığı/uygulayabileceği bir davranıştır. Ancak bir noktayı atlamamak gerekir.

Eğer iletişim halinde olunan kişi; kendimizce ördüğümüz bu güvenlik duvarını(?) geçmesine izin vereceğimiz koşulları sağladıysa ve biz halen o gizemi korumak için, duygu ve düşüncelerimizi belli etmemek/ dile getirmemek için gereğinden fazla çaba sarf ediyorsak, o iletişimde artık bir problem var demektir. Bu problem:

"Taraflardan birinin, diğerine dolambaçlı bir labirent çizmesi ve doğru yerden çıkmasını beklemesidir."

Karşımızdaki kişinin, konfor alanımıza yaklaşma potansiyeli olduğu için temkinli yaklaşmakta fayda görüyor olabiliriz. Hatta belki de bizi tanımak için ne kadar çaba sarf edeceğini öğrenebilmek adına böyle bir sınama şekli, bir "strateji" geliştirmişizdir.

Fakat karşımızdaki kişiye, geçerli hiçbir sebep yokken duygu ve düşüncelerimizi dile getirmemek/ belli etmemek için direttiğimizde, onu ve onunla olan iletişimimizi bir çıkmaza sokmuş oluruz.

Strateji ve taktikler fayda sağlıyor mu? Yoksa iletişime zarar mı veriyor?

Eminim ki, böyle "stratejileri" uygulayıp fayda sağladığını düşünen, hatta ağız dolusu tavsiyeler ve "taktikler" veren insanlar azımsanamayacak kadar fazladır.

"Fakat bu stratejiler, zaman zaman fayda sağlayabilse de uzun vadede ilişkiyi ve iletişimi yıpratacaktır."

Çünkü iletişimin en önemli unsurlarından biri, açık ve net olmaktır. Bu unsur sık sık ve bilinçli şekilde ihmal edildiğinden çıkmaza sokulan bir iletişim, zaman içinde yıpranacaktır.

Örneğin:

"Kaçan kovalanır." gibi kalıplaşmış stratejiler, kısa süreli faydalar sağlasa da "kovalayan" kişi bir noktada durup "Benim kendime saygım yok mu? Neden açık ve net bir iletişim kuramayan birinin peşinden gidiyorum?" diye sorduğunda, kovalamayı ve peşinden gitmeyi bırakabilir. Yani işler her zaman "kaçan" kişinin istediği gibi gitmez.

Strateji ve taktikler; o ilişkinin bir raddesinde artık işe yaramaz hale gelebilir. Partnerler ise o raddeye kadar açık ve net bir iletişim kurmaktan yoksun kaldıkları için, kuvvetle muhtemel o ilişkiyi sürdüremeyeceklerdir.

Neden strateji ve taktik uygulamak bir usûl gibi görülüyor ve uygulamayanlar kâle alınmıyor?

Sanıyorum, hayvani bir içgüdümüz olan partnerimizi elde edebilmek için "kur yapma" alışkanlığımız, bu stratejileri yapmayı da yapılmasını da gerek görmemize yol açıyor.

Haliyle bu stratejileri uygulamayan bir kişi, diğerinin genetik hafızasında "elde edebilmek için yeterince çaba sarf etmeyen/ kur yapmayan" olarak yer ettiğinden kâle alınmıyor olabilir.

Şimdi vereceğim örneğe belki denk gelmiş ya da bizzat yaşamışsınızdır:

Biriyle olan iletişiminiz çıkmaza girmiştir. Bir çıkış yolu bulamıyor ve olası "kötü" sonuçlardan kaçınmak için ne yapacağınıza bir türlü karar veremiyorsunuzdur. Bu kararsızlık ve çaresizliğin nihayetinde, tek başınıza çırpınmaktansa birilerine danışmanın fena bir fikir olmadığını düşünürsünüz. Sonra beklenen an gelir. Danıştığınız kişilerin kim olduğu fark etmeksizin, kuvvetle muhtemel şekilde, size bugüne kadar işe yaradığını duyduğu ya da uyguladığı "strateji ve taktikleri" sıralamaya başlar. Siz de can kulağıyla dinlersiniz. Sonra bu aklınızın bir köşesine yazdığınız taktikleri uygulamaya koyulursunuz ve fayda sağlamasını beklersiniz. Artık önünüzde muhtemel üç senaryo vardır:

Taktikler işe yarar ve faydasını görürsünüz.

Taktikler işe yaramaz ve hüsrana uğrarsınız.

Taktikler işe yarar fakat bu sefer uzun vadede ilişkinizi yıpratmaya başlar.

Bu üç senaryodan hangisi gerçekleşirse gerçekleşsin, siz bu taktikleri uyguladığınızda o iletişimle kumar oynamış olursunuz.

Bu söz konusu kumar, mecazen de olsa tıpkı gerçek bir kumar bağımlılığı gibi yıpratıcı özelliğe sahiptir. Çünkü farkında olmadan kendinizi ve karşınızdaki kişiyi, "galip" ya da "mağlup" ilan edersiniz.

