świat TV

Blog akademicki. Wpisy prowadzą: Alicja B., Martyna G., Adrian L. i Magda W.

[supergrupa]

Hybrydowość reality TV - program "The Amazing Race"

            W naszej ostatniej notce, poświęconej hybrydowości reality TV, zdecydowaliśmy się omówić amerykański format The Amazing Race - reality show, które od 2001 roku nieustannie cieszy się bardzo dużą oglądalnością (obecnie około 10 milionów widzów, dawniej nawet 20 milionów) w amerykańskiej telewizji i do tej pory doczekało się 25 (!) sezonów - finał najnowszego został wyemitowany w grudniu 2014 roku (a już w lutym premierę będzie miał 26 sezon).

              The Amazing Race jest programem definiowanym najczęściej jako reality show z elementami game show (oraz w pewnym stopniu również programu dokumentalnego/popularnonaukowego), wyświetlanym przez stację CBS i niezmiennie od początku prowadzonym przez Nowozelandczyka Phila Keoghana. W programie, 11 lub 12 zazwyczaj dwuosobowych drużyn (w jednej edycji - familijnej, drużyny były czteroosobowe) ściga się w wyścigu dookoła świata, podróżując po różnych krajach i wykonujących w nich nietypowe zadania związane zazwyczaj z kulturą, bądź zwyczajami panującymi w danym państwie. Co etap jedna z drużyn odpada, a w finale najlepsza, pierwsza na mecie drużyna (z 3, które do finałowego etapu dochodzą) zgarnia nagrodę w wysokości miliona dolarów.

              Sukces tego formatu jest naprawdę niezwykły - w ciągu kilkunastu lat (2003-2014) produkcja zdobyła 10 (!) nagród EMMY z 12 nominacji dla najlepszego amerykańskiego programu reality - competition (była nominowana co rok) oraz kilkadziesiąt innych nagród i nominacji. The Amazing Race doczekał się również kilkunastu wersji zagranicznych, między innymi: The Amazing Race Asia, The Amazing Race Australia czy HaMerotz LaMillion (wersja izraelska).

              W naszej notce zajmiemy się przynależnością gatunkową The Amazing Race i jego hybrydowością - sprawdzimy, jakie elementy programu reality-show, teleturnieju i programu dokumentalnego ten format łączy i jak jest odbierany przez widzów. Omówimy również jak pokazywane w programie są inne kultury i narodowości oraz jaki jest stopień realizmu prezentowanych wydarzeń.

  "The Amazing Race" jako reality show

              „The Amazing Race” jest przede wszystkim programem z gatunku reality show. Świadczy o tym głównie styl i technika wykonania – kryteria, które wymienia Annette Hill w swojej pracy „Reality TV. Audiences and popular factual television”: osoby występujące nie są profesjonalnymi aktorami, tylko uczestnikami, zgłaszającymi się do rywalizacji (o czym więcej w kolejnym akapicie). Widać jednak, że gracze nie są losowi i wybierani są w sposób, aby zachować pewną różnorodność: znajdziemy tam parę typowych amerykańskich blondynek, zgrane małżeństwo czy dwójkę, której głównym zadaniem jest robienie zamieszania i ukazanie braku wszelkich manier w kontakcie z ludnością miejscową. Dialogi nie są pisane (przynajmniej w większości), tak samo jak sytuacje i ich rozwój, o czym częściowo decydują zawodnicy. Program nagrywany jest z ręcznej kamery, wprowadzającej realizm i wrażenie filmowania wypadków „na gorąco”. Trzeba jednak pamiętać o fakcie, iż takowy „realizm” osiągnięty jest przez szereg zabiegów technicznych, a niekoniecznie przez spontaniczność. Gdy widzimy uczestników na lotnisku, zawsze kupują 2 bilety – tylko dla siebie, co ma zaznaczać samodzielność i samotne dokonywanie wyborów przez grające pary. Wiadomo jednak, że sceny te są dogrywane, aby ekipa filmująca pozostała niewidzialna i niewkraczająca w świat rozgrywki.

              Choć graczom zapewniona jest swoboda, czuwa nad nimi ekipa produkcyjna, śledząca poczynania każdej z drużyn, przygotowująca wcześniej zadania we współpracy z lokalnymi przedstawicielami oraz dbająca o ogólne bezpieczeństwo rozgrywki. W razie nieprzewidzianych problemów czy opóźnień podejmują odpowiednie kroki w celu rozwiązania ich w sposób niewpływający na rozgrywkę, aby widz nie miał o niczym pojęcia. Zaliczenie programu typu gameshow do reality TV wiąże się z historią samej definicji. Otóż, jak zwraca uwagę Hill, początkowo gatunek skupiał się na ukazywaniu „surowego” (raw) materiału, którego autentyzm definiowany był przez prostotę. Z czasem jednak zaczęły powstawać kolejne programy, które przekształcały nagrany materiał w bardziej „przygotowany” (cooked), zachowując przy tym realizm. Tym samym, „The Amazing race” podpadałby pod kategorię reality TV, w bardziej nowoczesnej i współczesnej wersji.

  "The Amazing Race" jako game show

              W The Amazing Race uczestnicy, wybrani wcześniej drogą castingu, połączeni w dwuosobowe drużyny wykonują zadania wymagające zarówno sprawności fizycznej jak i wiedzy. Wykonanie jednego zadania łączy się z otrzymaniem wskazówek do kolejnego. Para, która dotrze ostatnia do miejsca wyznaczanego przez trzecie zadanie w odcinku, zostaje wyeliminowana. Pozostałe zaś bedą mogły walczyć o główną nagrodę w kolejnych epizodach. Wszystkie te cechy są zaadoptowane wprost z teleturnieju zręcznościowego/wiedzowego mającego cykliczny przebieg.

              W każdym odcinku mamy ponadto atmosfere walki pomiędzy drużynami, ich reakcje psychiczne związane z programem, które są istotą widowiskowości teleturniejów.  Wszystko to wysunięte przed oczy widza pomaga w odbiorze i swego rodzaju uzaleznienia od programu.

  Ile jest wiedzy w "The Amazing Race"?

              Relacja "na żywo" na podstawie 8 odcinka 10 sezonu programu, gdy drużyny przyleciały do Polski i zadania wykonywały w Warszawie i Krakowie:

              Połowa uczestników przedstawiona w programie nie ma podstawowej wiedzy o krajach, które odwiedzają. Np. jedna z nich cieszy się, że zobaczy Chopina(i mówi żartem) na co druga z entuzjazmem pyta czy naprawdę- na szczęście dostaje wyjaśnienie, że Chopin już nie żyje; inna uczestniczka natomiast bardzo błyskotliwie stwierdza(znajdując się w Tanzanii), że Warszawa, do której mają się dostać, nie znajduje się tutaj, a gdy dowiaduje się, że owa tajemnicza miejscowość to Polska- jest zaskoczona. Posługuje się też stereotypami- „typowa Polka”- to blondynka, oczywiście. Wprawdzie w tymże kraju nigdy nie była, ale to żaden problem, by wiedzieć, że po ulicach krążą same blondynki.

              Ponadto uczestnicy, jeszcze przebywając w Tanzanii, traktują pracowników jakby byli na ich usługach. Mimo iż starają się wypełniać swoją pracę jak najlepiej, ich czynności cały czas są komentowane- i to wcale nie w przyjemny sposób. Bohaterowie programu nie potrafią zrozumieć nawet tego, że na lotniskach obowiązują pewne reguły i nikt nie będzie ich zmieniał(np. opóźniając wylot samolotu) dla kilku uczestników amerykańskiego tv show.

              Ktoś mógłby pomyśleć, że program ten zapewnia wiele funkcji informacyjnych dotyczących danego kraju i jego kultury. Być może właśnie dlatego realizatorzy  chcieli w kilku ujęciach pokazać najbardziej typowe dla Polski miejsca i nazwiska(jak Chopin, chociażby), i być może właśnie dlatego oczom widza ukazuje się rynek w Krakowie z uroczym podpisem „Warszawa, Polska”.  

              W odcinku tym uczestnicy zmierzą się właśnie z zadaniami dotyczącymi wielkich nazwisk związanych z Warszawą(tą w Warszawie, nie w Krakowie)- kompozytora Fryderyka Chopina lub pierwszej kobiety, która wygrała nagrodę Nobla- Marii Skłodowskiej- Curie- przynajmniej te informacje mają faktycznie funkcję edukacyjną, biorąc pod uwagę, że są prawdziwe.

              Ciekawym przypadkiem był ten, w którym uczestniczki porównały Ameryką z Polską pod względem rozmawiania- nie mogły bowiem dogadać się z żadną napotkaną w Polsce osobą, co skomentowały tym, że w Ameryce wygląda to zupełnie inaczej.  Pojawiła się nawet teoria, że spowodowane to było innym wyglądem jednej z uczestniczek. Polska więc nie popisała się tu zbyt dużą tolerancją dla inności(która akurat w tym wypadku polegała na niedoborze wzrostu).

  Podsumowując...

              Jak widać, twórcom "The Amazing Race" nie udaje się uniknąć wielu błędów i pomyłek - choćby w przedstawianiu kultury innych krajów. Doskonale opisał to w swoim eseju "The Amazing Race: Discovering a True American" Jordan Harvey (książka: "How real is reality TV?" pod redakcją Davida S. Escoffery). Mimo to, w The Amazing Race właśnie łączenie cech wielu różnych gatunków telewizyjnych jest najprawdopodobniej podstawą sukcesu. Ten amerykański format zawiera elementy zarówno czystej reality tv, jak i teleturnieju, zawodów sportowych i programu dokumentalnego, a to wszystko przyciąga widzów przed ekran regularnie. Mimo tylko niewielkich zmian w formule programu od początku jego istnienia, wciąż cieszy się dużą popularnością i mimo pojawiających się błędów, uznawany jest za najlepszy amerykański program tego typu. 

[supergrupa]

W tym tygodniu nadal nie opuścimy tematyki związanej z sitcomami. Kolejny raz zajmiemy się serialami wpomnianymi już w poprzedniej notce - "I Love Lucy", " Świat według Bundych" i "Przyjaciele", jednak tym razem przyjrzymy się podobieństwom i różnicom między nimi, i ich wpływem na społeczeństwo i rozwój gatunku.

  Czołówki, czas trwania, czas nadawania, oglądalność

Czołówki: "I Love Lucy": https://www.youtube.com/watch?v=juNSYH7RveY "Świat według Bundych”: https://www.youtube.com/watch?v=qbNLFLnF94o "Przyjaciele": https://www.youtube.com/watch?v=sLisEEwYZvw

Innowacje

Innowacje społeczne i techniczne w „I Love Lucy”:

był to pierwszy sitcom nagrywany przy użyciu wielu kamer i z udziałem widowni.

Serial nagrywany był na taśmie 35mm, zamiast na 16mm, której jakość nie była zachwycająca.

Wynalazek Iwana Serurriera „three-headed machine”, za pomocą którego ułatwiono i przyspieszono proces montażu.

Nowa organizacja oświetlenia Karla Freunda, dzięki której aktorzy mogli swobodnie poruszać się po planie i cały czas znajdować się w prawidłowym oświetleniu.

Kobieta- czyli Lucy- jako główna bohaterka sitcomu.

 Innowacje społeczne i techniczne w „Świat według Bundych”:

przede wszystkim na ekranach pojawia się nietypowa rodzina- rodzina Bundych, czyli nieudaczników.

Nagrywane na wideo 

Innowacje społeczne i techniczne w sitcomie „Friends”:

bohaterami jest 6 ludzi- przyjaciele(reprezentacją typowej dla sitcomów rodziny może być tylko rodzeństwo- Monica i Ross).

Oddziaływanie „fryzury na Rachel”- została uznana za nową i innowacyjną.

Kosztowne spoty reklamowe. 

  Grupa wiekowa, humor, wymowa.

Śmiech to czynnik niezmienny jeśli chodzi o komedię, jednak to co go wywołuje ma tendencję zmieniać się wraz z obecnymi normami społecznymi, a tym samym z charakterem telewizji. A jak to bywa z sitcomami i wszelkimi innymi programami komediowymi, grupa odbiorców jest tak szeroka i zróżnicowana, że często ciężka do jednoznacznego zdefiniowania. Tak też sytuacja wygląda z wybranymi przez nas trzema serialami, gdzie każdy z nich cieszył się ogromną popularnością w swoim czasie. Pierwszy z nich, „I love Lucy”, będący wzorem dla wielu kolejnych twórców, gromadził przed telewizorami wszelaką publiczność. Lucy i jej mąż Ricky to typowa amerykańska rodzina klasy średniej, z którą utożsamiać się mogła największa część społeczeństwa Stanów Zjednoczonych, co także było gwarantem sukcesu. Ich losy śledzili zarówno ludzie starsi, początkowo nieufni wobec telewizji; dorośli, szukający wytchnienia, a nawet młodzież i dzieci, pragnący rozrywki. Widzów śmieszyły proste gagi sytuacyjne, a charyzma bohaterów sprawiała, że niechętnie odrywali oczy od ekranu. Przywiązywanie dużej wagi do ograniczania treści kontrowersyjnych czy też „nieodpowiednich” także sprzyjało temu, że serial akceptowany był przez większość środowisk. Lucy i Ricky sprzedawali obraz idealnej rodziny i harmonii, co w pewien sposób charakteryzowało telewizję lat 50tych. Trochę inaczej sprawa wyglądała z serialem „Świat według Bundych”, gdzie obraz perfekcyjnej rodziny, zastąpiony został przez dysfunkcyjny model małżeństwa z dziećmi, gdzie śmiech wywoływały nie do końca poprawne interakcje między domownikami. Główny bohater, Al Bundy, to wiecznie niezadowolony z życia sprzedawca butów i jego nieustające problemy z resztą rodziny (a także z sąsiadami), stały się źródłem komizmu, mającym na celu ukazanie amerykańskiej rodziny, tak stereotypowej, jak to tylko możliwe. Tak więc Al przesiaduje całymi dniami przed telewizorem, żona Peggy martwi się bardziej o swój wygląd niż cokolwiek innego, a ich dzieci to typowa „głupia blondynka” Kelly i uganiający się za kobietami (bez sukcesu) Bud. Z tego też względu, serial nie był tak popularny jak „I love Lucy” i zdarzało mu się wzbudzać kontrowersje nieocenzurowanymi i kontrowersyjnymi treściami. Tym samym sitcom doceniany był raczej przez dorosłą publiczność oraz tą mniej konserwatywną. Nie wszystkich śmieszyły gagi, które obnażały narodowe przywary Amerykanów. Trzeci i ostatni serial jakim się zajęliśmy różni się trochę od poprzednich. „Przyjaciele” tematycznie może nie stanowili wielkiej rewolucji, jednakże poprzez wykonanie i szczególny charakter losów głównych postaci, sitcom miał dużo bardziej pozytywną wymowę niż „Świat według Bundych”. Motyw niewyczerpanej i znoszącej wszystko przyjaźni, oscylujący wokół grupki młodych nowojorczyków okazał się strzałem w dziesiątkę i zapewnił sobie stałą publiczność na wiele lat. Fakt, że głównymi bohaterami byli dwudziestokilkulatkowie, zmagający się z typowymi dla młodych ludzi problemami, decydował o tym, że serial był najbardziej atrakcyjny właśnie dla widzów z przedziału wiekowego 16-30 lat. Humor bazował przede wszystkim na – często absurdalnych – zawirowaniach miłosnych i sytuacjach z podtekstem, który w czasach „I love Lucy” na pewno nie byłby akceptowany. Jednak „Przyjaciele”, emitowani 40 lat później, mogli pozwolić sobie na dużo większą swobodę w manewrowaniu humorem i właśnie to przyczyniło się także do sukcesu serialu. Sitcom ten dawał także przykład tego „jakim być” i „jak postępować”, w przeciwieństwie do zwykłego wyśmiewania ludzkich wad.

 Na pewno jedną z najważniejszych przyczyn tak wielu różnic między omawianymi przez nas produkcjami jest ich czas realizacji. Starsze z nich tworzyły nowe możliwości dla swoich następców, twórcy z każdym kolejnym odcinkiem nabywali doświadczenie w trafianiu w gusta widza, pojawialy się nowe możliwości techniczne. Dzięki temu społeczność coraz bardziej angażowała się w swoje ulubione sitcomy - różnorodna tematyka, pojawiające się innowacje sprawiają, że pomimo ciaglego zachowywania najwazniejszych cech gatunku, sitcom wciąż nie pozwala swoim fanom na odejscie od odbiornika.

[supergrupa]

Sitcom c.d.

W tym tygodniu nasz wpis ponownie dotyczył będzie sitcomu - spróbujemy przedstawić trzy kluczowe wydarzenia w historii tego gatunku, które najmocniej wpłynęły na jego kształt i spotkały się z niezwykle głośnym odzewem wśród widzów i badaczy telewizji.

Historia sitcomu sięga lat 20. XX wieku, a wybranie trzech najważniejszych wydarzeń z tak długiego okresu rozwoju gatunku było zadaniem niezwykle ciekawym, ale i trudnym. Zwłaszcza, że sitcom od początku swojej kariery w telewizji w latach 50. cieszy się niezmiennie wielką popularnością i zainteresowaniem, a seriali, o których warto i powinno się wspomnieć przy jego omawianiu jest bardzo, bardzo wiele. Ostatecznie zdecydowaliśmy się na wydarzenia, które są od siebie oddalone co najmniej o kilkanaście lat, co pozwoli łatwiej przeanalizować zmiany jakim uległ sitcom od początku swojej pełnej sukcesów historii. Są to:

1. emisja serialu "I Love Lucy" (1951-1957, ABC), a w szczególności jednego kluczowego odcinka pod tytułem "Lucy Goes To The Hospital" z 19 stycznia 1953 roku (2 seria, odcinek 16), odcinek ten cieszył się rekordową popularnością w amerykańskiej telewizji,

2. nadawanie serialu "Married with Children" ("Świat według Bundych") w latach 1987-1997, który mimo, iż na początku nie odniósł sukcesu, obecnie jest jednym z najlepiej zapamiętanych serialów komediowych w historii telewizji

3. oraz jedno z najgłośniejszych wydarzeń telewizyjnych XXI wieku, czyli emisja finałowego odcinka serialu "Przyjaciele" w 2004 roku.

Pierwszy serial wyprodukowany na potrzeby telewizji, czyli "I love Lucy" w latach emisji pobijał wszelkie rekordy oglądalności - wszystkie sezony oscylowały w okolicach oceny 50 w skali Nielsena, co oznacza ze ogladało go ok. 50% wszystkich osób siedzących wtedy przed odbiornikami w Ameryce. Przygody sympatycznej Lucy oraz jej rodziny przyciągały widownie, zastosowane crossovery nie pozwalały porzucić jego oglądania. W latach największej popularności fani mogli kupić sygnowana serialem lalkę, piżamę czy nawet urządzić swoją sypialnię na wzór tej z serialu  Mimo upływu czasu, serial nie stracił na popularności, na emisje odcinków wciąż można trafić w amerykańskiej telewizji, a w tym roku wszystkie jego sezony ukazały się na blue-rayu. Jednak rekord oglądalności ustanowił epizod "Lucy Goes to the Hospital", który oglądano w 71,7% domostw posiadających odbiorniki.

