Interview with Olga Swiatecka for Young Artists [PL]
Z Olgą Świątecką rozmawia Krzysztof Pacholak
Krzysztof Pacholak: Minęło już sporo czasu, odkąd wraz z Moniką Redzisz realizowałyście projekt „Wstyd“ w ramach Fotoprezentacji Towarzystwa „ę“. Jak po dwóch latach wspominasz tamten okres?
Olga Świątecka: „Wstyd“ był dla mnie niesamowitym projektem, nie tylko ze względu na poruszające rozmowy, które prowadziłam w trakcie jego realizacji. To był także jeden z pierwszych momentów, kiedy w fotografii pozwoliłam sobie podążać za intuicją. Zrobiłam to po swojemu, niedoskonale, ale w zgodzie z własnym sumieniem i estetyką. Od początku do końca. Dwa lata to bardzo długo w życiu każdego młodego człowieka. Mam wrażenie, że od tamtej pory bardzo wiele się wydarzyło. Każde doświadczenie odbija się na charakterze twórczości. W ubiegłym tygodniu widziałam się z Moniką. Przy kawie wyszło na jaw, ile to już czasu… Tamta współpraca pokazała mi, że mogę dzielić się swoimi spostrzeżeniami, bo jest na nie odbiorca. To był duży kopniak do dalszego działania w fotografii.
Miałyście z Moniką wystawę w galerii Nowe Miejsce w Warszawie. Potem przyszła publikacja w Dużym Formacie, a dwa miesiące później wystawa w krakowskiej galerii Pauza. Możesz powiedzieć, że „Wstyd“ odniósł sukces?
Było jeszcze wystąpienie na TEDxie [występienie podczas TEDxMarszałkowska* we wrześniu 2014 roku - KP], więc moim zdaniem ogromny - na pewno znacznie większy niż mogłyśmy się spodziewać. Myślę, że obie bardzo szybko, już od pierwszych rozmów, zapomniałyśmy o sukcesie jako celu realizacji tego projektu. Spotkania z bohaterami stały się celem samym w sobie. To, z jakim odbiorem spotkał się cykl, było więc nie tylko sukcesem, ale i dużym zaskoczeniem. Mam jednak wrażenie, że wystawa mogłaby odwiedzić jeszcze wiele galerii. Jest pięknie wyprodukowana, katalog dopowiada niewiadome ukryte w portretach. Szkoda, że o to nie zadbałyśmy.
Pamiętam, że pytałaś mnie o zdanie tuż przed zgłoszeniem się do projektu „Debuts“. Byłem sceptyczny i raczej Cię zniechęcałem (36 twórców na jednej wystawie!). Okazało się, że w Twoim przypadku był to „strzał w dziesiątkę“. Opowiesz, co się wydarzyło po wystawie?
Twórców według pierwszych założeń miało być nawet 100 i faktycznie zastanawiałam się czy w tak dużym gronie moje fotografie mają szansę być zauważone. Potrzebowałam jednak wtedy kolejnego bodźca. Spośród wybranych do publikacji osób, dwie (w tym ja) zostały dodatkowo wyróżnione przez Annę Fronckiewicz-Spodnik, założycielkę agencji AFPHOTO. Nagrodą miały być 4-miesięczne konsultacje i budowa portfolio. Już wtedy pracowałam nad swoim nowym projektem „Nie ma takiego miejsca dom“ i to nim Ania zainteresowała się najbardziej. Pomogła mi dojść do ostatecznej wizji zadając „te odpowiednie pytania“. Miała szansę poznać moje dotychczasowe fotografie i sposób myślenia. Coś musiało ją do mnie przekonać, bo teraz zostałam zaproszona do grona fotografów reprezentowanych przez jej agencję.
Obecnie po raz kolejny prezentujesz swoje prace w Pauzie. Zostałaś zwyciężczynią III edycji „Projektu Przetwórnia“ zorganizowanego przez Stowarzyszenie Fotograficzne FotoBzik. Pokazałaś tam - wspomniany przed chwilą - nowy materiał pt. „Nie ma takiego miejsca dom“. Opowiadasz w nim o ludziach spotkanych w Izraelu i Autonomii Palestyńskiej: o trudach poszukiwania swojej tożsamości i o poczuciu (braku) przynależności. Pytasz ich o tytułowy „dom“. Znowu intymnie, znowu bardzo blisko swoich bohaterów.
To bardzo ważny materiał, bo razem z nim przeszłam długą drogę. Od pytań stawianych sobie we własnym domu, do odpowiedzi uzyskanych tak z dala od niego. Cykl opowiada nie tylko o brutalnej niemożności posiadania domu, braku stabilności na tamtej ziemi, ale także o tym (stąd dwuznaczność tytułu i uniwersalność tej historii), że dom to poczucie przynależności, bezpieczeństwa, miłości i to nieludzkie nie móc go mieć. Więc szukamy go na każdy możliwy sposób - na drugim końcu świata, malując czołgi w kolory tęczy i żyjąc dniem dzisiejszym. Nie umiem inaczej niż intymnie, bo intymność jest najbliżej prawdy, jak się da, w nieobiektywnej z założenia fotografii, którą próbuję uprawiać. Nie potrafię wymyślić lepszego zdjęcia niż obraz, który czasem pojawia się przed moim obiektywem, gdy ktoś wpuszcza mnie w swoje życie.
I we „Wstydzie“ i teraz przy „Nie ma takiego miejsca dom“ równie ważne, jak zdjęcia, są teksty. Spisujesz pierwszoosobową narrację, dając swoim bohaterom głos. Czy to nie jest trochę ukrywanie się za nimi?
Jasne - staję się przez to tylko nośnikiem treści płynących od moich bohaterów. Pozornie nie wybijam na pierwszy plan swojej nieobiektywnej oceny sytuacji i oceny ich zachowań. Pozornie, bo jednak redaguję teksty, zadaję pytania, dobieram bohaterów, a ostatecznie publikuję swój komentarz na dany temat. Autorski, że aż boli. We „Wstydzie“ pozwoliłam mówić bohaterom. Teraz również zbieram wywiady, nagrywam rozmowy, spisuję wieczorne i poranne spostrzeżenia. Ale narratorem w „Nie ma takiego miejsca dom“ będę ja. Dużo pracy jeszcze przede mną, bo ten tekst to obszerny materiał. Obszerny, ale i dość istotny społecznie czy geopolitycznie. Chcę przemyśleć dobrze każde napisane tam słowo.
Temat praktycznie bez dna. Z tego, co pamiętam, nie planowałaś aż tylu wyjazdów do Izraela i Autonomii Palestyńskiej. Podejrzewam, że nie lada wyzwaniem będzie kategoryczne stwierdzenie „Skończyłam!“.
Lubię ten rodzaj podróży. Znalazłam temat i wracałam w te same miejsca, aż przestały mnie zaskakiwać. Mam mapę Izraela i Autonomii, na której niemal każda droga jest już zaznaczona, jako przejechana. Muszę skończyć, bo niedostatecznie znam jeszcze siebie samą jako fotografa. Chcę spróbować innych tematów, innej estetyki, znowu pójść za intuicją, ale w nową stronę. Sprawdzić, co sprawia mi przyjemność, co mnie porusza. Jak napiszę tekst, pewnie nie powiem „Skończyłam“, ale może „Skończyłam, na dziś“.
zapis wideo wystąpienia Olgi Świąteckiej i Moniki Redzisz podczas TEDxMarszałkowska dostępny pod adresem https://www.youtube.com/watch?v=PeLNKhQS-BM
jimmyeatworldofficial
ellievsbear
discoholicmusic