Bir iletişimin ya da ilişkinin uzun vadede zarar görmemesi, sağlıklı şekilde sürdürülebilmesi için; kişiler duygu ve düşüncelerini ifade ederken olabildiğince açık, net ve dürüst olmalıdır.

[enohcnafd]

İstenç eksikliği

Hepimizin hayatında özellikle son bir sene içerisinde birçok şey değişti, gelişti, duraksadı ya da stabil şekilde devam etti. Hepimiz son bir sene içinde, hemen hemen aynı duyguları paylaştık; kaygılandık, üzüldük, bunaldık, korktuk, tedbirler aldık, erteledik, zorunda kaldık.. Benzer şeyleri düşündük, yaptık, yapmadık... Nihayetinde hepimiz, az çok birbirimizin halinden anlar olduk.

Öyle ki, artık geldiğimiz noktada; kimilerimiz tükenmişlik sendromuna, kimilerimiz depresyona ve türlü ruhi bunalımlara girdi, profesyonel yardım almaya gereksinim duymaya ya da gereksinim duyduğunu kabullenmeye başladı.

Gelinen bu noktada, çoğumuzda beliren "isteksizlik", ileriye dönük planlarımızı ve hedeflerimizi bile etkilemeye başladı. Bir şeyler yapmaktan, düşünmekten, konuşmaktan, izlemekten, dinlemekten, hissetmekten sıkılır olduk. Hiçbir şey yapmadan öylece durmak istedik çoğu zaman. Hatta bazen hiçbir şey yapmamaktan da sıkıldık, onu bile istemedik.

Bu; dönem dönem bazı insanların, pandemi vesilesiyle de hemen hemen hepimizin muzdaribi olduğu ya da henüz olmadıysa bile ileride olabileceği "istenç eksikliği" problemi ve bu probleme çözüm arayanlarımız için probleme olan yaklaşımımızdan, bunu nasıl değiştirebileceğimizden iki maddede bahsetmek istiyorum bugün.

Sosyal izolasyon sürecinde, tamamen inzivaya çekilme hatası

Belki sosyal izolasyon dönemine pandemiyle birlikte girdiniz, belki de pandemiden önce. Sosyal izolasyona girmenizle birlikte tamamen insanlarla iletişimi kesme, mümkün olduğunca az iletişim kurma ve inzivaya çekilme isteği duymaya başladıysanız bu zamanla sizi ruhi bunalıma sevk edecek, size söz konusu olan isteksizliği yaşatacaktır.

Doğrusu benim de sık sık yaşadığım, fakat iletişim kurmanın büyük ölçüde fayda sağladığını düşündüğüm bir problemdir bu.

Gündelik sohbet etmek bile içinizden gelmiyor olabilir. Fakat ne kadar çok inzivaya çekilir, iletişimsiz kalırsanız, bıkkınlığınız da bir o kadar artar ve içinizde yığılır.

İçinizden gelmediği halde sohbet etmeye, duygu ve düşünce paylaşımı yapmaya çalışırsanız, zamanla açılırsınız ve zamanla bu isteksizlik azalır.

İstemeden de olsa, zorunluluğu olmayan bir şeyi yapmak

Yapma zorunluluğumuz olan akademik ya da kariyer aktiviteleri haricindeki, daha çok kendimize vakit ayırdığımız; kültürel, sanatsal ve sportif aktiviteler için kimi zaman çok yorgun hissedebilir, üşenebilir ya da (çeşitli sebeplerden dolayı) yapsak bile keyif almayacağımızı düşünebiliriz.

Fakat keyif almayacağımızı düşünerek hiçbir şey yapmamak, daha büyük bir bunalıma sürükler.

İstemeden, içimizden gelmeden de olsa, zorunda olmadığımız bir şeyi yapmaya başladığımızda ve istikrarlı şekilde devam ettiğimizde; daha dinç, üretken, aktif, yaratıcı hisseriz. Özgüvenimiz ve hatta özsaygımız artar. Yaptıkça içimizden de gelmeye başlar.

Önemli olan, istemeden de olsa zorunda olmadığın bir şeyi, sırf kendinle ilgilenebilmen ve kendine vakit ayırman için bir yerden yapmaya başlamaktır.

[enohcnafd]

Sanılanın aksine:

İletişmek ve önemi

Birçok canlı gibi biz insanlar da birbirimizle anlaşabilmek ve yaşamımızı idame ettirebilmek için iletişmeye ihtiyaç duyarız.

Bu iletişim, her zaman sözlü ya da yazılı olmak zorunda değildir. İletişim kurarken beden dilimizi, işaret dilini ve sembol dilini de sıklıkla kullanırız. Hatta bazen içgüdüsel veya sezgisel olarak bazı şeyleri anlayabilir ya da anlatabiliriz, bu da iletişimimizin bir parçası sayılabilir. Fakat en kolay ulaşabileceğimiz sözlük anlamlarıyla tanımlamamız gerekirse, iletişim için şöyle de diyebiliriz:

"Duygu, düşünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla başkalarına aktarılması, bildirişim, haberleşme, komünikasyon." (bkz. TDK)

"Kişiler arasında; duygu, düşünce, bilgi ve haberlerin, akla gelebilecek her türlü biçim ve yolla kişiden kişiye karşılıklı olarak aktarılması." (bkz. Oxford Languages)

İletişim kurma yetisine doğuştan ya da sonradan sahip olmayan/olamayan bir insan, yaşamını idame ettirebilmek için muhakkak bir başkasına ihtiyaç duyar.