Odcinek stał się tak niesamowicie popularny dzięki konwergencji Lucille Ball - aktorki, oraz granej przez nią głównej bohaterki - Lucy Ricardo. Takich nawiązań w życiu postaci w stosunku do prawdziwego świata było wiele - m.in. aktor grający męża Lucy, był prawdziwym mężem Lucille. Gdy Lucille zaszła w ciąże twórcy postanowili tego nie ukrywać i swoją bohaterkę rownież obdarzyć macierzyństwem. Oczywiście, zaawansowana ciąża bohaterki/aktorki często przeszkadzała w różnych bardziej wymagających skeczach, jednak równocześnie stała się świetną okazją do żartobliwej opowieści na temat problemów z nią związanych - np. słynna scena w której Lucy próbuje odebrać telefon.

Obie panie urodziły pociechy 19 stycznia 1953 roku. Tego dnia, o poranku Lucille Ball miała cesarskie cięcie, wieczorem został wyemitowany odcinek "Lucy Goes to the Hospital". W The telegraph czy TV Guide pojawiły się informacje o tym wydarzeniu, a w Neewsweeku stało się ono tematem z okładki. 20 stycznia, gdy we wszystkich największych gazetach pojawiła się informacja o wyjściu Lucille Ball ze szpitala, w serialu Lucy również wróciła z dzieckiem do domu. Co więcej, lekarz prowadzący Lucille Ball nazywał się dokładnie tak samo jak lekarz Lucy - Dr. Joe Harris. Można powiedzieć, że nawet życie podporządkowało się scenariuszowi - od dawna było wiadomo, że serialowa Lucy będzie miała syna. Jednak ponieważ płeć dziecka Lucille i Deci została zachowana w tajemnicy, pojawiały się odnośnie tego liczne spekulacje - gdy ujawniono, że dzieko aktorki to chłopiec, w gazetach zaroiło się od informacji, a w tytułach równie często pojawiało się nazwisko aktorki jak i bohaterki serialu. 4 kwietnia 1953 roku na okładce TV Guide pojawiły się pierwsze zdjęcia Desi Arnaz Juniora.

„Married...with Children”, znane w Polsce pod tytułem „Świat według Bundych”, to serial, który opowiada o rodzinie Bundych- i który wzbudził wiele emocji. Powstał dla amerykańskiej telewizji FOX. Produkcja cieszyła się popularnością, mimo tego nie była ogromnym sukcesem kasowym. Miało to związek między innymi z tym, iż FOX było nową stacją, przez co i mniej znaną. Mimo tego, iż serial był reklamowany poprzez tego typu wytwory: http://ecx.images-amazon.com/images/I/511dpHwscXL._SY445_.jpg, popularność wzrosła po powstaniu i sukcesie „Simpsonów”, dzięki którym stacja FOX stała się coraz częściej oglądaną.

Produkcja została wyróżniona wieloma nominacjami do nagród tj. Emmy czy Golden Globe.

Odbierana była zazwyczaj pozytywnie(na świecie), jako pewnego rodzaju ironiczne przedstawienie „współczesnej” rodziny. I jako dobra rozrywka. Świadczyć o tym mogą np. oceny na różnych portalach społecznościowych, dotyczących produkcji filmowych i serialowych, np.

http://www.imdb.com/title/tt0092400/

http://www.metacritic.com/tv/married-with-children

W Polsce natomiast „Świat według Bundych” nie cieszy się już taką sympatią, jeśli sugerować się filmwebem, gdzie ocena tego serialu wynosi zaledwie 6,5/10. Ciekawe są jednak tematy, które zostały poruszone w komentarzach, a które dotyczą związków z amerykańską popkulturą pokazaną w serialu.

Pojawiały się też pewne głosy sprzeciwu, związane z tym, jak „Świat według Bundych” był przez niektórych odbierany. Jedną z bardziej znanych kontrowersji związanych z odbiorem serialu przez widzów był, opisany w poprzedniej notce, „Rakolta boycott”.

Powstały również książki, związane z serialem. Przykładami mogą być „Pig Out With Peg - Secrets from the Bundy Family Kitchen „ oraz „Bundyisms „. Serial został też wydany w formie...serii komiksów! Prawdziwym rarytasem dla fanów może być także gra planszowa „Married With Children: Act Like...Think Like...Be Like a...Bundy” oraz wszelkie figurki, przedstawiające bohaterów.

Produkcja doczekała się różnych remake'ów na całym świecie- np. w Niemczech jako „Hilfe, meine Familie spinnt“(zeszło z anteny po zaledwie jednym sezonie), w Rosji było to „ Happy Together „, w Polsce natomiast często porównuje się ów serial ze „Światem według Kiepskich“. Można się spotkać nawet z artykułami, których autorzy porównują obie rodziny i szukają podobieństw w budowie serialu. Przykładem może być:

http://film.wp.pl/idGallery,5002,idPhoto,198587,title,Rodzina-Bundych-vs-Rodzina-Kiepskich,galeria.html?ticaid=113f00

Społeczność fanowska nie zawiodła i w kwestii zrzeszeń fanów poprzez internet. Jedną z bardziej popularnych stron jest strona Bundyology, w której można znaleźć zarówno opisy serialu, jak i własnie odniesienia do wydarzeń z popkultury amerykańskiej. I oczywiście- sklep z serialowymi upominkami(w który można znaleźć np. Wspomnianą wyżej grę planszową).

I w kwestii tzw fanartów znajdziemy wiele przykładów, świadczących o sympatii dla tej produkcji. Powstało wiele prac artystycznych, takich jak ta: 

ale i wiele memów, w których fani uwzględnili swoje ulubione mądrości, wypowiedziane przez bohaterów:

Jednak najbardziej rozpoznawalna jest piosenka, śpiewana przez Franka Sinatrę „Love and marriage“. Jest to więc jakaś marka sama w sobie, artysta ten bowiem był i jest dość popularny, zatem użycie właśnie jego głosu było już pewnym chwytem, który, być może, miał przyciągnąć przed ekrany większą publiczność.

Jako ostatnie przełomowe wydarzenie w historii sitcomu, uznaliśmy emisję ostatniego odcinka jednego z najlepszych seriali wszechczasów czyli „Przyjaciół”. Będący na antenie od 1994 roku, doczekał się 10 sezonów i zakończył swoją działalność w dniu 6 Maja 2004 roku wraz z podwójnym odcinkiem zatytułowanym „The Last One”.

Twórcy stanęli przed trudnym zadaniem zakończenia historii w sposób jednocześnie zabawny, ale i wyciskający sentymentalną łezkę (co nie udało się ostatnio finałowi „Jak poznałem waszą matkę” i zamiast wzruszenia, mogliśmy liczyć jedynie na łzy rozpaczy). Inspirując się finałami klasycznych seriali, a przede wszystkim „The Mary Tyler Moore Show”, scenarzyści postawili na prostotę, bez niepotrzebnego uwznioślenia.

„Przyjaciele” cieszyli się wielkim szacunkiem i popularnością począwszy od samego przemysłu. Po nakręceniu ostatniego odcinka w styczniu 2004 roku, miejsce, gdzie kręcono serial od 2 sezonu – stage 24 w Warner Bros Studios – został na stałe ochrzczony „Friends stage”. Stacja nadająca serial, NBC, nie szczędziła promocji już na kilka tygodni przed emisją. Ceny nadania 30-sekundowego spotu reklamowego w przerwie odcinka przekroczyły milion dolarów w USA, a w Wielkiej Brytanii ponad milion funtów (co było rekordem wśród nadawania seriali). Stacja zorganizowała także specjalne pokazy publiczne odcinka – między innymi w Universal CityWalk czy w Nowym Jorku, gdzie przed ekranami zgromadziło się ponad 3000 osób. Odcinek obejrzało 52,5mln Amerykanów, co dało mu czwarty wynik w najpopularniejszych finałach serii oraz drugie miejsce w najbardziej popularnych programach w roku 2004 (ustępując tylko Super Bowl).

Krytyka raczej zgodnie uznała finał za udany. Recenzenci na ogół wypowiadali się pozytywnie, na czele z Robertem Bianco z USA Today, który pisał, iż „nic nie mogłoby sprostać tak wysokim wymaganiom, jakimi obarczono finał „Przyjaciół”, ale ten odcinek był najbliższy temu, co wymarzyli sobie fani. Dwugodzinny pakiet zrobił co do niego należało. Zakończył historię, jednocześnie przypominając nam, za co kochamy ten serial i czemu będziemy za nim tęsknić”. W podobnym tonie wypowiadali się Sarah Rodman z Boston Herald czy Noel Holston z Newsday. Oczywiście znalazły się negatywne komentarze, wytykające głupkowatość postaci, ogólną słabość całego sezonu czy niezadowalające aktorstwo starzejących się gwiazd, ale należały one do mniejszości.

Przeglądając wspomnienia fanów z oglądania ostatniego odcinka, ciężko napotkać coś innego niż pozytywne opinie pełne nostalgii. Na stronie Buzzfeed, Rod Ila pisze: „so ten years ago i cried like a moron with a roll of bounty in hand while my aunt had to ask if i was okay”, a Stephanie Michelle de Souza dodaje: „It was the first sitcom I ever religiously watched (I was 12 in 2004!) and the only show that will cheer me up almost instantly when I'm upset”, co pokazuje, że tak naprawdę, nawet po 10 latach, serial nadal bawi, nadal jest aktualny, a co najważniejsze, jego fani nadal istnieją i pamiętają 6 Maja jak dziś: „I remember making sure that I was in front of the tv for the whole time this finale aired.. and when they left the apartment at the end... gosh i was a freaking wreck. it was like a part of me had died and it was over. my thursday night ritual was done. I was getting ready to turn 22 in 2004 and now I'm going to be 32. I can't even believe it. Wow. I will always, always love this show” (Heather Phillips).

Przez te 10 lat odkąd pożegnaliśmy się z „Przyjaciółmi” kilkukrotnie mogliśmy natrafić na małe nawiązania do programu w innych amerykańskich produkcjach telewizyjnych. Pierwszy przychodzi na myśl oczywiście spin-off serialu czyli „Joey” (gdzie czasami pojawiały się odniesienia do pozostałej piątki przyjaciół), jednak doczekał się tylko dwóch sezonów i nie okazał się zbytnim sukcesem. Oprócz tego można wyłapać krótkie, łatwe do przeoczenia momenty, gdy inne sitcomy składają swoisty ukłon w stronę „Przyjaciół” i są to między innymi: „Happy endings”, „Scrubs”, „Świat według Bundych” czy też kreskówka „Phineas and Ferb”. W zestawieniu nie powinno zabraknąć także wzmianki o „Jak poznałem waszą matkę”, który w głównej mierze opiera swój sukces o sprawdzony przepis na rozrywkę, który sprzedali „Przyjaciele” już dwie dekady temu: Nowy Jork, grupa przyjaciół i charakterystyczne miejsce spotkań (szkoda, że na „Przyjaciołach” nie bazowali także finału historii).

Warto też wspomnieć o wszelkich aspektach serialu, które zapadły widzom w pamięć i były tak mocno kojarzone z odgrywanymi postaciami, że nawet po latach, aktorzy – wraz z fanami - zdawali się dobrze o tym pamiętać. Mowa tu o słynnej fryzurze Rachel … czy o niezawodnych metodach aktorskich Joey’a.

W ostatnim czasie, tj. w 2014 roku, wszyscy fani sitcomu mogli być świadkami jednorazowego powrotu (w pewnym sensie) części Przyjaciół w jednym z odcinków programu Jimmy’ego Kimmela, co było miłym uhonorowaniem 10. Rocznicy zakończenia serialu. 

Jak można łatwo zauważyć, wszystkie omówione przez nas wydarzenia doczekały się feedbacku i wzbudziły wiele emocji. Do tej pory każde z nich jest pamiętane i wciąż często przytaczane i komentowane. Gdy jednak zastanowimy się nad tą najbardziej współczesną historią sitcomu, coraz trudniej znaleźć wydarzenia równie "doniosłe" i znaczące jak te właśnie opisane. Od finału "Przyjaciół" mija już 10 lat, a od tamtego czasu wciąż nie wydarzyło się w sitcomie nic równie przełomowego. Ciężko określić z czego wynika ta stagnacja gatunku w ostatnich latach (spadek popularności gatunku - na pewno nie, sitcomy wciąż biją rekordy w amerykańskiej tv, być może słabość seriali - patrz: finał "Jak poznałem waszą matkę" czy nowe "Dwóch i pół", a może coraz mniej chętni do reagowania na oglądane seriale widzowie?), ale jedno jest pewne: pobić "I Love Lucy", "Married with children" i "Friends" nie będzie łatwo i być może na następne tak ważne wydarzenie dla sitcomu przyjdzie nam poczekać jeszcze kolejne 10, a nawet i 20 lat.

[supergrupa]

Sitcom - historia gatunku.

                Nie każdy musi oglądać telewizję i nie każdy śledzi z zaangażowaniem kolejne odcinki popularnych seriali. Jednak wszyscy, bez wyjątku, kojarzą postać otyłego Homera Simpsona czy rezolutnej Niani Frani, które to od dziesięcioleci pojawiają się na małych ekranach. Tym samym nikt nie może odmówić popularności, jaką niezmiennie cieszą się seriale komediowe – jeden z podstawowych i najstarszych gatunków telewizyjnych. Bawią, uczą, obnażają wady społeczeństwa i trafiają praktycznie do każdego odbiorcy, bez względu na wiek, profesję czy stan majątkowy. Wyróżniającym się na tle innych typem, jest komedia sytuacyjna, czyli tzw. Sitcom, którego historię możemy prześledzić aż od lat 40tych XX wieku, skupiając się przede wszystkim na rynku amerykańskim.          

  Początków telewizyjnych sitcomów możemy doszukiwać się w audycjach radiowych - pierwszy program radiowy odwołujący się do podobnego schematu został wyemitowany 12 stycznia 1926, a był nim „Sam 'n' Henry”. Jego twórcami byli Freeman Gosden i Charles Correll. Inspiracją do stworzenia słuchowiska opierającego się na komizmie sytuacyjnym był popularny wtedy komiks "The Gumps". Seria składała się z 10 - 15 minutowych odcinków emitowanych w WGN Chicago.

                W latach '40 i '50 pojawiły się adaptacje radiowych sitcomów do telewizji: „Our Miss Brooks”, nadawane w radiu CBS w latach 1948 - 1957, a także w telewizji od 1952. Na podstawie serii, w 1956 powstał także pełnometrażowy film.  Kolejnym przykładem może być „The Life of Riley” z Williamem Bendixem w roli głównej. Swoje początki również miał w radiu w latach '40, w 1949 roku powstał pełnometrażowy film o przygodach Rileya, w latach 50 serial telewizyjny i komiks.

                Pierwszym serialem wyprodukowanym na potrzeby telewizji był „I Love Lucy“, emitowany w latach 1951 - 1957. To właśnie w nim zostały ustalone najważniejsze zasady sitcomu:

                •Jedno główne miejsce akcji, w którym spotykały się postaci, np. kuchnia, pokój gościnny, miejsce pracy.

                •Bohaterowie nie mogą przeżywać kryzysów – nie mogą się kłócić, rozwodzić, ciężko chorować, tracić pracy czy zmieniać partnerów.

                •Running gags, czyli powracające motywy komediowe, np. zabawne hasło wykorzystywane przez bohatera w każdym odcinku.

                •Cliffhangery.

                •Cotygodniowe emisje.

                Warto wspomnieć również o kodeksie Haysa, do którego musiały się stosować ówczesne produkcje. Regulował on m.in. ukazywanie ludzi wziętych w niewolę (nie można było pokazywać białych niewolników), przedstawianie kleru (zakaz wyśmiewania), przeklinanie, pokazywanie porodu czy związków międzyrasowych, sposoby pokazywania flagi, gwałtów, przemytu czy zażywania narkotyków.

Słynna Chocolate Scene: 

                Inne sitcomy powstające w tych czasach to m.in. „The Victor Borge Show”,” Ernie In Kovacsland”, „The Donald O'connor Show”, „Sound Off Time”, jednak żaden z nich nie był emitowany dłużej niż przez rok.

                W latach 1955-1959 zaistniał swego rodzaju kryzys dla twórców sitcomów - jego powodów doszukuje się w rosnącej popularności westernów i programów przygodowych. Na antenie utrzymywały się tylko dłużej emitowane serie, a próby wdrożenia nowych, kończyły się po pierwszym sezonie emisji.

                W 1960 roku powstały dwa sitcomy, które przetrwały dłużej niż jeden sezon - były nimi „The Andy Griffith Show“ i „My Three Sons“. Pierwszy z nich był emitowany od 3 października 1960 az do 1 kwietnia 1968. Jego popularność podkreśla to, że został sklasyfikowany na 9 miejscu w rankingu Najlepszych Amerykańskich Show wg. TV Guide.

                „The Beverly Hillbillies“ to kolejny popularny w Ameryce sitcom. Doczekał się 9 sezonów, w czasie emisji 8 z nich był w pierwszej 20 najchętniej oglądanych programów telewizyjnych, dwa razy został serialem roku, epizod "Hedda Hopper's Hollywood" jeszcze 1997 roku zajął 62 miejsce w rankingu 100 Najlepszych Epizodów Wszechczasów, wg. TV Guide.

                W 1964 roku rozpoczęła się emisja dwóch seriali o podobnej tematyce: „Rodzina Adamsów“ i „The Munsters“. Oba nawązują do stylistyki gotyku, a rodziny są jak wyjęte z horroru - seriale są jednak raczej parodią horroru.

                  Ostatnim sitcomem, o którym warto wspomnieć jest Julia. Pojawił się w telewizji 17 września 1968 roku. Wyemitowano 86 odcinków. Seria wyjątkowa, ponieważ opowiada o czarnoskórej kobiecie przedstawionej w niestereotypowy sposób - nie jest tu służącą, a zatrudnioną pielęgniarką.

                Lata 70te to czas, w którym kultura i pewne standardy były od nowa definiowane. Wiele seriali, które w tym czasie powstały, odnosiło się do pewnych niesprawiedliwości, do wielu niejasnych politycznych zagadnień, tym samym prowokując widzów do dyskusji na tematy, których na co dzień się nie porusza- bo np. są zbyt trudne. Lata 70te to także czas, gdy wiele programów zaczęto nagrywać na kasety, zamiast na taśmę filmową.

