What kind of king? Which king? Shah? The one with a beard? The one wearing black sunglasses?
My political cartoon published in today's edition of Naya Patrika daily (July 18).
The cartoon depicts the first political meeting between Balen Shah and Rajendra Lingden, the chairman of the right-wing, pro-monarchy Rastriya Prajatantra Party (RPP). The dialogue plays on the word "Shah"—referencing both the former royal dynasty that Lingden’s party wishes to reinstate, and Balen Shah’s own surname and distinct appearance (beard and sunglasses).
इन्धनमा खुला बजार छैन। आयल निगमको पूर्ण एकाधिकार छ। सरकार आफैँ साहुजी बनेर तेल बेच्छ । आफैँ भाउ तोक्छ। अनि संकट आउँदा निरीहताको नाटक गर्छ।
स्वचालित मूल्य प्रणाली लागू भएको एक दशक नाघिसक्यो। यो बिचमा निगमले नाफाको चुली टेकेको छ। विगत १० वर्षमा ८ वर्ष यो साहुजी सरकारले नाफै मात्र कमाएको छ। र, त्यो नाफा हजारमा छैन । लाखमा छैन । करोडमा पनि छैन। अर्ब-अर्बमा छ !
हिजो ५० अर्ब घाटा लाग्दा त नागरिककै खल्ती रित्ताएर रातारात पुर्ताल गरियो। गत आर्थिक वर्षमै मात्र झण्डै साढे ९ अर्ब खुद नाफा निगमले कमाएको छ । हिजो अर्बौं नाफा कुम्ल्याउने निगम, अहिले अलिकति घाटा लाग्ने छाँट देख्नेबित्तिकै किन रुवाबासी गर्दैछ ?
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको भाउ स्वाट्टै घट्दा यहाँ मूल्य घटाउन सधैँ आनाकानी गरियो। 'विगतको घाटा पूर्ति गर्ने' बहानामा नागरिकलाई महँगोमै तेल बेचेर नाफा खाइयो। हिजो कुम्ल्याएको त्यही नाफा निकालेर नागरिकलाई राहत दिने बेला यही होइन र ? संकटमा सञ्चित नाफा ननिकाले कहिले निकाल्ने ?
२०७२ सालको नाकाबन्दीको बेला 'अब कम्तीमा तीन महिना धान्ने पेट्रोलियम भण्डारण केन्द्र बनाउँछौँ' भनेर खुबै डिङ हाँकिएको थियो। बनेको भए अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सस्तो हुँदा तेल किनेर राख्न सकिन्थ्यो। आज मूल्यमा उतारचढाव आउँदा बजार स्थिर राख्न सकिन्थ्यो। तर, सरकारलाई भण्डारण केन्द्र बनाउनु नै छैन। उसलाई त केवल संकट बेचेर नाफा कमाउनु छ।
पेट्रोलियमको भाउ बढ्नु भनेको हरेक चिजको महँगी बढ्नु हो। हाम्रो बजारको भाउ ठ्याक्कै मान्छेको 'उमेर' जस्तै छ। एकपटक बढेपछि बढ्यो बढ्यो, कहिल्यै घट्दैन। इन्धनको भाउ देखाएर रातारात बढ्ने महँगी, भोलि तेल सस्तो हुँदा घटेको रेकर्ड छ ? छैन।
यस्तो बेला 'रमिते' बन्ने छुट सरकारलाई छैन। एकाधिकार लिएर बसेको सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय बजारलाई देखाउदै पन्छिन मिल्दैन। संकटमा तेल खपत घटाउन 'वर्क फ्रम होम' गराउनेदेखि सञ्चित नाफाबाट सहुलियत दिनेसम्मका काम तत्काल हुनुपर्छ।
सरकारले एकतिर कर घटाइयो भनेर प्रचार गर्ने र अर्कातिर मुल्य बढाइरहने सस्तो स्टन्टबाजी बन्द गरोस्। किनकि, सरकार नागरिकको अभिभावक हो, संकटमा कालोबजारी गर्ने बिचौलिया होइन। उसबाट स्टन्टबाजी हैन परिणामको को अपेक्षा छ ।