Peki sizce, günümüzde insanlar için böylesine önem arz eden ve yaşamımıza devam etmemizi sağlayan bu iletişim, kişiler arasında yeterince ve olması gerektiği gibi sağlanıyor mu? İletişim kurarken ne gibi problemlere maruz kalıyoruz? Bu konuya biraz değinmek istiyorum.

Yetersiz ileti ya da dönüt

Şahsen belirtmem gerekirse, en çok maruz kaldığım ve beni oldukça rahatsız eden problemlerden biriyle başlamak istiyorum:

İletişimde "yetersiz" sayılabilecek ileti/dönüt göndermek ve buna rağmen (doğru, net) anlaşılmayı beklemek.

Yani diyelim, karşınızdaki kişiyle iletişim halindesiniz. Anlamak ve anlaşılmak istiyorsunuz. Fakat karşı tarafın anlamasını istediğiniz şeyi doğrudan, açık ve net şekilde söylemek yerine; anlaşılmaz, üstü kapalı bir biçimde söylüyor ya da hiç söylemeden anlamasını bekliyorsunuz. Buna "yetersiz ileti" diyebiliriz ve kişilerle olan iletişimimizde çok sık problem çıkmasına yol açar.

Keza aynı şekilde, eğer bu eylemi karşı taraf sizin söylediklerinize karşılık yapıyorsa buna da "yetersiz dönüt" diyebiliriz.

Her iki durumda da karşı tarafı anlamak da anlaşılmak da oldukça zordur.

Tabii ki içgüdüsel/sezgisel biçimde anlaşabilen insanlar da vardır. Arkadaşlarımızla, ailemizle, partnerimizle ya da aramızda toplumdaki diğer insanlardan farklı ve daha yakın bir bağ olan bir insanla, hiç konuşmadan da anlaşabildiğimiz bir iletişimimiz olabilir.

Ama unutmamalıyız ki her insan, aynı içgüdüsel/sezgisel iletişim becerisine sahip olmayabilir. Hatta bu beceriye hiç sahip olmayan, anlaşabilmek için muhakkak sözlü, yazılı vb. bir iletişime ihtiyaç duyan insanlar da oldukça fazladır.

O yüzden kişilerle iletişim halindeyken, duygu ve düşüncelerimizi mümkün olduğunca sözel şekilde karşı tarafa iletebilmeli ve karşı taraftan da bunu istemeliyiz.

Dilin verimsiz ve yetersiz kullanımı

Karşınızdaki kişiyle iletişim kurarken sık sık yanlış anlaşılmaktan yakınıyorsanız ve karşı taraf yanlış anlamakta çoğu zaman haklı konumdaysa; dilinizi verimsiz ya da yetersiz kullandığınız için kendinizi karşı tarafa yanlış ifade ediyor olmanız kuvvetle muhtemeldir.

Fakat bu, kelime haznenizi genişleterek ve dil bilginizi geliştirerek kolayca aşabileceğiniz bir problemdir. Eğer bu sorunu çözüme kavuşturursanız, insanlarla iletişiminizden daha fazla verim alabilir ve yanlış anlaşılma ihtimalinizi en aza düşürebilirsiniz.

Dinleme ve konuşma becerisi

Kendinizi sıklıkla söz almak için çabalarken buluyorsanız, karşınızdaki kişiyle ya da toplulukla konuşurken sözünüz sürekli kesiliyor, başka bir konu açılıyorsa olası üç sebep vardır:

Karşınızdaki kişi ya da kişiler dinleme becerisi edinememiş insanlardır.

Konuşma becerinizi yeterince geliştiremediğiniz için iletişimde pasif kalan taraf olabilirsiniz.

Eğer bu iki sebepten kaynaklı değilse; karşınızdaki kişi ya da kişilerin sizi dinlememesi, sözünüzü kesmesi veya başka bir konu açması, bilinçli şekilde size yapılan bir saygısızlıktır.

Dinleme/konuşma becerisi edinememiş ya da geliştirememiş insanlarla konuşmaya çalışmak oldukça yorucudur. Aynı şekilde, dinleme/konuşma becerisini geliştirememiş olan taraf sizseniz, bu da iletişiminizde sık sık probleme yol açacaktır.

Daha iyi bir dinleyici/konuşmacı olabilmek, kendinizi geliştirebilmek için sık sık pratik yapabilir ve bununla ilgili öğretici kaynaklardan yardım alabilirsiniz.

[enohcnafd]

İkili ilişkilerimizde aradığımız asıl şey nihai mutluluk mu? "Dahası" mı?