                Do historii przeszedł serial pt. „All in the Family”, nadawany na kanale CBS od 1971 roku, do roku 1979. W tym samym roku sitcom ów zmienił nazwę na „Archie Bunker's Place” i nadawany był do 1983.  Dlaczego wspominam o tym sitcomie? Ponieważ to właśnie ten poruszał tematy, których się unikało - twórcy nie odpuszczali żadnego poważnego problemu społecznego ani politycznego.  Często zatem widzowie mogli „spotkać się” z wojną w Wietnamie, brakiem tolerancji, rasizmem, nie zapomniano też o prawach kobiet czy wciąż modnym temacie homoseksualizmu (co znaczy, że co najmniej od 40 lat zmagamy się z tym samym 'problemem' i nie potrafimy go rozwiązać. Każdy może wyciągnąć z tego własne wnioski dotyczące naszego społeczeństwa).

                Już od pierwszego odcinka serial złamał większość niepisanych zasad telewizji. Zaczynając właśnie od kontrowersyjnych tematów, poprzez język i same postaci, z których główny bohater jest tak naprawdę typem ANTY-bohatera.

                Pierwsza idea zrodziła się w głowie Normana Lear'a po przeczytaniu artykułu dotyczącego brytyjskiej produkcji „Till Death Us Do Part” i właśnie to zapoczątkowało ów przełomowy sitcom „All in the Family” - czyli już w latach 70tych seriale z wysp brytyjskich dawały początek tym amerykańskim, z czym spotykamy się przecież do dziś. Wśród wielu ludzi panuje jednak opinia, że to właśnie sitcom Lear'a zmienił oblicze telewizji.

                Innym ważnym serialem, poruszającym tematykę nietypową dla tego typu mediów, jest „M.A.S.H.”. Kolejna amerykańska produkcja, której pomysłodawcą był Larry Gelbart. Serial miał wywodzić się z filmu MASH, ten natomiast z książki Richarda Hookera „MASH: A Novel About Three Army Doctors”.  Serial przedstawia wydarzenia właśnie w MASH, czyli Mobile Army Surgical Hospital (tł. mobilny wojskowy szpital chirurgiczny ). M.A.S.H. Uważany był za rodzaj komedii sytuacyjnej, wyświetlany był na CBS, tak jak „All in the Family”. Pierwszy odcinek wyświetlono w 1972, natomiast zakończył się w 1983 odcinkiem „Goodbye, Farawell and Amen”, w tamtych czasach pobijając rekord oglądalności w amerykańskiej telewizji.

                Wiele przedstawionych historii miało być oparte na wywiadach przeprowadzanych z lekarzami, którzy znaleźli się w owym wojskowym szpitalu. Serial miał się odnosić do wojny w Wietnamie, jak i wojny koreańskiej z lat 1950-53.

                Zupełnie innym przykładem jest także „Ulica sezamkowa”. Serial emitowany był w od 1969 do aż 1992 roku. Nie jest to być może przykład sitcomu, warto jednak o nim wspomnieć jako o serialu edukacyjnym, skierowanym dla dzieci, który pewnie i nasze pokolenie może wspominać z pewnym sentymentem. Co ważne- serial ten był ogromnym osiągnięciem i stał się wzorem dla programów tego typu, a postaci, z którymi mieliśmy tam do czynienia, są rozpoznawalne i pojawiają się aż do dziś, np. Cookie Monster, muppet, który dalej uczy dobrych manier!

                Inne znane seriale z lat 70tych to m.in. „Taxi”, „The Mary Tyler Moore Show”, „Happy Days”, „Love American Style”.

                Lata 80te to oczywiście rozwój - widzimy tu na pewno poprawę jakości i pewną zmianę tematyki. Mówi się często, że to właśnie na te lata przypada „złota era” sitcomów. Najczęściej spotykanym modelem był ten dotyczący rodziny jako bohatera, ale i współlokatorów czy przyjaciół. A jednym z najczęściej przywoływanych seriali, które miałyby to udowodnić, jest „The Cosby Show”.

                Autorem serialu był Bill Cosby. Na ekranie widzowie obserwowali losy rodziny - nowością było wprowadzenie afro-amerykańskiej rodziny jako głównego bohatera serialu, odrywając się od tradycyjnego modelu sitcomu. Co ciekawe, utworem otwierającym każdy odcinek była piosenka Kiss me, której autorami byli Stu Gardner i Bill Cosby.

                „Married...with Children” a.k.a. „Świat według Bundych”. Nie trzeba chyba wspominać, z czym nam się ów polski tytuł kojarzy i jaki polski serial mógł być zainspirowany tą amerykańską produkcją telewizji FOX w latach 1987-1997. I ten serial przedstawiał losy rodziny, która właściwie nie miała prawa istnieć, bo była tak absurdalna. Serial tak oddziaływał na ludzi, że w 1989 doszło do bojkotu, który został zapoczątkowany przez gospodynię Terry Rakolta'e. A wszystko miało to zostać sprowokowane pojawieniem się starego mężczyzny, który ubrany był w damskie pończochy, czy też homoseksualisty (znowu spotykamy się z tym tematem), który miał założoną tiarę. Kontrowersje miała wywołać także pół-naga kobieta. Terry Rakolta napisała zatem list, kilkukrotnie wystąpiła publicznie, nawołując do zdjęcia programu z anteny, a co najzabawniejsze - sam „bojkotowany” serial kilka razy odnosił się do osoby gospodyni.

                „ALF” - NBC w latach 1986-1990. warto wspomnieć o serialu, który znowu przedstawiał pewną rodzinę, ale z dodatkiem w postaci tytułowego ALFA, czyli kosmity, który pojawił się na ziemi! (ALF- Alien Life Form). Jego ulubionym posiłkiem były koty, z czym też nie można się było spotkać w żadnym innym serialu. O tym sitcomie warto wspomnieć także dlatego, iż jako jeden z pierwszych użył nowej technologii zwanej Dolby Surround (dźwięk przestrzenny), tym samym redukując szumy, a co za tym idzie - poprawiając jakość dźwięku. Dlatego ów sitcom był pewnego rodzaju przełomem.

                Allo' Allo' - serial wyświetlany od 1982 do 1992 roku na BBC1. Była to farsa z  II Wojny Światowej. Rzecz dzieje się w okupowanej Francji, a kawiarnia, której nasz bohater jest właścicielem, jest, rzecz jasna, ulubionym miejscem spotkań niemieckich żołnierzy, a jednocześnie punktem operacyjnym działaczy ruchu oporu! Właściciel zatem, Rene, musi dostosować się do obu grup, by nie zostać ofiarą żadnej z nich. Sitcom ten bazował na stereotypowych przedstawieniach bohaterów, które momentami są wręcz absurdalne, kompletnie niepasujące do wyglądu postaci. Stanowi także pewien wyjątek - nie mówi bowiem o rodzinie jako takiej, jak większość seriali z tego czasu.

                A jeśli czasem ktoś zastanawia się, jak wyglądałyby dzisiejsze seriale w latach 80tych - zawsze można bazować na tych fanowskich wytworach, dotyczących serialu, który ostatnio szerzej analizowaliśmy:

https://www.youtube.com/watch?v=8oVfIFrpslI

https://www.youtube.com/watch?v=G603yxG7tyI

                Na początku lat 90tych, w czołówce nadal utrzymują się hity z poprzednich lat, czyli m.in. „The Cosby show”, „Cheers” czy „Roseanne”. Niedługo jednak miało się to zmienić, gdy na ekrany weszły takie hity jak „Seinfeld” czy „The Simpsons”. Choć oba z nich miały swoje premiery jeszcze w 1989 roku, to ich popularność zaczyna się tak naprawdę w kolejnej dekadzie. Pierwszy z nich, stworzony przez Larry’ego Davida i komika Jerry’ego Seinfelda, przełamywał pewne konwencje mainstreamowej telewizji i często interpretowany był jako pierwszy serial postmodernistyczny od czasów „Latającego Cyrku Monty Pythona”. Opisywany jako „sitcom o niczym”, przedstawiał życie 30letnich nowojorczyków, przez lata niezmiennych, i bazował na ich interakcjach, wyzbywając się przy tym patosu, obecnego w innych serialach. Z kolei „The Simpsons”, stworzony przez Marka Groeninga, rozpoczyna erę sitcomów animowanych, niekoniecznie skierowanych do dziecięcej publiczności. Simpsonowie to typowa rodzina klasy średniej, ilustrująca w prześmiewczy sposób społeczeństwo amerykańskie. Schemat serialu pozwalał także na komentowanie ważnych wydarzeń i problemów świata (wpływ elektrowni nuklearnej, w której pracuje Homer, na środowisko; stan edukacji z perspektywy Barta i Lisy; komentarze i drwiny z polityków i wszelkich ugrupowań politycznych). Ogromny sukces sitcomu spowodował prawdziwy boom na animowane serie, m.in. „South Park”, „Family Guy” czy „Futurama”.

                  Zmienił się także format nadawanych programów. W latach 90tych wprowadzono HDTV (High-Definition Television) – zaczęto powszechnie nagrywać  kamerami na taśmie filmowej zamiast na kasetach video, dzięki czemu znacznie poprawiła się jakość obrazu.

                W kwestii narracji także zaszły pewne zmiany. W połowie dekady zaczęto odchodzić od schematu „każdy odcinek opowiada osobną historię”, na rzecz wprowadzenia jednej, kontynuowanej przez cały sezon fabuły. Bohaterowie nadal przeżywali najróżniejsze przygody, lecz w tle pozostawał wątek główny, którego rozwiązanie następowało dopiero w finale. Taka zmiana była możliwa, dzięki stałej, wyrobionej publiczności, która zasiadała przed telewizorem nie tylko, aby pośmiać się z żartów, ale także dowiedzieć się, jak rozwinie się wątek ulubionego bohatera. Zabieg ten zapożyczony został z opery mydlanej, tak samo jak „cliffhanger” (zakończenie sezonu w kulminacyjnym momencie wątku, którego rozwiązanie zostanie zaprezentowane dopiero w kolejnym odcinku) czy też wprowadzenie bohaterów dynamicznych, którzy zmieniają się i ewoluują wraz z biegiem serii.

                Sztandarowym przykładem takiego sitcomu, są bez wątpienia „Przyjaciele” („Friends”), opowiadający o szóstce dwudziestokilkuletnich nowojorczyków, wkraczających – nie bez problemów – w samodzielne, dorosłe życie. Ogromny sukces serialu bazuje przede wszystkim na stereotypowych, wyraźnie zarysowanych postaciach, które diametralnie się między sobą różnią (m.in. nieporadny i sarkastyczny Chandler oraz czarujący lecz niezbyt inteligentny Joey; pedantyczna Monica oraz rozpieszczona Rachel). Choć każdy odcinek dostarcza nowych sytuacji i okazji do śmiechu, każdy sezon skupia się i oscyluje wokół innej historii. Dla przykładu, w sezonie 5. rozpoczyna się romans Chandlera i Monici, co oboje skrzętnie próbują ukryć przed resztą przyjaciół, zaś sezon 8. to czas ciąży Rachel. Cliffhanger także jest środkiem często wykorzystywanym przez twórców (Kogo wybrał Ross w finale 3. sezonu? Czy małżeństwo z Emily dojdzie do skutku po tym, jak Ross pomylił imiona przy ołtarzu w finale sezonu 4.?). Co ważne, każdy z przyjaciół wydoroślał i zmienił się na oczach widzów w ciągu 10 lat emisji programu, a  tym samym przekazywał pozytywne przesłanie, iż szczęście czeka na każdego. „Przyjaciele” w swoim czasie mieli duży wpływ na kulturę młodych ludzi, gdy kobiety zaczęły powszechnie czesać się „na Rachel”, a mężczyźni stosowali niezawodny tekst na podryw Joey’a - „How you doin’?”. Sitcom ten, także w wyjątkowy sposób ukazywał nowy styl życia młodych ludzi, bazujący na głębokiej i wybaczającej wszystko przyjaźni, w myśl motta całego serialu „When you’re a young adult in a big city, friends are your closest family”.

                Innym popularnym przykładem, godnym uwagi jest na pewno sitcom „The Nanny”, opierający się na „running gags” (powtarzające się humorystyczne sytuacje) oraz wyrazistych postaciach, posiadających wyolbrzymione cechy charakteru. Mamy więc w głównej roli wpadającą ciągle w kłopoty Nianię Fran, bogatego, lecz samotnego Maxwella oraz trojkę hałaśliwych dzieci. Po trudnych początkach, serial jednak wybił się i znalazł swoich naśladowców w wielu innych krajach (także w Polsce), a sekwencja otwierająca serial nadal jest przez wielu pamiętana.

                Sitcom w latach 90tych zahaczał także niejako o tematykę fantastyczną, czego przykładem jest popularny – także w Polsce – serial „Sabrina, nastoletnia czarownica”, opowiadający przygody młodej czarownicy, jej dwóch sześćsetletnich ciotek oraz gadającego kota. Sitcom był adaptacją serii komiksów wydawnictwa Archie, ukazujących się pod tym samym tytułem.

                                Początek XXI wieku to w historii sitcomu wciąż okres dominacji serialu „Przyjaciele”, który w latach 2000-2004 był najpopularniejszym tego typu programem w amerykańskiej telewizji. W pierwszych latach XXI wieku dużą popularnością cieszył się również sitcom „Wszyscy kochają Raymonda” („Everybody Loves Raymond”) nadawany od 1996 roku w CBS. Do trójki najchętniej oglądanych sitcomów początku nowego tysiąclecia należał też serial „Will i Grace” emitowany w NBC od 1998 roku. Wszystkie te programy to jednak kontynuacje seriali nadawanych już w latach 90., nowe programy na możliwość wybicia się musiały czekać aż do zakończenia emisji „Przyjaciół” w 2005 roku, wciąż jednak potrafiły zainteresować spore grono odbiorców.

                Pierwsze lata XXi wieku to także odrodzenie często stosowanego wcześniej stylu realizacji sitcomów przy pomocy tylko jednej kamery. Do takich programów należały między innymi bardzo popularne:  „Curb Your Enthusiasm”, „ Arrested Development”,  „Scrubs”, „Malcolm in the Middle”, „It's Always Sunny in Philadelphia”, „Louie”, „30 Rock” i „Community”. Jednak część współczesnych krytyków odmówiła klasyfikacji seriali kręconych jedną kamerą jako sitcomów, twierdząc, że pierwotna definicja tego typu seriali (komedie sytuacyjne) nie pasuje do takich produkcji jak „Louie” czy „Curb Your Enthusiasm” i może wywoływać fałszywe oczekiwania w widzach. Dlatego też, seriale kręcone w taki sposób powinny być uznawane jako całkowicie odrębny typ serialu komediowego.

                Wciąż też powstawały sitcomy kręcone tradycyjnie przy użyciu wielu kamer i z widownią, bądź używając nagranego wcześniej śmiechu i to one były uznawane za najpopularniejsze. Do takich seriali należały:  „How I Met Your Mother” , „$h*! My Dad Says”, „Life with Bonnie”, „Two and a half man”, „The Big Bang Theory”, „Sam & Cat”, „2 Broke Girls”, „Good Luck Charlie”, „Rules of engagement”. Wśród nich jest kilka szczególnie przebojowych, które warto wyróżnić.

                  Zdecydowanie najistotniejszym jest sitcom „Dwóch i pół” ("Two and a half men") nadawany w CBS od 2003 roku z Charlim Sheenem (zastąpionym w 9 sezonie przez Ashtona Kutchera), Jonem Cryerem i Angusem T. Jonesem. Ten serial jako pierwszy przejął tytuł najpopularniejszego sitcomu w USA po zakończeniu emisji „Friends” oraz „Everybody Loves Raymond” i utrzymał ten tytuł aż do 2010 roku, czyli do zwolnienia Charliego Sheena. Od czasu pojawienia się w serialu Ashtona Kutchera, jego popularność ciągle spada (w 2014 roku po raz pierwszy od premiery poza trójką najpopularniejszych sitcomów w USA).

                  Bardzo popularnym serialem było również nadawane od 2005 roku w CBS „How I met your mother”, którego finał został wyemitowany w marcu 2014 roku. Serial składa się z 9 sezonów i 208 odcinków, a w głównych rolach wystąpili między innymi Neil Patrick Harris i Jason Siegel. Ostatni odcinek serialu spotkał się z bardzo głośnym odzewem ze strony fanów, niestety, niezbyt pozytywnym.

                  Mimo tego, że finał okazał się zawodem, a każdy kolejny sezon był coraz słabiej oceniany, produkcja w ciągu 10 lat zdobyła 9 statuetek Emmy i 28 nominacji. Ostatni sezon był na dodatek najbardziej popularny ze wszystkich, ze średnią widownią sięgającą 11 milionów widzów.

Sporym zainteresowaniem cieszył się sitcom „Rules of Engagment”, emitowany od 2007 do 2013 roku na CBS, który mimo negatywnych recenzji zawsze uzyskiwał dobre wyniki oglądalności. Produkowany przez studio komika Adama Sandlera serial składa się z 7 sezonów i 100 odcinków.

W ostatnich latach największym przebojem wśród seriali komediowych jest jednak „The Big Bang Theory”, nadawane od 2007 roku w CBS, obecnie od września wyświetlany jest ósmy sezon tego serialu. Program ten od 2010 roku, kiedy popularność „Dwóch i pół” zaczęła spadać, jest najpopularniejszym amerykańskim sitcomem z widownią (rosnącą z sezonu na sezon) sięgającą blisko 20 milionów widzów.

                Ostatni z ważniejszych sitcomów XXI wieku reprezentuje jeden z głównych trendów w serialach współczesnych, zaliczany jest bowiem do programów paradokumentalnych (tzw. mockumentary), które zaczęto realizować w Wielkiej Brytanii, a potem moda przeniosła się do innych krajów. Mowa o sitcomie „Modern Family” ("Współczesna rodzina"). Serial nadawany jest od 2009 roku w telewizji ABC, tegoroczny szósty sezon cieszył się ponad 11-milionową widownią.

Sitcomy w Polsce

                Pierwszym sitcomem nakręconym w Polsce był” 13 posterunek” z Cezarym Pazurą w roli głównej, kręcony w 1997 i 1998 roku i emitowany najpierw w Canal+, a potem w Polsacie. Bardzo dużą popularnością cieszył się również serial „Miodowe Lata” z Cezarym Żakiem, Arturem Barcisiem, Katarzyną Żak i Agnieszką Pilaszewską, nadawany od 1998 do 2003 roku w Polsacie. Serial ten jest licencyjną wersją amerykańskiego sitcomu „The Honeymooners” z lat 50. Miodowe Lata realizowane były na (obracanej, by szybko zmieniać scenografię) scenie Teatru Żydowskiego w Warszawie, będąc jednocześnie bardzo popularnym spektaklem. Serial miał 6 serii i 126 odcinków. W 2004 roku pojawiła się jego kontynuacja - Całkiem nowe lata miodowe.