वैकुण्ठमान चतुर्वेदीको जवानी तम्बाखुको आदत र चुरोटको धुवाँमा उड्यो। कसैको अर्ती उपदेश नसुन्ने, आफ्नै अहङ्कारमा रमाउने उनको बानी थियो। 'के हुन्छ त मलाई?' भन्ने दम्भ पालेर उनी खराब आदत पालनमा नै रहे।
उमेर छँदा त शरीरले खप्यो, खासै समस्या देखिएन। तर, उमेर ढल्किँदै जाँदा उनको फोक्सोमा दमले 'पिआर पायो', र बिस्तारै निमोनियाले गाँज्यो। त्यसमाथि सहरको विषाक्त वायुप्रदूषण! स्वस्थ मान्छे त बिरामी पर्न थालेको त्यो बेला, एक साँझ बाहिर निस्किएका वैकुण्ठमानलाई बेमौसमी असिनापानीले यसरी चुट्यो कि उनी सडकमै इन्तु न चिन्तु भएर ढले।
एकातिर बुढ्यौलीको जर्जर शरीर, अर्कातिर दम र निमोनियाको व्यथा, त्यसमाथि चिसो असिनापानीको निर्मम चुटाइ। अब उनलाई सघन उपचार, उचित खानपान र स्वच्छ वातावरणको जरुरत थियो।
श्वासप्रश्वासको सङ्कट झेलिरहेका चतुर्वेदीजीलाई अब छातीरोग विशेषज्ञकहाँ लैजाने कि कुनै कस्मेटिक सर्जनकहाँ? फोक्सो चिलिम फर्किन लागेको बिरामीलाई अक्सिजन र एन्टिबायोटिक छाडेर अनुहारको चाउरी तन्काउन प्लास्टिक सर्जनकहाँ लैजानु भनेको सिधै यमलोकको टिकट थमाइदिनु हो।
आज नेकपा एमाले ठ्याक्कै वैकुण्ठमान चतुर्वेदीकै नियति बाँचिरहेको छ। आफ्नै दम्भ र खराब राजनीतिक आदतका कारण पार्टी भित्रभित्रै थलिएको छ। जनमानसमा साख नराम्ररी गिरेको छ भने चुनावमा व्यहोरेको लज्जास्पद हारको चोट आलै छ। अझ जेनजी आन्दोलनमाथि दमन गरेको आरोपमा पार्टी अध्यक्ष नै हिरासतमा पुगेपछि त एमालेको राजनीतिक निमोनिया अन्तिम चरणमा पुगेको छ। पार्टीका सारा अङ्गहरू शिथिल बनेका छन्, र जनताको विश्वासको अक्सिजन पूर्ण रूपले टुट्ने संघारमा छ।
यस्तो जीवनमरणको दोसाँधमा उभिएको बेला, केही फाइँफुट्टा काजी, कजिनीहरु अचम्मको कुरा गर्दैछन्– ' स्वर्गीय नेम्वाङजीको छोरा ह्यान्डसम छन् । उनलाई संसदीय दलको नेता बनाएको भए त्यो झिल्के अनुहारको प्रतापले एमाले रातारात तंग्रिन्थ्यो । बर्वादै भयो !' निमोनियाले थलिएका वैकुण्ठमानलाई प्लास्टिक सर्जरी गरेर निको पार्ने कुरा जति हास्यास्पद छ, एमालेको वर्तमान सङ्कटलाई एउटा 'ह्यान्डसम' अनुहारले पार लगाउँछ भन्नु त्यति नै छ।
एमालेलाई अहिले अनुहारको 'मेकअप' होइन, वैचारिक र साङ्गठनिक 'सर्जरी' चाहिएको छ। आफ्ना विगतका कमजोरीहरूको निर्मम समीक्षा, खराब आदतको तिलाञ्जली र जनभावना बुझ्ने सक्षम नेतृत्वबिना यो सङ्कट टर्नेवाला छैन। यो राजनीतिक प्रदूषणका बीच जनतासँग टुटेको सम्बन्धको डोरी फेरि नजोड्ने र एउटा झिल्के अनुहार अघि सारेर पार्टी तंग्र्याउँछु भन्ने भ्रम पाल्ने हो भने, निश्चित छ– कस्मेटिक सर्जनको टेबलमा वैकुण्ठमानको प्राण पखेरु उडेजस्तै, एमालेको पनि सधैंका लागि 'वैकुण्ठवास' हुनेछ।
एउटा स्याल कुखुरा चोर्न गाउँ पसेछ र सिकारी कुकुरहरूको घेराबन्दीमा खेदानमा परेछ । ज्यान जोगाउन सुइँकुच्चा ठोकेर बल्लबल्ल एउटा अँध्यारो ओडारमा छिर्न सफल भएछ। मृत्युभय र बुर्कुसीको स्याँस्याँ र फ्याँफ्याँ शान्त नहुँदै उसले आफ्नै शरीरको ‘अडिट’ गर्न थाल्यो।
भाग्न सघाउने खुट्टालाई धन्यवाद दियो। बाटो देखाउने आँखा र खतराको पदचाप सुन्ने कानप्रति कृतज्ञ भयो। तर, जब आँखा पुच्छरमा पर्यो, स्यालको इगो जाग्यो। यसले के सहयोग गर्यो ? बरु, दौडिने बेला झाडीमा अल्झिएर झन्डै कुकुरको आहारा बनाएको भन्दै उसले पुच्छरलाई सराप्यो । अनि ‘तेरो काम छैन, अनावश्यक भार !’ भन्दै ओडार बाहिर निकालिदियो ।