Herhangi bir konuda seçim yapmamız söz konusu ve bir sürü seçeneğimiz var diyelim. Biz, bize uygun olanı seçmek istiyoruz. Fakat bize uygun olan seçeneğin "dahası" da var. Hangisini seçmeliyiz?

Bu bahsettiğim durum; eğitim ve meslek hayatımızda, ilişkilerimizde ve gündelik hayatımızın daha birçok alanında karşımıza çıkabilir ve biz genellikle bizim için "daha iyi" olanı seçmeye meyilliyizdir.

Belki gündelik hayatta "dahasını" seçmek, yaptığımız maddi ve manevi seçimlerimizde (örn. alışverişteyken diğerine göre daha iyi bir alternatifi satın almak ya da ruh sağlığımız için daha iyi olduğunu düşündüğümüz aktivitelerde bulunmak) epey işe yarar olabilir. Keza eğitim ve meslek hayatımızda da aynı şekilde. Bizim için "daha iyi, daha uygun olan" alanı ya da mesleği seçmek, uzun vadede bize maddi/manevi güzel sonuçlar getirebilir.

Fakat hayatımızda bunun gibi çoğu alanda bize fayda sağlayan, bizim için iyi olan "alternatiflerin 'dahasını' arayışımız" ; özellikle ikili ilişkilerimizde, diğer konularda olduğu gibi bize her zaman fayda sağlamaz ve her zaman güzel sonuçlar doğurmaz.

Örneğin;

(Biyolojik ve toplumsal cinsiyet fark etmeksizin diyeceğim, elbette cinsiyetlere ve diğer faktörlere bağlı olarak, belirgin farklılıklar ve istisnalar olacaktır ama ben konuyu ortak paydada ele almak istiyorum.)

Diyelim, ikili ilişki arayışı içindesiniz. Potansiyel partnerinizde olmasını istediğiniz belli başlı kriterler var. Bu kriterlerin bir kısmı partnerinizin görünüşü, bir kısmı karakteristik özellikleri, bir kısmı ise yaşamını idame ettirme ve kendisini var etmeyi seçiş şekli olsun. Tam aradığınız gibi ya da tam olmasa da çoğu kriterinizin uyuştuğu birini buldunuz, konuştukça o kişiyle gayet uyumlu olduğunuzu anladınız. O da sizin için tamamen aynı şeyleri düşünüyor ve nasıl bir ilişki sürdürmek istediğiniz konusunda da hemfikirsiniz.

İki taraf için de gayet sürdürülebilir bir ilişki gibi görünüyor. Peki sizce bu ilişkinin bitmesine ya da hiç başlamamasına sebep olan faktörler ne olurdu?

Şimdilik benim saptayabildiğim belli başlı faktörler var, size biraz onlardan söz etmek istiyorum.

"Ya doğru insan değilse? Ya daha iyisi çıkarsa?"

Her iki partnerin ya da partnerlerden en az birinin bu düşünceye sahip olması, bu ilişkinin (ve hatta hayatında edinebileceği tüm ikili ilişkilerin de) kaçınılmaz, hazin sonunu getirebilir. Hatta öyle ki bazı insanlar sırf bu düşünceye sahip oldukları için, ikili ilişki kurabilmek maksadıyla tanışmak isteyen birçok potansiyel partnerine şans dahi vermeyebilirler. Diyelim karşımızdakinden daha iyisini bulabileceğimizi, daha iyisini hak ettiğimizi ya da doğru insanın o olmadığını düşünüyoruz.

Peki ya daha iyisini bulduğumuzda, o da "bizden daha iyisini" bulacağını ya da bizim doğru insan olmadığımızı düşünüyorsa ne yapacağız?

İşte bu düşünceyle hareket eden partnerlerin genellikle göz ardı ettiği bariz bir nokta vardır, o da her daim daha iyinin de daha iyisinin olacağıdır.

Durmaksızın, somut ve kümülatif şekilde bir sevgi göstergesi beklemek

Evet, sevgi göstermek ve sevgi görmek gayet güzeldir. Fakat sevgimizi somutlaştırmak ve durmaksızın kanıtlamaya çalışmak her zaman mümkün olmayabilir ve yorucudur. Peki partnerimizden durmaksızın, somut ve kümülatif şekilde sevgi göstermesini bekliyorsak ya da o bizden bunu bekliyorsa nasıl anlarız?

Örneğin,

Özel günlerin sizin için bir anlamı var ve o günlere değer veriyorsunuz. Partnerinizden de bu günlere aynı değeri vermesini ve size olan sevgisini bu özel günlerde yaptığı jestlerle somutlaştırmasını istiyorsunuz.

"E ne var bunda, herkes ister?" diyebilirsiniz. Çünkü partneriniz böyle özel günleri hatırlamıyor veya onlara sizin kadar değer vermiyorsa, bu sizi üzebilir, buraya kadar normaldir.

İşte asıl sorun zaten buradan sonra başlıyor.

Eğer partneriniz bu özel günlere, sizin kadar değer verdiğini ve hatırladığını sözlü ya da soyut şekilde belli ediyorsa aslında bu size olan sevgisini göstermesi için gayet yeterlidir.