                Do niezwykle popularnych, lecz już zakończonych polskich sitcomów należą także: „Sąsiedzi” (2003-2008, 5 sezonów - 151 odcinków, TVP) z Małgorzatą Lewińską, Markiem Siudymem, Ewą Szykulską i Michałem Milowiczem, „Daleko od noszy” (2003-2009, 6 serii - 167 odcinków, Polsat) z Hanną Śleszyńską, Anną Przybylską i Piotrem Gąsowskim oraz „Niania” (2005-2009, 9 serii - 135 odcinków, TVN) z Agnieszką Dygant i Tomaszem Kotem, zrealizowany na licencji amerykańskiego sitcomu The Nanny telewizji CBS.

                Prawdziwym fenomenem jest jednak serial „Świat według Kiepskich”. Emitowany nieprzerwanie od 1999 roku sitcom z Andrzejem Grabowskim i Marzeną Kipiel-Sztuką doczekał się do 2014 roku ponad 460 odcinków (24 serii), wciąż cieszących się dużym zainteresowaniem. Jest drugim po „Klanie” najdłużej emitowanym polskim serialem. Z założenia serial ten ma piętnować wady, takie jak lenistwo i egoizm, wyśmiewa też stereotypowy obraz polskiej rodziny, posługując się bardzo prostym humorem.

                To, co głównie przemawia za popularnością wszelakich komedii, a przede wszystkim komedii sytuacyjnych, to ich czysto eskapistyczna forma rozrywki. Telewizja od zawsze pozwalała ludziom oderwać się od życia codziennego, aby pośmiać się, często z samych siebie. Krótka forma odcinka (niecałe 25 minut), wymusza szybkie tempo akcji, wyraziste postaci zapadają w pamięć, a śmiech „z puszki” daje poczucie wspólnoty, rozrywki, którą inni dzielą z nami. Choć produkcja nowych sitcomów zdaje się spadać w obecnych czasach, to jednak uniwersalność i niezmiennie zabawny humor wielu starszych dzieł pozwala nam do nich wracać bez znudzenia jeszcze przez długi czas.

[supergrupa]

ANALIZA PROGRAMU TV - SERIAL "GRA O TRON"

          Ciężko znaleźć wśród nadawanych współcześnie programów telewizyjnych te popularniejsze od seriali - w Polsce na większą widownię niż "M jak miłość" liczyć mogą co najwyżej relacje z wydarzeń sportowych - zawodów skoków narciarskich, meczów siatkówki i piłki nożnej (czasem nawet po 10 milionów widzów) lub konkursów międzynarodowych, gdzie Polska odnosi jakiś sukces (widownia tegorocznego finału Eurowizji  - 5,2 miliona widzów). Zdarza się to jednak bardzo sporadycznie, "od święta", a wspomniane "M jak miłość" nieprzerwanie od ponad dziesięciu lat potrafi zgromadzić przed telewizorami ponad 5 milionów widzów każdego tygodnia.

            Trudno się więc dziwić, że to seriale, spośród wszystkich programów telewizyjnych, budzą zazwyczaj najwięcej emocji i spotykają się z najgłośniejszym odzewem ze strony widzów. Ich popularność potrafi czasem przebić wszelkie wyobrażenia, a sporom i dyskusjom nie ma końca. Tak było już z "Zagubionymi", tak było z "Przyjaciółmi", a obecnie to samo dotyka praktycznie każdą głośniejszą serialową premierę - rozwój społeczności fanowskich w sieci sprawił, że rozmowy widzów na temat danych programów telewizyjnych są znacznie łatwiejsze niż dawniej, a związanych z nimi materiałów w internecie można znaleźć miliony.

            Jest jednak jeden serial, który w ostatnich latach pobił wszystkie i o którym mówią wszyscy. Serial, którego "życie" online miażdży takie serialowe hity jak "Supernatural", "Sherlock" czy "Doctor Who" (cieszące się niezwykłym zainteresowaniem na tumblerze). Serial, który po premierze cztery lata temu "wygrał internety" i do tej pory jego popularność nie maleje... Mowa oczywiście o jednym z największych fenomenów XXI wieku - "Grze o Tron" nadawanej w HBO od 2011 roku. Jako wielcy miłośnicy tego świetnego serialu postanowiliśmy przyjrzeć się dokładniej jego niebywałemu sukcesowi i zanalizować program według metody Jasona Mittella, uwzględniając trzy podstawowe typy praktyk dyskursywnych proponowanych przez badacza: definicję, interpretację i ocenę.

  Definicja, fikcja, historia

              "Gra o Tron" jest dramatem fantasy, który od 2011 roku doczekał się czterech 10-odcinkowych sezonów z planowanych siedmu lub ośmiu (piąty jest obecnie w postprodukcji). Każdy odcinek trwa od 50 do 60 minut, a jego akcja rozgrywa się fikcyjnej krainie Westeros. Temat przewodnim jest tytułowa gra o (żelazny) tron, czyli rywalizacja pięciu wielkich rodów o władzę nad całą krainą.  Jest to jedna z niewielu telewizyjnych serii, która może się pochwalić brakiem jednego głównego bohatera - śledzimy losy około dwudziestu najważniejszych postaci, z których każda ma takie same szanse na zwycięstwo w "grze".

            Serial zaliczamy do gatunku fantasy z prostego względu: rozgrywa się w całkowicie fikcyjnym świecie - Westeros, który pod wieloma względami przypomina technologicznie średniowiecze - mamy więc rycerzy, królów, wielkie religie i mity oraz podstawową broń w postaci miecza, bądź włóczni. Ponadto, pojawiają się w serialu elementy typowo fantastyczne, jak smoki, tajemnicze bestie ("inni"), majestatyczne budowle (Mur) czy magia. Tym samym serial spełnia wszystkie podstawowe założenia fantasy i może być zaliczony do tego gatunku (http://en.wikipedia.org/wiki/Fantasy). Jest również dramatem - a to ze względu na poważną tematykę, w której obserwujemy brutalną walkę o władzę i brak elementów komediowych (chociaż od tego oczywiście zdarzają się wyjątki). "Gra o Tron" obfituje w sceny przemocy, seksu, intryg, co odcinek wylewają się hektolitry krwi, a niespodziewane śmierci głównych bohaterów są dla serialu normą - to wszystko sprawia, że trudno serial nazwać komedią.

            Podstawą serialowej "Gry o Tron" jest bestsellerowa saga "Pieśni Lodu i Ognia" amerykańskiego pisarza George'a R.R. Martina.  Wydawana od 1996 roku seria składa się z pięciu tomów (z których trzeci, czwarty i piąty zostały wydane w Polsce z podziałem na dwie książki ze względu na objętość), a autor planuje jeszcze dwa. Twórcy serialu w pierwszym i drugim sezonie adaptowali 1 i 2 tom książki, w trzecim pierwszą połowę trzeciego tomu, a w czwartym pojawiły się wątki i z trzeciego tomu, i z czwartego, a nawet piątego.

            "Gra o Tron" produkowana jest przez stację filmową HBO, której seriale ("True Detective", "Ekipa") w ostatnich latach zdominowały rynek i uznawane są za najlepsze obecnie emitowane. Wynika to z całkowicie odmiennego sposobu ich realizacji. Seriale te coraz bardziej przypominają jakością filmy kinowe, tylko rozbite na kilka, kilkanaście części, a nie telewizyjne znacznie tańsze produkcje sprzed kilku lat. Zwiększenie budżetu, duże ambicje HBO i odmienne podejście do kręcenia doprowadziły do pojawienia się nowej, "filmowej" jakości we współczesnych serialach telewizyjnych.

            "Gra o Tron" jako najlepszy z przedstawicieli tej "filmowej" jakości w telewizji i serial oparty na powieściach, wydaje nam się idealnym materiałem, by nieco "posprzeczać" się z badaczem Jasonem Mittellem, który w swojej pracy stwierdził, że gatunki telewizyjne powinno się badać odrębnie od gatunków literackich i filmowych, ponieważ są to całkowicie odmienne media, które nie mają pewnych specyficznych dla telewizji cech. Uważamy, że jest to błędne myślenie, bo o ile w przypadku programów typu reality show czy talk show faktycznie trudno znaleźć odpowiedniki w literaturze i filmie, o tyle w przypadku współczesnego serialu odniesienie się jest znacznie prostsze - idealnym dowodem na to jest właśnie omawiana "Gra o Tron". Jako adaptacja literatury, automatycznie przenosi ona rzeczywistość z książek do serialu, a co za tym idzie musi zostać uznana jako serial fantasy - mający swoje korzenie w literaturze. A jako serial, który poziomem realizacji nie ustępuje ani odrobinę większości współczesnym superprodukcjom kinowym, trzeba zauważyć liczne elementy pojawiające się serialu, które do tej pory charakteryzowały przede wszystkim film: widowiskowe sceny walk i bitew, znakomite efekty specjalne, muzykę filmową, która równie dobrze mogłaby być częścią jakiegoś dużego kinowego blockbustera, imponującą scenografię i bogate kostiumy, nie mówiąc o gwiazdach w obsadzie (jak Sean Bean) czy niezwykle profesjonalnej realizacji (reżyseria, zdjęcia). Tym samym, "Gra o Tron" czerpie niezwykle dużo zarówno z filmu, jak i literatury, i nie powinna być definiowany gatunkowo bez uwzględnienia tych podobieństw, zwłaszcza że i dramat, i fantastyka wywodzą się z literatury, a pierwszy rozwój na taśmie filmowej zanotowały jeszcze przed pojawieniem się telewizji, w okresie kina niemego.

            W tej części chciałbym się również skupić na ważnej podstawie "Gry o Tron" jaką jest średniowieczna historia. Autor sagi, George R.R. Martin często przyznaje w wywiadach, że historia Europy jest dla niego wielką inspiracją: „Lubię używać historii do doprawiania swojej fikcji. Nie jestem jednak zwolennikiem przepisywania kronik historycznych, tylko ze zmienionymi nazwiskami. Wolę modyfikować prawdziwe wydarzenia i przekierowywać je na zupełnie nowe, niespodziewane tory”. Oznacza to, że niezwykle wiele w kreacji świata przedstawionego u Martina jest inspiracji z europejskich średniowiecznych zjawisk kulturowych, a jeśli książki z tego czerpią, to automatycznie serial także. O tym jak wiele wspólnego ma fabuła "Gry o Tron" z historią można przeczytać między innymi w fascynujących artykułach w Onecie  i na brytyjskiej stronie insideonline.

  Kontrowersje, czyli Bush, gwałt i za dużo krwi

                  Jak to często bywa z atrakcyjnymi produkcjami, kochanymi przez miliony, wzbudzają one cały wachlarz emocji, od miłości do nienawiści, co tylko wzmaga zażarte dyskusje i tym samym serial nie daje o sobie zapomnieć na długi czas. Postanowiliśmy się przyjrzeć jakie kontrowersje towarzyszą "Grze o Tron", a tym samym jak interpretują i oceniają serial widzowie.

            Do największych dyskusji doprowadza na pewno problem, z którym boryka się wiele produkcji (głównie filmów) adaptowanych z literatury – zgodność tworu autorskiego z oryginałem. Choć „Gra o tron” może być uważana za bardzo bliską sagi, na której bazuje („Pieśń Lodu i Ognia”), to jednak dysonans w opiniach fanów na ten temat prowadzi do ciekawych obserwacji pomiędzy jednym medium, a drugim.

            Duży problem dla dedykowanych widzów, którzy zapoznani są z serią książek, stanowi próba wzbudzenia sympatii, a nawet współczucia dla postaci, które jednoznacznie przedstawiane są w książce jako złe i zdeprawowane. Ma to swoją genezę w pewnej modzie ostatnich kilku lat na romantyzowanie i utożsamianie się z postaciami negatywnymi w filmach i serialach. Cersei Lannister, która aranżuje śmierć swojego męża (i króla), posiada dzieci z kazirodczego związku i nie przejmuje się problemami głodującego miasta, zostaje w serialu ukazana jako kochająca matka i ofiara gwałtu, przez co ma budzić naszą litość.

            Działa to również w drugą stronę, gdy postaci w serialu otrzymują cechy i podejmują działania, dzięki którym stają się niepotrzebnie bardziej kontrowersyjne. Tak jest w przypadku postaci Jamiego Lannistera, o którym wypowiada się użytkownik jednego z forów poświęconego serialowi (KingStannisTheMannis):

„The scene turns Jaime into someone who is capable of raping a woman he claims to love in a fit of anger, whereas in the book he wouldn't do that. The book version makes him sympathetic, the show version makes him a monster”.

Podobna sytuacja miała miejsce z postacią Khala Drogo:

“Drogo was portrayed [in the show] as this sex-obsessed beast which he may have come across as being at first but in the books their relationship quickly became really romantic and sensual I think and in the show Drogo just looks sex-obsessed throughout and a savage. No humanity or love in him at all, simply lust. Which is sad really because I admired their relationship in the books, he was clearly Dany's first true love but you'd never know that from the show”.

            Takie i kolejne zmiany w serialu, rozpoczęły nawet dyskusję na temat tego, czy “Pieśń Lodu i Ognia” oraz „Gra o tron” nie powinny być uznane za osobne dzieła. Jak pisze Julia Martell:

„I know I wouldn't have any problems if the books didn't exist, but they do, and the books are telling this story much better. At this point, I consider the idea that they're going to diverge from the books completely after they get through all the <Dance with Dragons> material to be good news. Let them tell their own story, maybe it'll be awesome. The maybe I can like or dislike it on its own merits.”

            Oczywiście fora dyskusyjne pełne są też pozytywnych opinii i zrozumienia względem ograniczonej formy jaką jest 10-godzinny sezon serialu telewizyjnego:

            „I think most book purists seem to forget that this is in fact an adaption, and that the books are hardly script material. There is just too much that can't be put across on screen such as histories and lore and internal monologues. It's just too much. GoT has both a budget and a very tight time frame in which to shoot what is essentially a 10 hour movie every year”.

            Oprócz problemów ze zgodnością fabularną, widzowie mają też zastrzeżenia co do wykonania technicznego oraz decyzji reżyserskich, podejmowanych przez twórców:

„The way the camera zooms in on faces during dramatic tension or a showdown, the way the music tries to capture the mood, it's all things you would expect on television, but I feel like it's heavily exaggerated on this show. It very much has the overly dramatic soap opera feel.”

            Co więcej, opinie te nie są odosobnionym przypadkiem, a często spotykanym zarzutem wśród bardziej zaangażowanych fanów:

“I agree that Game of Thrones' directing and cinematography are very bland and unoriginal. I've never been in awe of anything in Game of Thrones after 36 episodes like I have been after the long take at the end of True Detective's fourth episode.”

            Skąd więc tak wielka popularność serialu? Przy badaniu opinii odbiorców, trzeba pamiętać, że większość z nich nie angażuje się w szersze dyskusje i ogląda program dla czystej rozrywki, której podstawą są: atrakcyjna obsada, dużo bitew i efektownych pojedynków, nieprzewidywalne zwroty akcji oraz porządne efekty specjalne. Jednak „Gra o tron” stała się przedmiotem dyskusji nie tylko wśród fanów fantastyki. Różni badacze przygladają się serialowi pod kątem badań kulturowych. Jak informuje portal Onet, został on surowo ocenzurowany w Chinach, bo:

„Wielu naukowców, którzy zawodowo zajmują się kulturą masową, uznało, że w dzisiejszej telewizji kara bardzo często jest związana z seksualnością, co nie powinno mieć miejsca.”

http://film.onet.pl/wiadomosci/gra-o-tron-serial-ocenzurowano-w-chinach/0jycr

            Tak samo jak wątki seksualne, duże emocje wzbudza ukazanie przemocy i agresji – nieodłącznych elementów, budujących świat Westeros. Szczególnie traumatyczna była bez wątpienia scena, pochodząca z 9 odcinka 3 sezonu, znana pod nazwą „Krwawe Gody”, uważana za jedną z najbrutalnejszych we współczesnej telewizji. Scena okazała się na tyle szokująca, że powstało wiele filmików, ukazujących reakcje widzów na wydarzenia przedstawione na ekranie:

https://www.youtube.com/watch?v=78juOpTM3tE

            Jest to bezpośredni dowód na to, jak bardzo fani związani są z postaciami serii. Pokazuje to także, iż tak naprawdę agresja i krwawa przemoc, niczym nie cenzurowana, jest elementem jak najbardziej atrakcyjnym i pożądanym przez odbiorców, bo pozwala zaangażować się w historię i zmusza do oglądania dalej – aż najwięksi złoczyńcy, odpowiedzialni za nasze cierpienie, zostaną ukarani.

            Nie brak również lekkich podtekstów politycznych, które z jednej strony spotykają się z uśmieszkiem, a z drugiej z prawdziwym zniesmaczeniem czy nawet oburzeniem. Mowa tu o scenie, w której widoczna jest głowa, łudzącą przypominająca byłego prezydenta USA, George’a W. Busha, odcięta i wbita na pal:

http://hatak.pl/artykuly/22366

Sami twórcy serialu, David Benioff i D.B. Weiss, musieli wystosować oficjalne przeprosiny wobec urażonych tym żartem.

            Odkładając na bok wszelkie prawdziwe kontrowersje, „Gra o tron” bywała także ofiarą bezpodstawnych i raczej śmiesznych oskarżeń, których sens ciężko zrozumieć. Tak było w przypadku tureckiej Komisji Wojskowej, która doszukiwała się obrazy ich kraju w serialu, który ma miejsce w fantastycznej (sic!) i zupełnie fikcyjnej krainie:

„Our nation is shown as barbarians with perverted religious beliefs and customs. The screening of this show may discourage students from their occupation, as well as weaken patriotic emotions.”

http://www.nationalturk.com/en/turkey-army-officers-accused-of-sexual-abuse-and-insulting-turkish-values-following-game-of-thrones-screening-20759

Raczej nie trzeba wspominać, iż zarzuty te spotkały się głównie z niedowierzaniem i śmiechem ze strony fanów na całym świecie.

            "Gra o Tron" szeroko dyskutowana i omawiana jest również w innych serialach czy programach telewizyjnych. Odniesienia pojawiły się między innymi: w South Parku, w The Simpsons, w Family Guy'u oraz w Supernatural (gdzie właściwie bohater stwierdza prosty i znany fakt, że Gra o Tron jest bardziej skomplikowana niż samo piekło).

            Wracając natomiast do kontrowersji związanych z serialem szeroko dyskutowane są jeszcze dwie kwestie: rola postaci kobiecych w serii oraz dążenie człowieka do władzy.