बाहिर ढुकिरहेको कुकुरलाई स्यालको त्यही 'अनावश्यक भार' चिट्टा परेझैँ भयो। हत्त न पत्त कुकुरले पुच्छर तान्यो । स्याल बाहिर हुत्तियो र कुकुरको आहार बन्यो। दौडँदा शरीरको गति र सन्तुलन मिलाउने पुच्छरको विज्ञान नबुझ्ने त्यही स्याल बुद्धि नै स्यालको अन्त्यको कारण बन्यो।
ठीक यही स्याल बुद्धि सिंहदरबारको सिंहासनबाट प्रकट भइरहेको खबर आएको छ। सत्ताको शीर्ष तल्लाबाट जब वडामा अध्यक्ष भए भइहाल्यो नि, यत्रा धेरै वडा सदस्य किन चाहियो?” भन्ने हल्का रमाइलो टाइपको ठट्टा ओकलिन्छ, तब उनीहरू त्यही स्यालको विद्रुप अभिनय गरिरहेका झैँ लाग्छ। राज्यको ढुकुटी जोगाउने लैवरीलैमा स्थानीय सरकारको पुच्छर काट्न खोज्ने रहर अज्ञानता मात्र होइन । सस्तो तालीको लोभमा लोकतन्त्रको गुणस्तर खस्काउने र संरचनात्मक जग भत्काएर शक्ति केन्द्रीकरण गर्ने अलोकतान्त्रिक प्रपञ्च हो ।
पुच्छरले दौडको सन्तुलन मिलाएजस्तै, राजनीतिमा वडा सदस्यहरूले शक्तिको सन्तुलन मिलाउँछन्। लोकतन्त्र भनेको कुनै एक जना ‘छोटे राजा’ ले फरमान जारी गर्ने निरंकुश मुखियादारी होइन । यो त निरन्तरको मन्थन, बहुलता र सामूहिक निर्णयको सुसंस्कृत प्रणाली हो। वडाध्यक्षलाई मात्र सम्पूर्ण कार्यकारी अधिकार सुम्पिने हो भने, ऊ स्थानीय स्तरको स्वेच्छाचारी शासक बन्ने निश्चित छ। हाम्रो संविधानले महिला र सीमान्तकृत दलित समुदायको प्रतिनिधित्व वडा तहबाटै अनिवार्य गरेको छ। खर्च कटौतीको सुतली बम पड्काएर यी सदस्यहरू हटाउनु भनेको सीमान्तकृतको आवाजलाई राज्यसत्ताको पिँधबाटै निर्ममतापूर्वक निमोठ्नु हो। एउटा वडा भित्रका दर्जनौं टोल र बस्तीहरूको सूक्ष्म दुःखलाई वडाको टेबलमा राख्ने प्रतिनिधिको घाँटी निमोठेर कस्तो लोकतन्त्रको परिकल्पना गरिँदै छ?
लोकतन्त्रले जनप्रतिनिधिलाई भत्ता खाने भिड मान्दैन। स्थानीय सरकार भनेकै बहुल सदस्य सहितको सभा हो। । वडा सदस्यको बैठक भत्ता बचाएर देश रातारात धनी बनाउछु भन्नु र बँदेललाई रेडबुल ख्वाएर टोखा छहरे सुरुङमार्ग खनाउछु भन्नु उस्तै हो । नागरिकको घरदैलोको प्रत्यक्ष गुनासो सुन्नेसम्मका सयौं काम एउटै वडाध्यक्षको काँधमा थोपरेर सुशासनको उडान भर्ने सपना देख्नु राजनीतिक मुर्खताको पराकाष्ठा हो।
स्यालको कथामा झैँ सामान्य अवस्थामा पुच्छरको महत्त्व नदेखिन सक्छ । तर संकटमा सन्तुलन गुम्दा त्यसको मूल्य ज्यानै दिएर चुकाउनुपर्छ। वडा सदस्यहरू स्थानीय सत्तालाई सन्तुलित, समावेशी र न्यायपूर्ण बनाउने गुरुत्वाकर्षण हुन्। पुच्छरलाई अनावश्यक भार ठानेर बाहिर निकाल्ने स्याल कुकुरको सिकार भए जस्तै, वडा सदस्यहरू हटाउने यो स्याल बुद्धि लाद्ने हो भने हाम्रो स्थानीय लोकतन्त्र पनि भ्रष्टाचार, बेथिति र तानाशाही कुकुरको सिकार हुने निश्चित छ। लोकतन्त्रको क्यानभासमा कोरिएको यो स्यालबुद्धिको चित्र जति ठिटलाग्दो छ, यसले निम्त्याउने दुर्घटना त्यति नै त्रासद हुनेछ।
baratheonpilled
pixelskylines
discoholicmusic