Fakat sizin partnerinizden beklentiniz bu değil de; özel veya normal günler fark etmeksizin birlikte geçirdiğiniz her zaman diliminde size olan sevgisini sürekli şekilde somutlaştırması, maddiyata ve jestlere dökmesi ise bu durum ilişkide problem çıkmasına yol açar.

Kişisel alan ve zaman ihlali

Partnerinizle birlikte vakit geçirmek istemeniz gayet doğal ve olması gerekendir.

Fakat birlikte geçirdiğiniz bu vakitler, kendinize de ayırmanız vakitleri ya da partnerinizin kendine ayırması gereken vakitleri sabote ediyorsa, bu kişisel alan ve zaman ihlali sayılabilir.

Diyelim bir gün içinde yapmanız gereken işleriniz, sorumluluklarınız ve gidermeniz gereken (sosyalleşmek ve oyun oynamak da dahil) insani ihtiyaçlarınız var. Ama günün büyük çoğunluğunu partnerinize ve onunla vakit geçirmeye ayırıyorsunuz ve zamanla sorumluluklarınızı, işlerinizi ve ihtiyaçlarınızı ihmal etmeye başladınız.

Bu durum, sizi çoğu zaman farkında olmadan yıpratır ve partnerinize kişisel alanınızı ihlal ettiğini söylemediğiniz sürece, o bunu alışkanlık haline getirebilir.

Keza aynı durum sizin için de geçerli. Eğer partnerinizin kendisine ayırması gereken alanı ve zamanı ihmal etmesine sebep olduğunuzu düşünüyorsanız, alışkanlık haline getirmeden bunun farkına varmalı ve ilişkiniz için gerekeni yapmalısınız.

Bu faktörlerin, sorunsuz gibi görünen ya da hiç başlamamış bir ilişkinin bitmesinde önemli ve öncelikli bir rol oynadığını düşünüyorum.

[enohcnafd]

Ebeveynlikte sık yapılan hatalar ve çocuğa olan etkileri üzerine

Sevgili ebeveynler, bazılarınızı tenzih ederek söylüyorum, çocuk yetiştirirken yaptığınız bazı hatalar var ve biraz onlardan bahsetmek istiyorum bugün. Belki bunları kasıtlı olarak yapmıyorsunuzdur, belki de bir yerde hata yaptığınızın farkında bile değilsinizdir. Bilmelisiniz ki çocuğunuzla olan iletişiminizde ve çocuğunuzun size karşı olan tutumunda en büyük etkenlerden biri yine sizin kendinize ve ona karşı olan davranışlarınızdır.

Çocuğu kendine bağımlı hale getirmek

Bence en problemli ebeveyn davranışlarından biridir bu. Hem de çok küçük yaşlardan itibaren başlar. En basit örnekle çocuk, ince motor becerilerini deneye yanıla geliştirmelidir ama tabiri caizse çocuğuna kıyamayan ya da geri kalmasından endişelenen ebeveyn, ona müdahale ederek en ufak bir eylemde bile, birinin yardımı olmadan o işi yapamayacağı düşüncesini çocuğuna aşılar.

Çocuk biraz büyüdüğünde bu sadece gündelik hayatındaki becerilerine, sosyal ve okul hayatına değil, aynı zamanda ruhsal ve duygusal durumuna da yansır. Çocukta; özgüven eksikliği, sürekli teyit edilmek istemek, kaygı bozukluğu, aileye aşırı düşkünlük vb. gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Bunlar da gündelik hayatına, ikili ilişkilerine ve ailesiyle olan ilişkisine oldukça etki edebilir.

"Dediğimi yap, yaptığımı yapma."

Çocuğuna yapması ve yapmaması gereken şeylerden dem vuran ama kendisi buna rol model ol(a)mayan ebeveyn... Bildiniz mi? Özellikle günümüzde çok sık rastlayabileceğimiz türden.

"Telefonla çok fazla vakit harcıyorsun. Kitap okumalısın. Sorumluluklarını üstlenmelisin. Kötü alışkanlıklardan uzak durmalısın vb."

Peki ebeveynler böyle uzun bir listeyi çocukları için çıkarabilirken, kendileri için kaç tanesine tik atabilirler? Eğer çocuğuna söyledikleri şeylerden çoğunu kendileri de uygulayabiliyorsa lafım yok, pekala iyi bir rol model olabilmişler demektir. Aksi takdirde çocuk eğer kendisi için iyi ve kötü olanı mukayese etmekte pek başarılı değilse, ebeveyni ona iyi bir rol model olmayacaktır.

Dış dünyayı "öcü" gibi göstermek

Birinci maddeye benzer şekilde, yine küçük yaşlardan itibaren çocuğa empoze edilen bir düşünce:

"Fanusun dışına çıkarsan, dayanamaz, ölürsün."

Çocuğa sürekli bir konfor alanı yaratmak ve konfor alanı olmadan yaşayamayacağını her fırsatta dile getirmek; onu ileride kendi ayakları üzerinde durması ve zor şartlarla mücadele etmesi gerektiğinde çaresiz hissettirmekten başka bir işe yaramaz.