            Jeśli chodzi o kobiety w "Grze o Tron" można dostrzec pewne skrajności: z jednej strony nie raz można zaobserwować sceny gwałtów czy przemocy wobec kobiet, są one też tam mocno wykorzystywane, to z drugiej strony chwali się obecność niezwykle silnych kobiecych postaci, które zajmują ważne (momentami wręcz najważniejsze) miejsce w fabule: Daenerys Targaryen - Mother of Dragons, Cersei Lannister, Arya Stark czy Brienne. Każda z nich w jakiś sposób zaprzecza stereotypowi kobiety, która ma znaleźć męża, urodzić mu dzieci, ma umieć się zaprezentować i, rzecz jasna, ma umieć szyć(i właśnie do takiego typu zdaje się dążyć Sansa Stark w pierwszym sezonie serialu).

            Często także dyskutuje się na temat tego, czy zachowania ludzi przedstawione w serialu mogą przekładać się na zachowania w świecie realnym. Jak sam tytuł wskazuje, w świecie przedstawionym przez cały czas toczy się „gra o tron”- i tu rodzi się pytanie, ile dana osoba byłaby w stanie zrobić dla osiągnięcia władzy? A nawet nie tylko władzy, ale jakiegoś celu w ogóle? I czy podczas takiej gry ludzie mogą faktycznie zapomnieć o swojej „humanity”, czy jednak większość z nas zachowałaby pewne zasady? Znajdziemy tu tyle opinii, ile dyskutujących, w jednym jednak można się zgodzić: nikt z nas nie chciałby znaleźć się w czasach, w których każde wesele kończy się stosem trupów(lub jednym, choć teoretycznie ważnym trupem).

  Twórczość fanowska pełną parą

              Tyle o kontrowersjach, co natomiast z fanami? Krytyków "Gry o Tron" jest sporo, jednak w starciu ze zwolennikami serialu nie mają żadnych szans. W tej części naszego wpisu chcielibyśmy się zająć tym, jak na "Grę o Tron" reagują ci najbardziej z nią związani widzowie.

            Przykładem na to, jak bardzo "Gra o tron" angażuje swoich odbiorców są licznie pojawiające się w sieci memy, fanarty, cosplaye, fanfiction, testy, różnego rodzaju zestawienia czy teorie. Postaramy się krótko opisać każdy z tych rodzajów aktywnośc fanowskiej.

Memy

Obrazki z żartobliwymi opisami. W wypadku serialu najczęściej są to:

Screeny z odcinków:

zdjęcia aktorów:

i fanarty:

Często pojawiają się na portalach społecznoścowych takich jak Facebook czy Tumblr. W wypadku "Gry o tron" tworzone są one masowo zaraz po emisji każdego nowego odcinka (a czasem nawet w trakcie). Komentują każde ważne zdarzenie, zwyczaje i charakter bohaterów. Jest jednak wiele memów z tego środowiska, które na dobre zagościły w sieci, m.in.

seria "Brace Yourselves":

  "... likes this post"

   Fanarty

Tworzone zwykle przez tę bardziej utalentowaną część fanów. Można wśród nich znaleźć zarówno żartobliwe interpretacje bohaterów, jak i prawdziwe dzieła sztuki. Najczęściej spotykane są już wyżej wymienione memy oraz portrety postaci.

   źródło: http://gameofthronesfanart.com/

Cosplaye

Kolejna działalność artystyczna fanów. Tym razem to oni starają się w jak najbardziej przypominać swoją ulubioną postać - stąd różnego rodzaju makijaże, kostiumy, fryzury, rekwizyty, często trudne do zdobycia. Co ciekawe, najczęściej odtwarzaną postacią jest Daenerys Targaryen.

   Fanfiction

Osoby, które już nie mogą się doczekać dalszych przygód swoich ulubionych bohaterów i te o najbardziej rozwiniętej wyobraźni, tworzą i publikują w sieci swoje własne opowiadania osadzone w świecie sagi "Pieśni Lodu i Ognia". Pomimo jawnego sprzeciwu George R. R. Martina wobec tego typu działalności wciąż pojawiają się nowe historie, mniej lub bardziej udane, jednak zawsze tworzone w wyniku dużego zainteresowania tym i bardzo dużej wiedzy o tym uniwersum.

Linki do najawiększych zbiorów fanfiction:

https://www.fanfiction.net/tv/Game-of-Thrones/

http://archiveofourown.org/tags/Game%20of%20Thrones%20(TV)/works

Testy

Testy związane z Grą o tron mają bardzo różne funkcje: od sprawdzianów wiedzy określających czy dana osoba jest prawdziwym fanem (http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/quiz-15-game-thrones-questions-3669648), aż po psychotesty, które po kilku pytaniach umieszczają delikwenta w jednej z wielu rodzin ubiegających się o władzę(http://www.gotoquiz.com/in_which_game_of_thrones_house_do_you_belong_1, czy też http://quizy.kwejk.pl/quiz/2), z którą postacią ma najwięcej cech wspólnych (http://www.zimbio.com/quiz/hpbWxCCmzMR/Game+Thrones+Character) czy też określające jak długo mógłby on przeżyć w świecie serialu (http://uk.askmen.com/news/entertainment/game-of-thrones-survival-test.html). Wszystkie testy są świetnym sposobem na poznanie samego siebie... :)

Zestawienia

Często pojawiające się na portalach o tematyce informacyjnej, rzadziej na stronach czysto fanowskich. Idealny sposób na wyrażenie się osób mających skłonność do ścisłego porządkowania. Oczywiście, zestawienia są bardzo subiektywne, dlatego wielokrotnie stają się świetnym powodem do nawiązania dyskusji (mniej lub bardziej kulturalnej :) )

Kilka przykładów takich zestawień:

http://joemonster.org/art/26788/14_najbardziej_brutalnych_smierci_w_Grze_o_Tron_ukazanych_w_formie_8_bitowych_gifow

http://www.hbo.pl/article/dziesieciu-najpotezniejszych-bohaterow-%E2%80%9Egry-o-tron%E2%80%9D_46956

http://hatak.pl/artykuly/najlepsze-momenty-4-sezonu-gry-o-tron-top-7

https://www.youtube.com/watch?v=B7v4mnbP2qM

http://splay.pl/2014/04/01/najczarniejsze-charaktery-serialu-gra-tron/

Teorie fanowskie

Bardzo blisko od twórców fanfiction znajdują się fani tworzący teorie dotyczących różnych niewiadomych w sadze, a tym samym w serialu. Oni jednak opierają się nie tylko na świetnej znajomości uniwersum i postaci, ale skupiają się na odnajdowaniu wskazówek, które złożone w jedną całość, tworzą spójną historię, wyjaśniającą np. pochodzenie postaci - jak w wypadku teorii związanych z pochodzeniem Jona Snow, czy też prowadzącą do odnalezienia prawdziwnego zakończenia.

Najpopularniejsze teorie dotyczą pochodzenia już wcześniej wspomnianego Jona:

R+L=J -> Jon jest synem Lyanny Stark i Rhaegara Targaryena. Dowodami na to ma być kilka faktów: Arya i Jon nie przypominają innych dzieci Starków, a Aryę porównuje się z Lyanną. Lyanna tak długo była więziona w Wieży Radości, że zdążyłaby zajść w ciążę i urodzić dziecko Rhaegara. Gdy ją odnaleziono, Ned miał złożyć obietnicę - miałaby to być obietnica dotycząca sprawowania opieki nad jej dzieckiem i nie zdradzenia jego pochodzenia.

Jon jako syn Benjamina Starka -> Eddard twierdził, że płynie w nim krew Starków, a czytelnicy nic nie wiedzą o powodzie wstąpienia młodszego brata Neda do Nocnej Straży. Podejrzewa się, że zapłodnił swoją siostrę Lyannę, a żeby odkupić swoją zbrodnię, udał się na Mur.

Kolejne dotyczą ojca Tyriona Lannistera:

Aerys Szalony - według opowieści Barristana Selmy'ego - pożądał jego matkę, Joannę - stąd spekulacje, że Tyrion mógłby być pół krwi Targaryanem.

Najbardziej rozpowszechnioną teorią dotyczącą zakończenia jest:

Ślub Daenerys Targaryen i Jona Snow - Ma to zwiastować tytuł: "Pieśń Lodu i Ognia". Według tej części fanów Gra o tron zakończy się wielką konfrontacją sił północy oraz armii Daenerys. By zapobiec kataklizmowi konflikt ten zostanie zakończony zawarciem małżeństwa przez Jona Snow i Daenerys Targaryen. Byłaby to kontynuacja tradycji Targaryenów brania ślubu wewnątrz rodu (Jon byłby bowiem bratankiem Daenerys) i kontynuacją panowania tego rodu w Westeros.

Co ciekawe, autor sagi w jednym z wywiadów potwierdził, że któraś z teorii fanowskich dotycząca zakończenia jest prawdziwa - "Wielu czytelników czytało książki bardzo uważnie i rzucało rozmaitymi teoriami. O ile część tych teorii to tylko zabawne bzdury, to niektóre są prawdziwe. Przynajmniej jeden czy dwóch czytelników trafnie rozszyfrowało bardzo subtelne i niejasne wskazówki, które były umieszczone w książkach, i wpadło na właściwe rozwiązanie". Miejmy tylko nadzieje, że nie ta...

  A na koniec...

              Jak można zauważyć, ilość materiałów na temat "Gry o Tron" przekracza wszelkie granice, a to tylko mały ułamek tego, co powstało. Serial interpretowany jest na wiele różnych sposób, budzi skrajne emocje, liczne kontrowersje, ale też mnóstwo pozytywnych reakcji.

            Fenomen serialu wydaje się być trudny do rozszyfrowania, jednak im dłużej czyta się opinie na jego temat w internecie, tym łatwiej dojść do wniosku, że to po prostu bardzo dobry serial oparty na świetnych książkach z masą charakterystycznych, złożonych postaci i zwrotami akcji, które naprawdę wywracają wszystko do góry nogami, a jego sukces jest najzwyczajniej w świecie proporcjonalny do jakości.

            Wystarczy bowiem spojrzeć na to, jak "Gra o Tron" jest oceniana, by zauważyć jak jest niezwykłym serialem.  Na imdb, ocena to 9,5 / 10 (!!!!) i to dokonana przez blisko 700 tysięcy użytkowników (oczywiście numer 1 wśród seriali), natomiast na filmwebie (którego użytkownicy są znacznie bardziej krytyczni w stosunku do filmów niż na amerykańskiej stronie): 8,9 na podstawie ponad 170 tysięcy głosów (tu też oczywiście numer 1 wśród seriali).

            Nie tylko widzowie doceniają "Grę o Tron", rewelacyjne opinie serial zbiera również wśród krytyków, o czym świadczą oceny poszczególnych sezonów w serwisie rottentomatoes oraz w ciągu czterech lat emisji ponad 300 (!!!) nominacji do różnych nagród z czego ponad 100 otrzymanych statuetek. Te oceny chyba najlepiej podsumowują całą naszą analizę. Pozostaje jedynie wierzyć, że kolejne sezony będą utrzymywały poziom i wciąż budziły tyle emocji, a "Gra o Tron" będzie mogła oficjalnie znaleźć się wśród najlepszych seriali telewizyjnych wszechczasów.

[supergrupa]

Gatunkowość telewizyjna i Jason Mittel

Gatunki programów przewijających się w telewizji znamy od dziecka. Co więcej, nawet dziecko potrafi powiedzieć czy ogląda w tym momencie bajkę, program edukacyjny, czy tez teleturniej (być może nie dokładnie tymi słowami, ale na pewno usłyszelibyśmy coś w rodzaju "o literkach" w przypadku np. "Domowego przedszkola", czy "zgadywankę" w określeniu "Milionerów"). Jednak skąd wiemy jak zakwalifikować dany program? Mimo, że podstawą badań na gatunkami telewizyjnymi jest odwołanie do badań dotyczących literatury i filmu, to jednak te badania nie wliczają pewnych unikalnych dla telewizji praktyk widzów i przemysłu. Przeniesienie teorii gatunków bez uwzględnienia tych zmian tworzy wiele trudności w analizie. Gatunki telewizyjne nie są tak adekwatne jak gatunki filmowe czy literackie.

  Problematyką badań gatunków telewizyjnych zajął się Jason Mittel (http://en.wikipedia.org/wiki/Jason_Mittell). Autor publikacji takich jak  Genre and Television: From Cop Shows to Cartoons in American Culture i Television and American, a także bloga zajmującego się historią i krytyką telewizji (http://justtv.wordpress.com/), w tekście "A cultural approach to television genre theory" przedstawił trzy metody analizy gatunków: 1. METODA DEFINICYJNA (definitional) – głównie analiza tekstu.

- tekst posiada wiele komponentów, ale do zdefiniowania gatunku używane są tylko niektóre (np. miejsce akcji – szpital, jednak miasto akcji nie ma już takiego znaczenia).

- nie ma jednoznacznego kryterium wyznaczającego gatunki. Może to być: sceneria, akcja, reakcja publiczności.

- jeden program nie tworzy gatunku. Potrzebnych jest kilka, które dzięki intertekstualnym kontekstom tworzą osobna kategorię programów. Interakcja między tymi programami zachodzi dzięki praktykom kulturowym jak: produkcja i recepcja.

- gatunek tworzony nie jest tylko przez tekst, ale przez wzajemne relacje między: tekstami, przemysłem, publicznościami i kontekstami historycznymi.

  2. METODA INTERPETACYJNA (interpretive) – gatunek jest dyskursem.

- gatunek ma podstawowe cechy dotyczące kontekstu kulturowego, ale teksty nadal mogą się bardzo od siebie różnić.

- 3 podstawowe praktyki dyskursywne – definicja, interpretacja, ewaluacja.

- tekst powinien być traktowany jako część praktyki dyskursywnej. Porównywany powinien być na równi z innymi źródłami jak: recenzje, komentarze, reklamy, parodie itp.

- celem nie jest stworzenie definicji gatunku, ale zbadanie materiału w sposób w jaki gatunki są kulturowo interpretowane.

- nie pytać „co oznacza gatunek?”, ale „co gatunek oznacza dla danej społeczności?”

  3. METODA HISTORYCZNA (historical) – głównie procesy kulturowe;

- najpierw badanie procesów kulturowych, dopiero później badanie tekstu

- gatunek to jednocześnie aktywny proces i stała formacja

- gatunek może być stały, ograniczony, ale zmienia się, działa inaczej w innym kontekście historycznym lub kulturowym.

Wizualnym podsumowaniem tekstu może być mapa myśli, zamieszczona pod tym linkiem: https://coggle.it/diagram/5468c24907efb5593ce27eba/0686c47e1ea87341c2c13ff8fac41a87c67ee4006b8f78fdcc88b1a0b0cec629

[supergrupa]

Intertekstualność wg. Fiske z Doctorem

Intertekstualność- w najbardziej powszechnej definicji jest badaniem relacji pomiędzy szczególnymi tekstami i to właśnie pojęciem intertekstualności zajmuje się John Fiske w swojej książce pt. "Television Culture".

Autor wyróżnia dwa typy intertekstualności:

1) horyzontalna- czyli nawiązania do pierwotnego dzieła w obrębie tego samego gatunku czy też obecność danej postaci w różnych produkcjach telewizyjnych. Postać/program staje się marką. Intertekstualność ta związana z pojęciem "primary text".

Feuer wyróżnia 3 aspekty/strategie tworzenia popularnego gatunku telewizyjnego:

- estetyka (aesthetic) - charakterystyczne cechy wizualne

- rytuał (ritual) - gatunek podejmuje tematy ważne dla społeczeństwa, jest odpowiedzią na kulturowe zapotrzebowanie widzów

- ideologia (ideological) - gatunek przekazuje pewne ideologię, manipuluje odbiorcami

2) wertykalna- nawiązania do pierwotnego dzieła np telewizyjnego w dziele innego typu niż telewizja, np. w tekście artykułu czy też w rozmowach prywatnych pomiędzy widzami (np. cytaty). Ważnym elementem intertekstualności telewizji jest to, co się o telewizji pisze i mówi.

Poziomy intertekstualności wertykalnej:

-secondary text (tekst drugorzędny) - dzieli się na publikacje producentów (ogłoszenia, promocja, making-offy) i publikacje widzów (krytyka, recenzje)

-tertiary text (tekst trzeciorzędny) - teksty/rozmowy fanów o tym, jak "czytają" dany program, jak go odbierają, na ile jest realistyczny dla nich.

Owe rodzaje intertekstualności postaraliśmy się przedstawić na podstawie brytyjskiego serialu pt. „Doctor Who”, który popularnością cieszy się już od 51 lat. Serial emitowany jest w weekendy na BBC HD i BBC Entertainment.

Intertekstualność horyzontalna w „Doctorze Who”

Gatunek- określany jest jako science-fiction drama- mamy do czynienia z przygodami ostatniego(ale nie do końca) z Władców Czasu, który podróżuje w czasie i przestrzeni za pomocą TARDIS, czyli swojego statku kosmicznego- można się więc domyślać, iż każdy odcinek może się różnić nie tylko akcją, ale i właśnie czasem i przestrzenią- Doctor może znaleźć się w przeszłości lub przyszłości, może także wyruszyć na odległą planetę- albo na nie tak odległy Księżyc. Serial zatem opiera się głównie na założeniach sci-fi, ale nie tylko. Znajdziemy w nim także wiele elementów fantasy: takich jak zjawiska „nie z tego świata” czy różne oblicza magii, która typowa jest dla fantastyki. Przy tym wszystkim „Doctor Who” posiada bardzo wiele elementów komediowych, zatem zaliczenie go po prostu do gatunku sci-fi drama byłoby błędem- jest on bowiem poniekąd hybrydą gatunków. Charakterystycznymi cechami wizualnymi w DW były przez bardzo długi czas niskobudżetowe efekty specjalne oraz użycie muzyki elektronicznej(która zresztą dalej pojawia się przy openingu), co miało zostawiać pole do popisu dla wyobraźni widzów.

https://www.youtube.com/watch?v=VKhJrA9cSpc

Jeśli chodzi o tematy ważne dla społeczeństwa, to serial skupia się na ogólnym zrozumieniu świata, ale i bardzo często do czynienia mamy z pewną ideą tolerancji: gdy na Ziemi pojawia się coś obcego, ludzie od razu oceniają to „coś” jako wrogie, tylko dlatego, że nie tego nie rozumieją i boją się czegoś obcego- Doctor(który również nie należy do gatunku ludzkiego) zawsze stara się pokazać dobry kierunek: poznania czegoś, zanim się oceni lub wrogo nastawi. Przedstawione zostają tu także takie wartości, jak ogromna przyjaźń, poświęcanie się dla innych, bezinteresowna pomoc(za którą nie oczekuje się nawet podziękowania), oddanie sprawie, a przy okazji bohater wcale nie jest „idealny”, widzimy bowiem, że Doctor ma swoją „ciemną stronę” i nawet on potrzebuje drugiej osoby, by normalnie(jak na niego) funkcjonować i być zdolnym do podejmowania trudnych, nie zawsze korzystnych decyzji. 