Ebeveynler bunu farklı dönemlerde sık sık dile getirir, hatta müdahalelerde bulunur. Çocuklarını sosyal ortamlarından edinebileceği "kötü/zararlı" tecrübeler yüzünden alıkoyar, hatta çocuğunun henüz tanışmadıkları arkadaşlarıyla bile görüşmesini engelleyebilirler.

Çocuğun eğitim ve meslek hayatında; okumak istediği bölümden, belki tecrübe edinmek için belki sırf sevdiği için çalışmak istediği meslek alanına kadar müdahil olur ve göz korkuturlar.

"O bölümü seçersen işsiz kalırsın. Akademik hayat çok zor, hocalarla baş edemezsin. Şehirdışında yalnız başına okursan hiçbir işini tek başına halledemezsin. Bu yaşta çalışmaya başlarsan tecrübe uğruna milletin ayağına dönersin... vb."

Gibi örneklerine sıkça rastlanılabilir. Çocuk, önyargıları ve gelecek kaygısı yüzünden istemediği seçimler yapmaya, buna mecbur hissetmeye meyillidir.

"Kendin olma, kopyam ol."

Çocuklarına sürekli kendi duygu ve düşüncelerini, binbir çeşit konudaki görüşlerini, hatta hayallerini bile aşılamak isteyen ebeveynler, ebeveynlerimiz...

"Benim sevdiğim şeyleri sevsin. Sevmediklerimi sevmesin. Benim dini ve politik görüşümü benimsesin. Benim istediğim bölümü okusun, mesleği seçsin. Benim savunduğum şeyleri savunsun. Karşıt görüşte olmasın. Sadece benimle aynı fikirdeyse fikir beyan etsin. Benim istediğim insanı hayatına alsın, arkadaşlık etsin..."

Çocuğun karakterinin yavaş yavaş şekillenmeye başladığı ve kendi fikirlerinin oluşmaya başladığı yaşlarda sık sık tartışmalara vesile olabilecek bir durumdur bu. Ebeveynler yaptığı hatayı anlamakta çok güçlük çeker. Çünkü onlar daima çocuklarının iyiliğini istediklerini düşünür. Oysa ki sadece kendi isteklerini çocuğa empoze etmeye çalışırlar.

Manipülatiflik, Paranoyaklık ve Baskı

Manipülatiflik: Ebeveynlerin; çocuğunun yapmasını istediği ya da istemediği şeyleri doğrudan rica etmek, istemek yerine türlü planlarla kendi lehine olacak şekilde yapmasını sağlamaları, bunu alışkanlık haline getirmeleri, aile içinde sık görülen bir manipülasyon örneğidir.

Eğer çocuk bunun farkına varmadan her seferinde inanır ve yaptığı şeyin kendi seçimi olduğunu düşünürse, ebeveyn, çocuğuna istediği şeyi dolaylı yoldan da olsa yaptırabildiği için kendi egosunu bir nevi tatmin eder. Fakat çocuk bunu er ya da geç fark ettiğinde kendini kandırılmış hisseder. Bunu birkaç defa yaşarsa, ebeveynine karşı güven duygusu zedelenir.

Paranoyaklık: Ebeveynlerin sürekli çocuklarının başına bir şey geleceğine dair kurdukları paranoyalar ve bunlara inanmaları sonucunda, hem çocuklarına hem de çocuklarının sosyal hayatındaki ve dışarıdaki tüm insanlara karşı takındıkları aşırı şüpheci ve korumacı tutumdur.

Sürekli paranoyalar kuran ve bunlara inanan ebeveyn(ler)e sahip bir çocuk; yaptığı veya yapmadığı şeylerden dolayı kendini sürekli ailesinin karşısında suçlu hissedebilir ve öyle davranabilir, arkadaş edinmekte zorlanabilir, ebeveynlerinden etkilenip her şeye ve herkese aşırı süpheyle yaklaşıp gündelik hayatını zindana çevirebilir.

Baskı: Ebeveynlerin çocuklarını gereğinden fazla kontrol altında tutma isteğiyle, olabildiğince kısıtlaması ve hakimiyet kurmaya çalışması diyebiliriz.

Sürekli baskıya maruz kalan çocuk; eline geçen her fırsatta, ne kadar sıkıldıysa o kadar taşmaya çalışacak ve özellikle kısıtlandığı konularda bir başkaldırı olarak olabildiğince sınırları zorlayacaktır. Bu da gerek gündelik hayatta, gerek ilişkilerinde, gerek eğitim ve meslek hayatında sık sık hatalar yapabilmesine olanak tanır.

[enohcnafd]

Neden büyüklerimize saygı duymak "zorundayız"?

Kendimizi bilmeye başladığımız yaşlardan itibaren, gittiğimiz her yerde sırf yaşça bizden büyük olduğu için hürmet göstermemiz beklenen birileri olmuştur. Bu "hürmet" kimi zaman misafirliklerde el öpme/alına koyma adeti, kimi zaman baş köşeyi büyüğe ayırmak, kimi zaman ise en ufak bir tartışmada cevap vermemek gibi şeyler olabilir.

Kültürümüze yerleşmiş olan gelenek ve göreneklerimiz, çok küçük yaşlarda öğretilen dini değerler yüzünden bizden yaşça büyük insanların her ne hikmetse daha çok saygıyı ve hürmeti "hak ettiği" konusunda çoğu insan hemfikir görünüyor.

Sanıyorum buna sunabilecekleri tek geçerli sebep,

Yaş ve tecrübeyi doğru orantılı görmek olur.

Çünkü yaşça büyük insanların yaşlarına ve tecrübelerine bakıldığında olgunluk ve kendinibilirlik anlamında da epey yol katetmiş olmasını; yaşça küçük insanların da daha tecrübesiz ve olgunluğa erişememiş, kendinibilirlik anlamında kendini geliştirememiş olmasını bekleriz.

Ama bu gerekçe her zaman, her insanda ve durumda geçerli olmayabilir. Yaşça büyük ya da küçük insanlar bulunduğu konuma çok zıt davranabilir. Sanılanın aksine buna gayet sık rastlanılır.

Ve bu durum şunu gösterir,

Saygı yaşla ve tecrübeyle kazanılan bir şey değildir.

Dil, din, ırk, cinsiyet ya da ayrımı yapılabilecek herhangi bir özellik fark etmeksizin her insanın; diğer insanların temel hak ve özgürlüklerine saygı duyması gerekir.

Bunun haricinde saygı duyulabilecek şeyler, kişinin çevresine ve kendisine olan davranışları, yaptığı iş, icra ettiği sanattır. Bu da yine saygı duyacak kişinin hür iradesi dahilindedir.

Kimse kimseye, başka birine sırf yaşça büyük olduğu için saygı ve hürmet göstermesi gerektiğini söyleyemez. Bu gülünçtür.

[enohcnafd]

Kişinin kendini gerçekleştirme(?) süreci üzerine

Sonunu getiremeyeceğim bir konu olduğunu düşündüğüm kişinin kendini gerçekleştirme süreci, benim de halen içinde bulunduğum ve ömrümün sonuna kadar devam edeceğini düşündüğüm bir süreçtir diyebilirim. Bu süreçten 4 alt başlık altında bahsetmek istiyorum.

(Sürçülisan edersem ve uzun tutarsam affola. Blogdaki ilk yazım olacağı için maruz görün.)

Karakterimizin şekillenmeye başladığı yaşlardan yetişkinliğe, yetişkinlikten ölümün kapımızı çalmasını beklediğimiz yaşlara kadar hayalini kurduğumuz birçok şeye sahip olmak için çalışıyoruz. Bunlardan biri ve bence en önemlisi de kendimizi gerçekleştirmektir. Her insanın hayatında muhakkak; kendine sakladığı, belki diğer insanların duygu, düşünce ve yargılarından sakındığı, belki herkese duyurmak istediği, belki de uğruna canını bile verebileceği, hayatını adamak istediği, paha biçilemez ve dokunulmaz bir değeri, hayali, ideali vardır.

İşte bence bunu gerçekleştirmek ya da gerçekleştirmek için yaşamak, aslında kişinin kendisini gerçekleştirme, kendini var etme sürecidir.

Kişiden kişiye farklılık gösteren bu şeyin bizdeki karşılığının ne olduğunu öğrenebilmek için, küçük yaşlardan itibaren kimi zaman ailemiz ve öğretmenlerimiz yardımıyla, kimi zaman ise kendi başımıza yeteneklerimizi ve meyilli olduğumuz alanları, o alanlardaki potansiyelimizi ortaya çıkarmaya çalışırız.

Keşif:

Karakterimizin değişime uğramaya en açık olduğu yaşlardan (ki ben buna 13-23 yaş aralığı diyorum) itibaren kendimize bir gelecek planlamaya koyuluyoruz. Girdiğimiz sınavlar, seçtiğimiz alanlar, derslerdeki başarı durumumuz ve çözdüğümüz testlerdeki net sayımız sürekli gelecek planımızın değişmesine sebep oluyor ve belki de potansiyelimizi, meyilli olduğumuz alanı keşfetmemize büyük ölçüde ket vuruyor. Özellikle lise çağında, karakterimiz akışkan bir sıvı gibi girdiği kabın şeklini almaya çok müsaitken çevresel etkenler sebebiyle geleceğe dair olan kaygımız da bir hayli artıyor. Ailemiz, öğretmenlerimiz, arkadaşlarımız ve hatta tanımadığımız insanlar tarafından bile, iyi yaşam koşullarına sahip olabilmemiz için sevdiğimiz şeylerden feragat etmemiz öğüdü veriliyor. Meslek seçiminde özellikle iş imkanını, maaşını, mertebesini göz önünde bulundurmamız tembihleniyor. Çünkü eğer sırf seviyoruz ve ilgi alanımız diye bir mesleği bir alanı seçersek, ileride işsiz ve beş parasız, sefil bir hayat süreceğimiz konusunda, akıl veren herkes hemfikir görünüyor.