Ciekawostką może być to, że serial dzielimy na dwa okresy: tzw. „classic who”(od 1963 do 1989) i „new who”(od 2005)- ten drugi okres zawiera więc pewne odniesienia i pozostaje w relacji z okresem pierwszym. To znaczy: sama postać Doctora, która jest bohaterem obu etapów, jego wrogowie, którzy zostali stworzeni na potrzeby classic who, a które pojawiają się i w new who- choćby najgorsi z najgorszych, czyli Dalekowie, Cybermani czy postać Mistrza. Dodatkowo postać Doctora przechodzi tzw. „regeneracje”, co znaczy, że zmienia swoją postać- a w konsekwencji co jakiś czas zmienia się aktor, który wciela się w tę rolę. Do tej pory pojawiło się 12(13?) odtwórców tej roli, przez co serial nie traci świeżości i mimo pewnych konwencji, które się nie zmieniają, cały czas pojawia się w nim coś nowego.

Postać Doctora pojawiała się także okazjonalnie w dwóch spin-offach serialu - "Torchwood" oraz "Przygody Sary Jane", gdzie zjawiał się na chwilę, aby pomóc przyjaciołom rozwiązać wyjątkowo trudny problem lub zagadkę. Także w poprzednich sezonach, oprócz głównego sobotniego odcinka, BBC emitowało krótkometrażowe (zazwyczaj 5-minutowe) odcinki, niezwiązane z główną fabułą serialu, ale opowiadające o niewielkich epizodach z życia Doctora. A o to przykład jednego z takich mini-odcinków: http://youtu.be/51JtuEa_OPc?t=32s )

Intertekstualność wertykalna „Doctora Who”

a) teksty drugie(secondary text)- w tym wypadku często spotykamy się ze zmieszaniem się granic między aktorem a bohaterem, w którego aktor się wciela(występuje to oczywiście w mediach). Przykładem tego może być promocja Doctora Who przed premierą 8 sezonu: http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2014/tardis-london

Opis wydarzenia wygląda tak, jakby TARDIS była prawdziwym, istniejącym wynalazkiem, który właśnie wylądował w centrum Londynu. W dodatku zebrani fani nie poszli na spotkanie z aktorami, ale z samym Doctorem i jego towarzyszką. Sam odtwórca roli głównej(czyli obecnie Peter Capaldi) świadomy był tego, iż nie on jako aktor, ale sam Doctor stał się celebrytą (na ten temat wypowiadał się w wywiadzie dla czasopisma Empire: http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=41676 )

Również miejsca, w których Doctor kiedyś „wylądował” mają szczególne znaczenie- wielu fanów wybiera się na wycieczkę śladami swego idola(http://britmovietours.com/bookings/doctor-who-london-tour/)

Z zatarciem się granicy aktor-bohater spotykamy się także na wszelkich konwentach(najbardziej znany jest chyba ComicCon), gdzie faktycznie, to właśnie Doctor jest celebrytą, z którym fani chcą porozmawiać czy zrobić zdjęcia.

b) teksty trzecie(tertiary text)- poziom ten związany jest z odbiorem serialu przez fanów. Jak w każdym przypadku, znajdziemy tu różne typy odbiorców: od wielkich entuzjastów, poprzez regularnych widzów aż do tzw. „hejterów” obecnego producenta „Doctora Who”. Wszystkie grupy swoje obserwacje i komentarze dotyczące całego serialu czy danego odcinka zamieszczają w internecie(np. Na tumblrze).

A ponieważ serial ten przepełniony jest niedopowiedzeniami, zagadkami i wielkimi tajemnicami, praktycznie po każdym odcinku możemy znaleźć bardzo ciekawe interpretacje i teorie, które zamieszczane są przez fanów serialu. Choćby najnowszy sezon, który obfitował w próby odgadnięcia kim jest postać Missy: http://www.radiotimes.com/news/2014-10-29/doctor-who-who-is-missy-the-best-of-your-theories. Co ciekawe- jedna z teorii faktycznie się sprawdziła, a to zdarza się nieczęsto, biorąc pod uwagę wyobraźnię Moffata i jego ekipy.

Rzecz jasna, powstają też pewne „parodie” czy inne ujęcia Doctora Who. A oto przykłady:

Doctor Who Parody: https://www.youtube.com/watch?v=9WBqHdI5Bdw

Doctor Who The Musical: https://www.youtube.com/watch?v=p7vCCn5NiXE

A także wiele memów i gifów, które wykorzystują postać Doctora:

Chociaż tekst, na którym oparliśmy naszą analizę pochodzi z 1987 roku, to jednak nadal pozostaje aktualny w obliczu badania intertekstualności w telewizji. Bohaterowie seriali nadal stają się popularni, przenikają do innych mediów i budzą emocje. Dziś jednak, dzięki Internetowi, mamy dużo większą możliwość, aby debatować i wymieniać się informacjami na temat danych seriali niż 30 lat temu. Wzrost popularności bohaterów telewizyjnych wiąże się także z tworzonymi na coraz większą skalę konwentami, co ukazuje wielkie zaangażowanie nie tylko producentów, ale i fanów. Choć szeroki zasięg i uniwersalność Internetu mogła niechybnie oznaczać koniec telewizji, wydaje mi się, że przyczyniła się do kompletnie odwrotnego efektu.

[supergrupa]

Analiza strumienia telewizyjnego 2.0

            W dzisiejszym poście chcielibyśmy pogłębić nasze zeszłotygodniowe rozważania nad pojęciem strumienia telewizyjnego analizując aż trzy 30-minutowe fragmenty programu nadawanego w komercyjnej telewizji TVN. Każdy półgodzinny fragment pochodzi z innego pasma programowego stacji: porannego (tzw. daytime, czyli okresu, w którym oglądalność programów telewizyjnych jest niższa od przeciętnej) i wieczornego (prime-time - pory, w której oglądalność jest wyższa) w dniu 24 października oraz weekendowego z dnia 26 października. Tym razem zdecydowaliśmy się na wybór telewizji komercyjnej, by mieć możliwość porównania jej oferty z propozycją telewizji publicznej, analizowanej w zeszłym tygodniu TVP 2.

  VS

            Korzystając po raz kolejny z teorii walijskiego badacza mediów Raymonda Williamsa i jego książki "Television. Technology and cultural form" oraz z pracy Amerykanki Mimi White “Flows and Other Close Encounters with Television” podjęliśmy się analizy średniego i dalekiego zasięgu wymienionych wcześniej fragmentów programu TVN.  W naszym poście spróbujemy również podzielić się kilkoma ogólnymi wnioskami na temat polskiej telewizji, wyciągniętymi na podstawie badanych treści.

  1. PORANEK – 24 października 2014 roku, w godzinach 9:10-9:40

  ANALIZA DALEKIEGO ZASIĘGU

9:10

Dzień Dobry TVN – część kulinarna

9:14

Blok reklamowy

9:21

DDTVN – reportaż „Jak pracuje Grażyna Kulczyk?”

9:28

DDTVN – wizyta w komorze bezechowej

9:32

Reklamy sponsorów programu

9:33

DDTVN – pogoda z komory bezechowej

9:36

DDTVN – komentarz ze studia

9:37- 9:40

DDTVN – wywiad z Jackiem Braciakiem

ANALIZA ŚREDNIEGO ZASIĘGU

  I.

Emisja programu Dzień Dobry TVN. Część kulinarna programu.

Zaproszony kucharz gotuje „cebulowe ragu z wołowiny”, prowadzący zadaje pytania na temat przepisu. Można go również znaleźć na stronie programu:

http://dziendobry.tvn.pl/wideo,2064,n/cebulowe-ragu-z-wolowiny,147105.html

Część kulinarna nawiązuje do Światowego Dnia Walki z Otyłością.

Na koniec prowadzący zapowiada kolejne tematy, które będą dziś poruszane w programie.

II.

 Blok reklamowy.

Reklamowane są wszelkiego rodzaju marki: mleko (9:14), rutinoscorbin (9:15), słodycze Wawel (9:15), Pomorze Zachodnie (9:16), dr. Oetker (9:16), Heyah (9:17), volkswagen (9:17), Kinder niespodzianka (9:18), Falvit (9:18). Na każdą reklamę przypada ok. 30 sekund. Wyróżnione zostaje ogłoszenie o darmowych badaniach cytologicznych (9:19). Na koniec widnieją reklamy sponsorów programu – lek Camile (9:20) i napój Oshee (9:20).

III.

 Reportaż pt. „Jak pracuje Grażyna Kulczyk?”

Wizyta w domu i wywiad z najbogatszą Polką, koneserką sztuki współczesnej. Po krótkim wstępie dziennikarza następuje rozmowa z kobietą na temat: sztuki i techniki, rodziny, pierwszych przedsięwzięć.

http://dziendobry.tvn.pl/wideo,2064,n/grazyna-kulczyk-o-rodzinie-pasji-i-pracy,147088.html

IV.

 Płynne przejście do studia, gdzie – po krótkim komentarzu prowadzących – kamera przenosi się na miejsce kolejnego reportażu, tym razem do Krakowa. Wizyta w komorze bezechowej, która znajduje się na AGH. Jest to najcichsze miejsce w Polsce. Dziennikarz przeprowadza wywiad z tamtejszym pracownikiem nt. zastosowania tego miejsca oraz jak na organizm wpływa przebywanie w takim pomieszczeniu. Na koniec przeprowadzają test dźwięku spadającej szpilki.

http://dziendobry.tvn.pl/wideo,2064,n/oto-najcichsze-miejsce-w-polsce,147092.html

V.

 Przerwa na reklamy sponsorów: lek Camile, napój Oshee, portal dowande, twaróg President.

VI.

 Kontynuacja z komory bezechowej, ale tym razem dziennikarz informuje nas o pogodzie w kraju („Pogoda z najcichszego miejsca w Polsce”).

VI.

 Przejście do studia, gdzie prowadzący krótko komentują i zapowiadają kolejny reportaż. Rozmowa z Jackiem Braciakiem nt. nowej roli w filmie „Sprawiedliwy”. Wizyta na planie w plenerze, w Kampinoskim Parku Narodowym. Dziennikarka pyta o graną przez niego postać oraz fabułę filmu.

http://dziendobry.tvn.pl/wideo,2064,n/jacek-braciak-na-planie-nowego-filmu,147086.html

  2. WIECZÓR – 24 października 2014 roku, w godzinach 19:35 - 20:05

  ANALIZA DALEKIEGO ZASIĘGU

19:35

Sport

19:38

Blok reklamowy

19:43

Pogoda

19:46

Blok reklamowy

19:50

Uwaga!

20:01

Blok reklamowy

20:02

Film „Sherlock Holmes: gra cieni”

  ANALIZA ŚREDNIEGO ZASIĘGU

  I.

Wiadomości sportowe. Na początek tenis - sukces Agnieszki Radwańskiej – awans do półfinału. Liga Europy – Legia na pierwszym miejscu tabeli z kompletem punktów. Skróty meczów – najładniejsza bramka w wykonaniu Lamela. Liga mistrzów – zapowiedź Grand Derbi – mecz między Barceloną a Realem Madryt to spotkanie budzącego wielkie emocje w świecie sportu. Później skrót z wydarzeń w kraju – polska koszykówka, piłka ręczna (zapowiedź najbliższego meczu, który będzie można obejrzeć w platformie cyfrowej NC+), żużel – Grand Prix w Warszawie.

II.

Reklamy sponsorów programu – 19:38: Regina, Citroen, cinkciarz.pl. Później klasyczny blok reklamowy – najpierw zapowiedź wieczornego filmu – „Sherlock Holmes: gra cieni” (dziś, 20:00) – premiera w TVN. Kolejno reklamy:  mleka Łaciate (19:39), get in bank (19:40), meble Black Red White (19:40), Nescafe (19:41), Otrivin (19:41), Rexona (19:41), Opel (19:42), Millenium bank (19:42), forstress (19:43). Na koniec reklamy sponsorów, którzy zapraszają na program – Orange I Bayer (19:43).

III.

Pogoda. Zimny front nad Polska, nagłe ochłodzenie. Pogoda na kolejne dni (sobota, niedziela, poniedziałek), średnie ciśnienie i biometr.

IV.

Znów reklamy sponsorowane – Forstress, Orange, Bayer. Dalej zwykły blok – Lotto (19:46), Wawel (19:46), żel pod prysznic le petit (19:47), Wella (19:47), krem Perfecta (19:48), kaszka Nestle (19:48), Lubella (19:49), filerum.pl (19:49), otrivin (19:50).

V.

Początek programu „Uwaga!”, magazyn dla reporterów. Historią na dziś były losy 6-letniego chłopca, Kuby, który przy urodzeniu doznał uszkodzenia krtani i strun głosowych przez niekompetentne zainkubowanie. Rodzice starają się o to, aby lekarze odpowiedzieli za kalectwo ich syna. Wywiady z rodzicami oraz z prokuratorem okręgowym we Wrocławiu. Nadal nikt nie został uznany winnym. Reportaż bardzo stronniczy, ukazujący rodzinę za poszkodowanych, zrzucając całość winy na niekompetencję lekarzy. Nikt nie wspomina, że zranienie dziecka było przypadkowe, co może się zdarzyć przy tak ciężkim zabiegu jak inkubacja noworodka. Sam fakt, że dziecko nie żyłoby gdyby nie interwencja specjalistów także pozostaje przemilczany. Przykład potępiania pracy lekarzy, napędzanego żalem rodziców. Na koniec krótka adnotacja w rogu ekranu, że odcinek można obejrzeć w Internecie na platformie Player.pl.

http://uwaga.tvn.pl/reportaze,2671,n/lekarze-uszkodzili-dziecku-krtan,147146.html

VI.

Reklamy – szczoteczka do zębów Jordan, spot reklamowy filmu „Furia” (w kinach), napój Oshee.

VII.

Początek filmu wieczornego, premiera TVN – „Sherlock Holmes: gra cieni”

  3. WEEKEND - 26 października 2014 roku, w godzinach 18:55 - 19:25

  ANALIZA DALEKIEGO ZASIĘGU

18:55

Ugotowani

19:00

Fakty

19:21

Blok reklamowy

19:24 - 19:25

Autoreklama

  ANALIZA ŚREDNIEGO ZASIĘGU

  I.

Emisja programu Ugotowani. Czwórka nieznajomych próbuje różnych potraw na kolacji, oceniają je w skali  1-10. Uczestnik prezentuje kuchnie wegetariańską, po czym wnosi baraninę. Zachęcanie do odwiedzania strony internetowej w poszukiwaniu przepisów z programu. http://ugotowani.tvn.pl/

II.

Bez reklam! FAKTY - czołówka - równo o 19:00

- Wybory na Ukrainie - szacunkowe wyniki, incydenty, reportaż - fotograf, bezrobotna, dziecko o przyszłości Kijowa.

- Zapowiedz kolejnych wiadomości w programie.

- Posłowie chcący odejść z sejmu na rzecz samorządów - jako wójt, prezydent. Stwierdzili, że się nie nadają, meczą ich dojazdy. - Matka niepełnosprawnego chłopca zachorowała na raka, uznano, że nie może pracować i opiekować sie innymi osobami i przez to odebrano jej zasiłek na syna.

- Muzeum Historii Żydów Polskich - wypowiada się reporter z Izraela, problem graffiti antysemickich, data otwarcia.

- Amerykanie kończą misje w Afganistanie, jednak pozostają amerykańscy doradcy.

- Podatek od Internetu w Budapeszcie - internauci strajkują, 2zl od 1Gb.

- Julia Hartwig laureatką Nagrody im. Wisławy Szymborskiej

- Z czego w Polskiej medycynie możemy być dumni? Odbudowa przerwanego rdzenia kręgowego, przeszczep twarzy.

- Zaproszenie do TVN24 na Fakty po faktach.

III.

Blok reklamowy

- Lexus RCF - Hybryda, bardzo długa, około minutowa reklama (19:21)

- Sony Xperia Z3 - Wodoodporny! (19:22)

- Knorr - przyprawa do mięs - Najlepsza! (19:22)

- Sensodyne - najlepsze rozwiązanie dla ludzi niechcących rezygnować z kawy! (19:23)

- Corn Falkes - teraz bez glutenu! (19:23)

- Artresan optima - chrząstki działają prawidłowo! USP zdrowie (19:24)

IV

Autoreklama

UWAGA! - mężczyzna, który miał 1000 kobiet! http://uwaga.tvn.pl/

MasterChef - emocje rosną! gość w programie - http://masterchef.tvn.pl/aktualnosci,1613,n

  WNIOSKI!

  Nasza analiza programu stacji TVN odbywała się w momentach, kiedy stacja jest liderem bądź wiceliderem rynku pod względem oglądalności, oznacza to więc, że są to momenty, w których stacja jest w stanie najwięcej zarobić na reklamie i najwięcej skorzystać na autoreklamie. Poniżej dokładniejsze dane: 

"Fakty" są drugim po "Wiadomościach" najpopularniejszym programem informacyjnym w kraju z oglądalnością ponad 3 milionów widzów (więcej informacji: http://www.wirtualnemedia.pl/artykul/fakty-wyprzedzily-teleexpress-panorama-i-wydarzenia-traca)

"Dzień Dobry TVN" pozostaje liderem porannego pasma, w zeszłym sezonie notował oglądalność na poziomie powyżej 600 tysięcy widzów (więcej informacji: http://www.wirtualnemedia.pl/artykul/dzien-dobry-tvn-stracilo-widzow-ale-pozostalo-liderem-rynku)

"Uwaga!" wciąż pozostaje jednym z najpopularniejszych programów interwencyjnych z widownią nieraz przekraczającą 3 miliony widzów (http://www.wirtualnemedia.pl/artykul/rolnik-szuka-zony-ma-4-mln-widzow-mecz-polska-szkocja-hitem-tygodnia)

Jak widać na dołączonej tabeli to w czasie analizy fragmentu programu w weekend udział reklam był najmniejszy, natomiast zarówno w czasie emisji o poranku, jak i wieczorem w tygodniu reklamy stanowiły niezwykle znaczącą część (nawet 1/3) półgodzinnego fragmentu programu. Biorąc jednak pod uwagę, że stacja TVN jest stacją komercyjną taki rezultat nie dziwi, co innego w przypadku telewizji publicznej: przypomnijmy, że analizując w zeszłym tygodniu fragment programu TVP 2 podczas 30 minut, reklamy zajmowały aż 12 MINUT!!! (40%) czasu - wydaje się to absurdalne, że telewizja publiczna potrafi w tak krótkim okresie puścić tyle reklam, znacznie więcej niż właśnie TVN, który nie jest w żaden sposób dofinansowywany z państwa. Łatwo na tym przykładzie zauważyć, że zatarło się już znaczenie telewizji publicznej, jako telewizji skupionej na widzu, a nie na zarobku.