Şanslı, çevresi bilinçli olmayan ya da maddi imkanları elverişsiz olan birçoğumuz, sadece önümüzdeki sınava odaklanmamız istenildiği için, gecesini gündüzüne katıp ders çalışıyor, iyi bir puan kazanabilmek için yeteneklerinin körelmesine izin veriyor ya da hepsine zaman ayırabilmek için ilgi alanlarımıza vakit ayırmaktan feragat ediyoruz. Sonra gireceğimiz sınavlar, yapacağımız tercihler yaklaşıyor, o güne kadar bize verilen tüm öğütler film şeridi gibi gözümüzün önünden geçiyor ve yine birçoğumuz, geleceğini riske atmamak için sevdiği alanlardan vazgeçip iş imkanı olan, maaşı yüksek alanlara yöneliyor. Bu olası senaryoda ilgi alanlarımız ya içimizde ukte olarak kalıyor ya hobi olarak yapılmaya çalışılıyor ya da ekonomik özgürlük kazanılıncaya dek yakın veya uzak geleceğe erteleniyor.

Farkındalık:

Aslında neye meyilli olduğumuzu fark ettiğimizde; bazılarımız meslek hayatında, bazılarımız sırf gelecek kaygısını hafifletmek için girdiği bir bölümde, bazılarımız ise henüz yapmadığı tercih döneminde olabiliyor. Özellikle tercih döneminde; büyükleri, öğretmenleri ve saygı duyduğu insanlar tarafından gelecek kaygısı yüzünden kolayca manipüle edilebilir olanlarımız ileride pişman olacağı alanları seçebiliyorken, daha dikbaşlı olanlarımız istediği, kendini ait hissettiği bölümü kimseye aldırış etmeden tercih edebiliyor.

Kendimizi ait hissettiğimiz ya da daha çok meyilli olduğumuz alana dair potansiyelimizin farkına vardığımızda bunu heba etmek istemiyoruz.

Henüz tercih yapmamış olsak da güzel bir bölümü kazanmış olsak ya da çalıştığımız meslekteki maaşımız yüksek olsa da aslında o alana ait hissetmiyorsak, ait olduğumuz alanın bu olmadığı ve potansiyelimizi heba ettiğimiz düşüncesi seneler geçse bile her daim zihnimizin bir köşesinde kalıyor.

Eğer kendimizi ve hayatımızı neye adayabileceğimizi, ne yaparsak kendimizi gerçekleştireceğimizin cevabını kendimize verebiliyorsak, kendimizin farkına varmaya başlıyoruz demektir.

İrade:

Kendimize ve geleceğimizi nasıl şekillendirmek istediğimize dair farkındalığımızı kazandığımızda çok geç olduğunu düşünsek bile, kuvvetle muhtemel yanılıyoruzdur. Ait olmadığımızı düşündüğümüz bir alanda meşgale ya da meslek edindiysek bile bu farkındalığı edindikten sonra hür irademizle bu alandan vazgeçip, kendimizi gerçekleştireceğimizi düşündüğümüz alana geçiş yapabiliriz. Eğer gerçekten, sarf ettiğimiz emekler doğrultusunda kendimizi gerçekleştireceğimizi düşündüğümüz alana geçiş yaparsak, fikrimce ve sanılanın aksine zamanımızı ve emeğimizi ziyan etmiş gibi değil, zararın neresinden dönersek kârmış gibi hissederiz.

Daha yolun çok başında da olabiliriz, ortalarında ve hatta sonlarında da. Ama yolda olduğumuz sürece, kendimizi gerçekleştirmek için çalışmak da kendimizi gerçekleştirmenin bir parçası olacağından, hiçbir zaman geç kalmış sayılmayız.

İstikrar:

Kendimizi gerçekleştirme sürecinin en önemli noktalarından biri bence istikrarlı olmak ve bunu muhafaza edebilmektir.

Çünkü biz bu yolculuğa çıktığımızda kimin destek kimin köstek olacağını asla bilemeyeceğiz ve çoğu zaman bize bizden başka kimsenin yardımı dokunmayacak. Bizi caydırmaya, pes ettirmeye çalışan birçok engel olacak. Kendi başımıza mücadele etmek, hakkımızı savunmak, kimi zaman önyargıları kırmak ve kendimizi kanıtlamak zorunda kalacağımız günlerimiz olacak.

Tabii bu noktaya geldiğimizde, nihayet olmak istediğimiz yerde ve meslektaşlarımızın arasında olacağız. Vermek istediğimiz ürünleri veriyor ve artık mensubu olduğumuz şey her ne ise, seve isteye kendimizi adayarak yapıyor olacağız.

Bu yolda karşımıza çıkabilecek tüm zorluklara göğüs germeyi göze alıyor ve başarabiliyorsak, istikrarlı şekilde ilerliyoruz ve kendimizi gerçekleştirme yolunda epey yol almışız demektir.