TVN zaimponował również zróżnicowaniem oferty programowej w czasie analizowanego strumienia: w ciągu trzech półgodzinnych fragmentów natrafiliśmy nie tylko na program poranny o wszystkim i o niczym, czyli "Dzień Dobry TVN" oraz program informacyjny "Fakty", lecz także na: program interwencyjny, pogodę, sport, emisję filmu (i to całkiem "świeżego": Sherlock Holmes: Gra Cieni z Robertem Downeyem Jr. miał premierę w Polsce w 2012 roku) oraz program typu reality-show. Pokazuje to nam jaką taktykę w walce o widza przyjmuje TVN: próbuje dla każdego widza (zarówno młodszego, jak i starszego, wyedukowanego bardziej lub mniej, szukającego rozrywki lub informacji) przygotować coś atrakcyjnego, coś co przyciągnie widza do stacji. Szefowie TVNu starają się nie ograniczać oferty programowej do programów jednego typu, do tego wykorzystują kanały takie, jak TVN24, wyspecjalizowane, ukierunkowane, a na kanale głównym szukają różnych sposób zainteresowania potencjalnego widza, który w rezultacie zapewnia stacji zysk. Najbardziej widać to na przykładzie programu Dzień Dobry TVN: w pół godziny pojawiła się i część kulinarna, i informacyjna - pogoda, część związana z kulturą - wywiad z Jackiem Braciakiem, a także coś związanego z techniką, atrakcyjnego wizualnie - relacja z komory bezechowej.

To zróżnicowanie pomaga również utrzymać w widzu zainteresowanie i przekonać go, by nie zmieniał kanału. Duże znaczenie ma w osiągnięciu tego celu też autopromocja - element obowiązkowy niezależnie od pory emisji programu, pokazująca w jednym bloku najciekawsze fragmenty programów całkowicie od siebie odmiennych, jak następujące po sobie zapowiedzi "Uwagi" i reality-show "Masterchef".

Analizując emitowane reklamy ciężko znaleźć związek między nimi i konkretną jedną grupę docelową: w tej kwestii stacja również stawia na zróżnicowanie starając się dotrzeć do każdego - stąd często obok reklamy płatków do mleka czy kremu pojawiają się reklamy samochodów czy nowoczesnych telefonów komórkowych. Całość sprawia wrażenie dobrze zaplanowanej strategii mającej na celu zainteresowanie reklamą jak największej liczby różnych widzów, a nie jednego widza kilkoma różnymi reklamami (choć oczywiście jedno drugiego nie wyklucza).

[supergrupa]

Analiza strumienia telewizyjnego

Współczesna telewizja to źródło wszelkiego rodzaju informacji oraz rozrywek, które - zależnie od kanału - zmieniają się jak w kalejdoskopie. Inną ofertę otrzymamy w telewizji publicznej dostępnej dla każdego, a inną w telewizji kablowej, tematycznie zaprojektowanej dla naszych wymagań. Aby lepiej zrozumieć ten przepływ informacji i zasady jego działania, podjęliśmy się analizy krótkiego fragmentu strumienia telewizji publicznej. Po zasięgnięciu pomocy ze strony autora, Raymonda Williamsa, który podobne badania opisuje w swojej książce "Television. Technology and cultural form", staraliśmy się wyodrębnić pewne cechy danej telewizji i opatrzyć własnym komentarzem.

Obiektem naszej analizy był półgodzinny fragment emisji kanału TVP2, a o to, jak przedstawiał się program:

18:20 - Panorama (codzienny program informacyjny)

końcowe newsy, mniej ważne. M.in. badania nt. odwiedzania bibliotek. Statystyki, mówiące, że coraz więcej osób bierze udział w wydarzeniach organizowanych przez biblioteki publiczne.

ostatni news - humorystyczny - sesja zdjęciowa modelek do kalendarza w celach charytatywnych, mająca motyw militarny. Jednak użycie sprzętu wojskowego i obecność kobiet na poligonie nie zostało wcześniej ustalone z tamtejszymi dowódcami. Miało to miejsce na terenach stanu Utah, a modelki pochodziły z Wielkiej Brytanii. Dołączone opinie ekspertów ds. wojskowych (np. były dowódca GROMu)

krótka wizyta w studiu, gdzie przedstawieni zostają goście - przedstawiciele partii PIS i SLD, ktorzy prowadzić będą dyskusję nt. rządu Ewy Kopacz, ale już na programie telewizji kablowej - tvp info (autoreklama)

18:30 - koniec programu, blok reklamowy: m.in. onet, leki, Auchan, kasy stefczyka, lotto, nestle. Przejście do reklam wewnętrznych zostaje zaznaczone charakterystyczna, pomarańczową planszą "ogłoszenie nadawcy" - premiery filmowe, seriale ("o mnie się nie martw"). I znów reklamy - leki, ikea, vanquis bank, kawa.

18:35 - sport telegram

Najpierw sport na świecie - tenis; później polska T-mobile ekstraklasa (skróty meczów, gole, wywiady z graczami, wygląd obecny tabeli). Dalej liga mistrzów oraz krótkie wzmianki o koszykówce i hokeju. Na koniec informacje o aukcji charytatywnej w celu uzbierania pieniędzy na walkę z mukowiscydozą.

Autoreklama - zaproszenie na więcej wiadomości sportowych na kanale cyfrowym - tvp sport.

18:38 - koniec programu, początek reklam, zasygnalizowany charakterystycznym motywem dźwiękowym i wizualnym.m.in. stacja Lotos, leki farmaceutyczne. Później reklamy nadawanych serialów - Barwy szczęścia, the voice of Poland.

na koniec pojawia się plansza z napisem "przygotował zespół oprawy i promocji tvp2" (zbędny przerywnik).

18:40 - pogoda

Widok ogólny Europy, później ogólny Polski, a na koniec poszczególnych regionów (Pomorze, Wielopolska, Mazury). Dalej szybka wzmianka o pogodzie na kolejne dni.

18:45 - koniec programu, blok reklamowy. "Tomasz lis na żywo", "Pytanie na śniadanie", peugeot, TNT, leki, słodycze kinder.

18:50 - koniec reklam. poczatek programu "Jeden z dziesięciu"

Komentarz: Pasmo programów, które o tej porze możemy obejrzeć na stacji TVP2, jest skierowane do wybranych grup społecznych- panorama raczej nie przyciąga dzieci czy nawet osób młodych, tak samo wiadomości sportowe i pogoda.Panorama przedstawia wydarzenia, które związane są z kontrowersjami lub polityką, a wiadomości następujące po sobie nie mają ze sobą żadnego związku. Na początku słyszymy o najważniejszych wydarzeniach, później następuje część humorystyczna. W dodatku na danym programie możemy wysłuchać jedynie początku dyskusji w studiu, później jesteśmy zmuszeni przełączyć program na inny ( jeśli interesuje nas owa dyskusja) i do tego płatny, bo dostępny tylko w kablówce. Rzeczą, która rzuca się w oczy, jest ilość reklam między nadawanymi programami oraz autoreklamy po programach- po Panoramie nakłaniani jesteśmy do oglądania tvp info, a po sport telegramie do oglądania tvp sport. Pomiędzy programami reklamy trwają ok. 5 min. czyli tyle samo co wyżej wymienione sport telegram czy pogoda.

Przekaz informacji jest bardzo dynamiczny i przyspieszony. Jesteśmy zalewani na przemian informacjami i reklamami produktów mniej więcej co 30 sekund. Jednak sposób prezentowania tychże informacji jest prosty, nieskomplikowany, więc jesteśmy w stanie wyłapać większość z nich. 

Aspekt, który jednak może irytować, jest ciągłe zaznaczania faktu, jaką stację oglądamy - po zakończonym programie, przed, w czasie bloku reklamowego - pojawia się plansza z kilkoma gwiazdami stacji i nazwą TVP2. W czasie analizowanego przez nas strumienia - czyli w czasie pół godziny - ujęcie to pojawiało się ok. 10 razy!

[supergrupa]

[supergrupa]

Last but not least, czyli o e-wykluczeniu.

Czasy, w których żyjemy, przepełnione są wszelkiego rodzaju technologią, która z dnia na dzień się zmienia, dostosowuje się do naszych potrzeb i teoretycznie ułatwiać ma nam życie. Z pewnością dla większości osób w moim wieku stwierdzenie to jest jak najbardziej prawdziwe i mało odkrywcze, na co dzień korzystamy z telefonów komórkowych, komputerów, tabletów i internetu. Właściwie od dziecka wychowywani jesteśmy w obecności owych wynalazków ostatnich kilkudziesięciu lat. Wejście w świat technologii nie dotyczy jednak każdego- i tu właśnie pojawia się problem e-wykluczenia.

Na zajęciach wspominaliśmy o kilku przypadkach ludzi "wykluczonych". Rzecz jasna, jako pierwszy pojawiły się tu różnice pokoleń:

- my, czyli wychowani na owych wynalazkach, którzy z reguły nie mamy problemów z obsługą telefonu komórkowego czy laptopa, nie zastanawiamy się, jak posługiwać się Internetem- wszystko przychodzi nam bez większego problemu

- nasi rodzice, którzy zazwyczaj również odnajdują się w świecie technologii

- nasi dziadkowie/pradziadkowie, którzy, według wierzeń, raczej w ogóle nie potrzebują owych nowinek, choć i tu zdarzają się wyjątki, w dodatku często możemy spotkać się z czymś takim, jak kursy dla seniorów(co dotyczy głównie korzystania z komputera i poruszania się w sieci). Jednak głównie to pokolenie uznawane jest za e-wykluczonych.

- dzieci, które również wychowują się przecież na każdym kroku mając do czynienia z wynalazkami, przez co i one dość szybko uczą się jak z owych korzystać(choć dostęp do danych technologii zależy, rzecz jasna, od zgody rodziców). 

Poruszyliśmy także kwestie różnic, jakie wynikają z miejsca zamieszkania. Na wsi dostęp do dóbr technologii był(bo teraz się to zmienia) zazwyczaj ograniczony, więc i nasze pokolenie mogło należeć do grupy e-wykluczonych przez bardzo długi okres swego życia. 

Jest i kwestia tego, w jakim państwie się znajdujemy- bo w Korei Północnej na przykład Internet jest rzeczą zakazaną, z której może korzystać tylko kilku wybranych ludzi. 

Są i tacy ludzie, którzy z własnej woli unikają bycia online 24/7. A właściwie próbują- tak przynajmniej było w większości znanych mi przypadków. Kiedy jedna z moich znajomych usunęła facebooka- na jej telefonie od razu pojawiła się aplikacja WhatsApp(aplikacja moblina), przez co w dalszym ciągu utrzymywała kontakt ze swoimi znajomymi za pomocą sieci. Została zatem wykluczona jedynie ze świata nikomu niepotrzebnych statusów, mówiących o tym, że za oknem świeci słońce, usunięcie facebooka jednak nie świadczyło o e-wykluczeniu(tym bardziej, że twórcy tego portalu są tak łaskawi dla dezerterów, iż w każdej chwili mogą oni aktywować swoje "usunięte" konto). 

E-wykluczenie może źle się skończyć w pracy czy nawet na studiach. Teraz większość akcji, które podejmujemy, wiążą się z jakimś researchem, do którego zazwyczaj wykorzystujemy Internet(gdy piszemy jakąś pracę, gdy sprawdzamy plan zajęć, rozkład jazdy, gdy zdobywamy informacje na dany temat). Wspominaliśmy też choćby o rejestracji na studia, która jest niemożliwa bez wykorzystania Internetu. Za pomocą komputera i odpowiednich narzędzi tworzymy CV, które wysyłamy emailem do pracodawców. Bardzo często mamy też do czynienia z e-kursami, czyli uczymy się czegoś, nie ruszając się z domu. Streszczając wszystko w jednym zdaniu: niemalże wszystkie nasze czynności związane są z byciem ONLINE i wykorzystaniem nowoczesnych technologii.

Problem, który wraz z tym się pojawia, to problem uzależnienia od technologii. Młodzież(zwłaszcza ta niedoświadczona jej część) dosłownie wszystko udostępnia i wszystkim dzieli się czy to na facebooku, czy to na instagramie, czy to na innych portalach społecznościowych. Tam też nawiązują kontakty, przez co powoli tracą umiejętności nawiązywania owych w tzw. "realnym życiu". Coraz trudniej jest komuś usiąść wśród obcych czy w ogóle iść ulicą bez wyciągania co chwila telefonu komórkowego, żeby coś sprawdzić, żeby odpisać komuś na coś, czy w ogóle- żeby być online. Coraz mniej osób korzysta ze źródeł wiedzy, jakim są jakieś autorytety w postaci ludzkiej czy w postaci książkowej- materialnej w każdym razie. Po co gdzieś wychodzić czy zadawać komuś pytania, jeśli odpowiedzi znajdziemy, wpisując dane hasło w wyszukiwarkę? 

E-wykluczenie brzmi może jak coś niebezpiecznego w dzisiejszych czasach, z drugiej jednak strony znacznie gorszym może być uzależnienie od technologii i bycie wykluczonym ze społeczeństwa. Przeskakiwanie ze skrajności w skrajność raczej nie ma większego sensu, bo zawsze czegoś nam zabraknie. Dlatego warto znaleźć jakiś "złoty środek" i nie być wykluczonym ani w świecie realnym, ani w świecie cyfrowym. 

Cóż, Tony Stark nigdy nie będzie miał tego problemu.

~Martyna G.

[supergrupa]

Polska marka narodowa

Na ostatnich zajęciach poruszyliśmy temat marek narodowych, rozmawialiśmy również o tzw. brandingu, czyli budowaniu świadomości marki, z którym Polska ma do tej pory nie lada problemy. Według sprawdzonego źródła (wikipedia.pl) branding to "technika marketingowa polegająca na kreowaniu i utrwalaniu w umysłach konsumentów faktu istnienia oraz pozytywnego wizerunku konkretnej marki. Aby sprzedać skutecznie swoje produkty czy usługi przekaz reklamowy musi być spójny oraz skierowany do konkretnej grupy docelowej".

                W mojej notce chciałbym skupić się przede wszystkim na polskiej marce narodowej i jej niezwykłym, i szybkim rozwoju na przestrzeni ostatnich kilku lat. Mimo że co do jakości polskich spotów za granicą można mieć wątpliwości, nasz kraj cały czas pnie się w górę w rankingach rozpoznawalności. Choć brakuje nam jeszcze sporo do Stanów Zjednoczonych, Chin, Niemiec czy Wielkiej Brytanii, to wciąż mocno się rozwijamy. W 2013 roku w brytyjskim rankingu BrandFinance, gdzie uwzględniano kryteria ekonomiczne, demograficzne i polityczne, Polska znalazła się na 20 miejscu wśród najcenniejszych marek narodowych na świecie, pokonując takie kraje, jak: Austria, Belgia czy Arabia Saudyjska. Znaleźliśmy się w Top20 spośród blisko 200 państw zbadanych przez Brytyjczyków. Trzeba przyznać, że to naprawdę niezły wynik.

                Gwałtowny awans polska marka narodowa zanotowała głównie po Euro 2012. Wtedy to, w ciągu roku, wartość Polski w rankingu BrandFinance wzrosła aż o 75% - najwięcej na świecie (z  271 miliardów dolarów do 472 miliardów). W 2013 roku również odnotowano wzrost, choć już znacznie skromniejszy - 5% (do wartości 497 miliardów). Choć o awans na wyższe pozycje w kolejnych latach może być ciężko (dla porównania dziewiętnasta marka narodowa - turecka, wyceniana jest na 688 miliardów), to i tak Polska wyraźnie rośnie, jeśli chodzi o znaczenie marki na świecie, systematycznie z roku na rok (a są też i takie kraje, które notują spadki - jak Hiszpania, Włochy czy Japonia).

                W naszym kraju brandingiem narodowym zajmuje się Instytut Marki Polskiej, działający pod kontrolą Krajowej Izby Gospodarczej i Fundacji Promocja Polska. Od końca lat 90 XX wieku ośrodek ten skupia się na gromadzeniu wiedzy na temat brandingu narodowego i wykorzystywaniu jej w różnych przedsięwzięciach i projektach. Jednym z nich był zapoczątkowany w 1995 roku projekt MARKA-MARKOM, którego celem było podniesienie konkurencyjności wśród polskich produktów i firm. Od 2002 roku działalność ta jest kontynuowana pod zmienioną nazwą - Marka dla Polski (źródło: www.imp.org.pl).

                Wciąż jednak, mimo wzrostów, opinia o Polsce na świecie nie jest najlepsza. Choć sytuacja w kolejnych badaniach się poprawia, to dalej Polacy traktowani są raczej z niechęcią w innych krajach. W niektórych państwach dominuje przekonanie, że Polska to zacofany komunistyczny kraj, który równie dobrze mógłby być częścią Rosji. Z drugiej strony, spora część Europy ocenia nas lepiej - w badaniu Fundacji Best Place z 2012 roku eksperci określili nasz kraj jako sympatyczny, ale nie kojarzący się z niczym szczególnym.

                Najczęściej do Polski przypisuje się: papieża/świętego, Jana Pawła II oraz... alkohol. W tej grupie, obok wódki i żubrówki wymieniano też śliwowicę, Grupę Belvedere produkującą Sobieskiego i piwo Lech - polski alkohol na świecie znany jest dobrze. Jednak jeśli chodzi o inne marki, nie mamy wiele więcej, by się chwalić. Tylko niewielka część badanych kojarzyła takie polskie firmy, jak: LOT, Wedel, Orlen czy PKP.

                Być może w kolejnych latach rozpoznawalność polskich marek będzie rosnąć na świecie - w końcu wielki awans w rankingu BrandFinance nie wziął się znikąd. Wciąż jednak dużo pracy czeka osoby zajmujące się polską marką narodową i miejmy nadzieję, że jej efekty nie będą prezentowały takiego poziomu jak niektóre ze spotów Polski emitowane w zagranicznych telewizjach. W ostateczności zawsze pozostaje zatrudnienie Roberta Downey Juniora do reklam polskiej wódki w Ameryce - w końcu kto, jak nie Tony Stark, najlepiej będzie potrafił zachęcić do kupna najbardziej "polskiej" rzeczy na świecie.

Adrian L.

[supergrupa]

Youtube i marketing

                Internet to dziwne miejsce. Każdy może stać się gwiazdą w pięć minut i nikt nie wie dlaczego. Głównym sprawcą jednosezonowych gwiazdek sieci stał  się bez wątpienia portal YouTube, bez którego viral nie stałby się tym, czym jest dziś, czyli jedną z najpopularniejszych rozrywek internautów na całym świecie. Każdego roku – ba, każdego dnia – na stronie lądują setki filmików, które giną w masie śmiesznych kotów, bolesnych upadków, imponujących wyczynów. Część z nich jednak w jakiś sposób przebija się przez tą powódź, zyskuje miliony widzów, setki naśladowców i przez jakiś króluje w centrum „Internetów”. To właśnie jest viral.

                Jednym z niedawnych przykładów virala, który opanował cały świat praktycznie w parę dni był sławetny „Harlem shake”. Nazwa zaczerpnięta została z rodzaju tańca, wywodzącego się z dzielnicy Harlem w Nowym Jorku, który zapoczątkowany został w 1981 roku. Określenie to jednak zyskało całkiem nowe znaczenie, dzięki jednemu filmikowi, który w połączeniu z charakterystyczną muzyką (Baauer – Harlem shake) wywołał burzę w Internecie. A wszystkiemu winna jest… norweska armia.

 Norwegian Army Harlem Shake Original

                Po tym właśnie nagraniu, YouTube zalała fala fanowskich nagrań ludzi, starających się, aby ich taniec jak najbardziej przypominał pierwsze objawy padaczki lub przedawkowania ecstasy. Termin „Harlem Shake” zapewne na długi czas (na zawsze?) stracił swoje pierwotne znaczenie. Innym przykładem virala opartego na konkretnym stylu tańczenia był Freefall, grupy Jeckyll & Hyde z 2007 roku.

                Viral często bywa też niezamierzonym skutkiem ubocznym udostępnienia nagrania, które oryginalnie miało zupełnie inny cel. Rok 2006 i spot wyborczy niejakiego Krzysztofa Kononowicza pobił rekordy popularności na polskim YouTubie, a jego słynne hasło „Nie będzie niczego” było często parodiowane, na czele z Grupą Operacyjną, która specjalnie nagrała kawałek o takim właśnie tytule.

 Grupa Operacyjna - Nie będzie niczego

Oprócz amatorów i przypadkowych ofiar, viral może być także zamierzonym  celem marketingu danego produktu, aby pomóc go wypromować i rozpowszechnić wśród jak najszerszej grupy odbiorców. Wyjątkową tego typu reklamą jest spot marki dezodorantów Old Spice z kolejnym, chwytliwym hasłem, który nie ma większego sensu, ale to zapewne właśnie dlatego stał się tak popularny. Siedzę na koniu.

 Old Spice Commercial

                Kampanie marketingowe pewnych marek lubią stawiać na coraz wymyślniejsze sposoby zachęcania do kupna ich produktów. Przykładem tego może być tzw. Marketing szeptany, gdy reklama nie mówi nam wprost o promowanym produkcie, którego nazwa ujawniana jest dopiero po odpowiednim czasie, gdy zainteresowanie ludzi odpowiednio wzrośnie. W wersji billboardowej mieliśmy niedawno do czynienia z tajemniczą reklamą, która okazała się promować nowe gumy do żucia mentos:

Lub też złowieszczy napis, korzystający ze zbliżającej się daty spekulowanego „końca świata”, aby ogłosić wyprzedaż w sklepach sieci Media Markt:

Taki rodzaj marketingu stosowany jest również w społecznych kampaniach reklamowych, zwracających uwagę na dany problem, jak było w przypadku walki z tzw. Umowami śmieciowymi, zalewającymi rynek pracy:

Ostatnim zjawiskiem popularnym na YT, w pewien sposób pokrewnym z viralem, są charakterystyczne kanały, prowadzące działalność rozrywkową, nieco inną niż często wspominane vlogi. Są to programy przetwarzające klasyki i nowości popkultury na nową modłę, w profesjonalny i oryginalny sposób, dzięki czemu wytworzyły własną, popularną markę będącą integralną częścią dzisiejszego Youtube’a. Osobiście, moimi ulubionymi kanałami tego rodzaju są: CinemaSins oraz HowItShouldHaveEnded.

Jak widać Youtube ma wiele twarzy i wiele pomysłów na siebie. Miejmy tylko nadzieję, że z czasem zyskamy coraz więcej ambitnych projektów niż kolejne śmieszne koty.

~Magda W.

[supergrupa]

Autografy, autografy rozdaję!

Ostatnie zajęcia były pełne rozważań na temat pisma, jego rozwoju i wpływu na człowieka. Jednak jeden z tematów jest mi szczególnie bliski - autografy.

Podpisy składa każdy. Praktycznie wszędzie. Od bezmyślnego wpisywanie się na listę obecności, aż po podpisy na kontraktach z wielkimi wytwórniami. My składamy podpisy, inni je zbierają. Oczywiście nie wszystkie - chodzi o autografy gwiazd. Za takie bazgroły na skrawku papieru kolekcjonerzy są w stanie zapłacić grube pieniądze, biegać na spotkania ze sławami, wysyłać listy. Temu hobby chciałabym poświęcić trochę miejsca na naszym blogu :)

Ale właściwie po co komu jest potrzebny podpis zupełnie obcej osoby? Jak większość osób jest w stanie zrozumieć wartość książki z dedykacją od autora, czy koszulki sportowca z oryginalnym podpisem, tak umazany skrawek papieru nie ma dla nich większej wartości. Tutaj kryje się różnica pomiędzy zbieraczem autografów, a pospolitym zjadaczem chleba. Zdobycie podpisu wbrew pozorom jest coraz trudniejszym zadaniem. Na przykład Królowa Anglii rozdała w swoim życiu całe DWA autografy. Wiele sław nie rozdaje ich "z zasady". Posiadanie takiej karteczki kwalifikuje więc posiadacza do elity, ma się coś, czego nie ma nikt inny <albo przynajmniej większość>. Jest realnym dowodzem, że nasz idol nas widział, wie o naszym istnieniu, nie mówiąc już o sytuacji gdy autograf jest z dedykacją. Oczywiście, po pewnym czasie taki podpis może nabrać niesamowitej wartości, co też jest plusem tego hobby. 

W sieci istnieje wiele stron i forów, gdzie autografowi maniacy piszą o swoich doświadczeniach, chwalą się swoimi zdobyczami. Każdy podpis są w stanie zakwalfikować do którejś z grup:

"PP - Preprint, oznacza to autograf nadrukowany na zdjęciu, nie będący własnoręcznym podpisem.

AP – Autopen – niektóre gwiazdy posiadają specjalną maszynę, która podpisuje zdjęcia za nich.

IP – In Person – autograf zdobyty osobiście, bezpośrednio od gwiazdy.

TTM – Through The Mail – autograf zdobyty drogą korespondencyjną."

Możemy tam znaleźć także poradniki jak odróżnić np. AP od PP, co pisać w liście aby zwiększyć swoje szanse na odpowiedź (autograf z krótkim listem od gwiazdy to chyba marzenie każdego kolekcjonera), a także miejsca w których w najbliższym czasie można spotkać daną sławę (tzw. VV).

Ciekawym miejscem dla zainteresowanych listownym zdobywaniem autografów swoich ulubieńców jest strona fanmail.biz gdzie można znaleźć ich adresy korespondencyjne.

Oczywiście największą wartość finansową i sentymentalną mają podpisy zdobyte osobiście, jednak należy uważać, żeby nie przemęczyć gwiazdy, bo skutki mogę być dramatyczne...

Alicja B.

[supergrupa]

Podczas ostatnich zajęć zastanawialiśmy się nad naszą rolą w tworzeniu kultury medialnej. Zaczynając od samego początku, trzeba zwrócić uwagę, że udział przeciętnego użytkownika mediów był różny na przełomie lat. Dawniej internet, radio czy telewizja funkcjonowały na zasadzie hipertekstu - każdy...

[supergrupa]

POST NARKOTYKI

Na ostatnich zajęciach poruszyliśmy temat designer drugs oraz e-narkotyków. Temat ciekawy, lecz dla mnie nowy. Postanowiłem przyjrzeć mu się bliżej przez pryzmat współczesnych mediów.

Nim przejdę do rozważań, konieczne będzie zdefiniowanie pojęcia "narkotyk". Według wikipedii jest to "potoczna nazwa niektórych substancji odurzających działających na ośrodkowy układ nerwowy. Ze względu na poglądy społeczne i różnice kulturowe nie ma jednoznacznej definicji słowa narkotyk."

             Narkotykami nazywa się:

substancje, których regularne przyjmowanie prowadzi do uzależnienia fizycznego,

wszystkie substancje psychotropowe, które aktualnie są nielegalne (tzw. policyjna definicja narkotyku - narkotyk z punktu widzenia obowiązującego prawa),

Według leksykonu Światowej Organizacji Zdrowia narkotykami można określić wszystkie substancje mające wpływ na świadomość.

Definicja ta jest dowodem na brak jednego konkretnego sposobu rozumienia pojęcia "narkotyk". Przez lata znaczenie tego hasła zmieniało się i ciężko dziś znaleźć jego granicę - trudno stwierdzić co ma być, a co nie ma być uznawane za narkotyk.

Na zajęciach skupiliśmy się przede wszystkim na rozmowie o legalnych i łatwo dostępnych obecnie post narkotykach, które są bezpośrednio związane z intensywnym rozwojem mediów. Chciałbym krótko przyjrzeć się każdej omówionej przez nas grupie tych najnowocześniejszych, zaprojektowanych przez człowieka pseudo-narkotyków.

 DOPALACZE / DESIGNER DRUGS

Zawierają substancje psychoaktywne niezakazane (nie znajdują się na liście środków kontrolowanych przez ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii), a ich celem jest wywołanie stanu jak najbliższego do tego po użyciu "prawdziwych" narkotyków. Cały czas ich skład jest zmieniany, tak, by ominąć obowiązujące zakazy antynarkotykowe. W krajach anglojęzycznych są określane mianem designer drugs - projektowanych narkotyków.

  LEKI PSYCHOAKTYWNE

Do tej kategorii zaliczają się najsilniejsze leki uspokajające (przede wszystkim benzodiazepiny, od których bardzo łatwo się uzależnić), leki nasenne, antydepresanty (np. Prosac), leki przeciwpsychotyczne i przeciwpadaczkowe. Mimo, że wszystkie te leki wymagają recepty (a wtedy są zazwyczaj w znacznym stopniu refundowane), często zastępują nielegalne substancje, ponieważ są łatwiejsze i tańsze do zdobycia.

  PREKURSORY NARKOTYKÓW

Są to substancje pochodzenia naturalnego lub syntetycznego, które mogą być przetworzone na środki odurzające lub substancje psychotropowe. Zaliczają się do nich m.in.:

Efedryna (czyli lekarstwo na nieżyt nosa, zmniejsza apetyt),

Pseudoefedryna (w lekach bez recepty stosowanych w zapaleniach górnych dróg oddechowych),

Ergotamina (używana w leczeniu migreny, otrzymuje się z niej kwas lizergowy - używany do produkcji LSD).

 DIGITAL DRUGS (I-DOSER)

Czyli narkotyki w formie plików mp3. Ich skuteczność jest bardzo często poddawana w wątpliwość, choć są osoby, na które ponoć taka forma narkotyku działa. Przeprowadzony na samym sobie eksperyment wykazał, że poza bólem głowy, nic więcej E-marihuana nie dostarcza i jest to z pewnością coś, za co nie warto płacić (a ceny takich I-doserów na amerykańskich stronach wahają się od kilku do 200 dolarów za sztukę).

  E-PAPIEROSY

To elektroniczne urządzenia pomagające zerwać z nałogiem nikotynowym, przez podawanie niewielkich ilości nikotyny metodą inhalacji. Zamiast tlenku węgla, w procesie "e-palenia" wytwarza się para wodna. W większości krajów (jak w Polsce) e-papierosy są legalne, jednak zdarzają się rejony takie jak Hongkong czy Australia gdzie ich sprzedaż jest całkowicie zakazana.

                  Na koniec przygotowaliśmy listę kilku ciekawych filmowych przykładów związanych z tematyką narkotyków:

"Jestem Bogiem" (designer drugs)

"Przez Ciemne Zwierciadło" (kadr z filmu powyżej)

"Requiem dla snu"

"Trainspotting"

"Panaceum" (leki psychoaktywne)

W każdym z tych filmów ukazano efekty długotrwałego zażywania narkotyków i ich niszczącego wpływu na organizm człowieka.

Adrian L.

[supergrupa]

Telewizja XXI wieku

Każdy z nas w swoim życiu miał do czynienia z telewizją i z pewnością potrafi powiedzieć o niej kilka słów. Potrafimy ja rozpoznać, mimo zmian, które ciągle w niej zachodzą. Można jednak podejrzewać, że to "rozpoznanie" polega na zwykłym rozpoznaniu urządzenia, które wyświetla nam dane obrazy, a nie na samych pokazywanych obrazach. Ciężko jest teraz jednoznacznie określić, czym jest telewizja jako medium i co nam przekazuje. Bo definicji jest wiele, ale żadna nie jest „jedyną poprawną”.

Jako widz, który niedługo skończy 20 lat, znam telewizję już nieco bardziej rozwiniętą niż taką, jaką poznali choćby moi rodzice. Często wspominają, że teraz mają dziesiątki czy setki kanałów do wyboru, a kiedyś mieli jeden, dwa, może trzy programy, nie mieli takiego wyboru i wszyscy oglądali to samo. Ja natomiast poznałam telewizję, gdy wybór był już nieco większy. A teraz ta selekcja jest momentami przygnębiająca, zwłaszcza, gdy spośród tych setek kanałów nie potrafi się znaleźć żadnego, który mógłby przyciągnąć naszą uwagę. 

Czasami natomiast sytuacja wygląda odwrotnie- na przykład, gdy w tym samym bloku godzinowym na dwa różne programy wyświetlają dwa filmy, które chcemy obejrzeć już od jakiegoś czasu. Jak wybrać pomiędzy nimi? W ogóle nie musimy wybierać! Posiadając daną platformę telewizyjną, jak np. cyfra plus, jesteśmy w stanie jeden z wyczekiwanych filmów oglądać, przy okazji nagrywając drugi. A odtworzyć możemy go wtedy, kiedy tylko mamy na to czas i ochotę. 

Dzięki platformom telewizyjnym(a właściwie nawet telewizyjno- radiowo satelitarnym), możemy też cofać się do danego momentu w danym programie. I możemy to robić tyle razy, ile tylko chcemy, jeśli tylko chcemy zobaczyć jakąś scenę więcej niż raz. Do pewnego momentu taką funkcję mieliśmy tylko w wideo, dvd czy filmach odtwarzanych na ekranach naszych monitorów komputerowych. Teraz, niezależnie od treści, jaka jest pokazywana(bo może być to nawet reklama), możemy ją „przewijać” w nieskończoność, aż nam się znudzi. 

treści pokazywane są inne. Seriale działają bardziej na takiej zasadzie, jak filmy. Tworzy się takich bohaterów, z którymi łatwo się identyfikować, którzy pochłaniają nas, nasze myśli, emocje. I których losów jesteśmy tak ciekawe, że siedzimy przed telewizorem cały tydzień, czekając na kolejny odcinek. Tematyczne stacje ciągle emitują programy o podobnych treściach czy podobnym wydźwięku(jak np. Comedy Central, Discovery Channel , TVP Kultura, Polsat News itd.). Teoretycznie każdy powinien znaleźć coś dla siebie, ale, jak już wcześniej wspominałam, w praktyce wcale nie jest tak łatwo. 

A inną nowością jest to, że można się z daną platformą podłączyć do internetu i dzięki temu mamy np. radio internetowe w naszym telewizorze. Z pewnością duże urozmaicenie dla tych „widzów”, którzy telewizję traktują jako tło dla wykonywanych czynności. Teraz mają telewizję i radio w jednym!

We wstępie wspominałam, że każdy z nas potrafi poznać urządzenie, które nazywane jest telewizorem. Ale i tu pojawia się mały haczyk. Posiadając komputery, laptopy czy tablety, jesteśmy w stanie oglądać na nich seriale(czyli coś, co typowe było raczej dla telewizji), jesteśmy w stanie wejść na stronę danej stacji telewizyjnej, a czasem po zalogowaniu się i opłaceniu konta możemy nawet oglądać swój ulubiony serial odcinek do przodu. Ponadto możemy oglądać tzw. „streamy”, co oznacza, że na ekranach urządzeń, które przed chwilą wymieniłam, widzimy to, co widzowie jakiejś stacji oglądają w danym momencie w swoich telewizorach. Wprawdzie jakość obrazu i dźwięku nie jest ta sama, ale jeśli nie możemy doczekać się pokazywanych treści, rozwiązanie to jest jak najbardziej uzasadnione, choć może należy do średnio legalnych. I ja z owego korzystałam, oglądając nowe odcinki popularnego brytyjskiego serialu „Sherlock”, bo w innym wypadku musiałabym czekać ok. 2 tygodni dłużej na to, by serial pojawił się na polskiej stacji BBC(lub dzień dłużej, by pojawił się w sieci, co również do szczególnie legalnych źródeł nie należy).

Inną formą telewizji nie w telewizorze mogą być kanału na YouTube. Osoby, które zajmują się wstawianiem na tę stronę swoich filmów, zwane są często „youtuberami” albo „vloggerami”. Treściami, które tam przedstawiają, starają się przyciągnąć jak największą liczbę osób, które zasubskrybują ich kanał(czyli zaczną obserwować jakiegoś człowieka i jego poczynania na YT). Po osiągnięciu danej liczby subskrypcji lub wyświetleń, można nawet na tym zarabiać(choć w Polsce podobno nie są to zbyt wysokie zarobki). A dla urozmaicenia notki i dla poprawienia humoru- piątka popularnych, brytyjskich youtuberów(Marcus Butler, Jim Chapman, Alfie Deyes, Joe Sugg i Caspar Lee), którzy połączyli siły, by wesprzeć Sport Relief 2014 jako pierwszy YouTube Boy Band:

https://www.youtube.com/watch?v=17F1XPswLgk

Jak zatem widać, telewizja nie ma jednej definicji czy jednego określenia. Nie ma nawet jednego sprzętu, który wyświetlałby nam programy telewizyjne. A że media to ciągły rozwój, to i telewizja ciągle zmienia się i rozwija, by nie zostać w tyle i nie stać się zapomnianym medium. Kto wie, jak będzie wyglądać telewizja przyszłości? Być może my sami będziemy decydować np. o decyzjach i losach bohaterów, poprzez jedno kliknięcie, albo i nawet zwykłe głosowe polecenie? Może sami będziemy wciągani w akcję, nie tylko emocjonalnie się w nią angażując? Na odpowiedzi na te pytania z pewnością będziemy musieli poczekać jeszcze kilkanaście lat, ale na pewno stwierdzić można, że telewizja nie zostanie tak szybko zapomniana. 

~Martyna G.