#önerme

[felsefebilim]

Kant’ta A Priori  ve Kategoriler

Evrensel ve zorunluluğu olan şeyler deneyimle kazanılamaz der Kant. Onun a priori (deneye, deneyime gerek duyulmayan) tanımında bu gerçekliği vardır. Çünkü deneyim, öznel ve tesadüfi şeyler dışında hiçbir şey vermez. Fakat burada filozof, ince bir noktaya değinir. A priori bir deneyim değildir fakat deneyim nesnelerine uygulanırlar. Tabii nesnelere atfedilen, deneyimlerin koşulları olan evrensel yüklem olarak gördüğümüz kategorilerin varlığı ile.

Kategoriler, deneyim nesnelerinin yüklemleri konumundayken a prioridir. Daha açık anlatmak için kategorilere, bilgi kitaplığı, bilgi düzenleyiciler diyebiliriz. Duyu-deneyim verilerini kalıplarlar, işleyip bilgi haline getirirler.

[yorgunb1radam]

[ankhuzaktaolamaz]

Grekçe philosoph (philosophos) sözcüğü sophos sözcüğüne karşıt oluşmuştur. Kendisinde bilgi bulunan, bilen, kimseden ayrı olarak bilgi seven anlamına gelir. Sözcüğün bu anlamı bugüne değin şöyle süregeldi: Gerçekliğin aranması, felsefenin özü gerçekliğin elde bulundurulması demek değildir, felsefe bu durumu belli bir kanıya saplanıp kalmadan açığa çıkarabilir, bu olay önermelerde açıklanan, kesin, değişmez ve yarar gözetilen bir bilgi içinde görülür.

[felsefebilim]

Bilimkurgu mu Fantastik Kurgu mu?

Günümüzde kitaplarda, film ve dizilerde en çok karıştırılan türlerden ikisi fantastik-kurgu ve bilimkurgudur.

Peki bu iki kurgusal tür arasındaki fark nedir?

Yüzüklerin Efendisi, Star Wars, Battlestar Galactica, Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi?, Frankenstein, Cesur Yeni Dünya gibi kült eserler hangi kategoriye giriyor?

Bilimkurgu ve fantastik kurgu arasındaki en temel ayrım, kurgusal öğelerinin dayandığı altyapıdır. Bilimkurgu eserleri, temelinde bilim ve teknolojik bir teoriye, önermelere dayanır. Geçmişten süregelen bir gelişmenin sonucu, bir deney-yıkım sonucunda ortaya çıkan durumdur. Fantastik de olsa bilimsel bir önermeyi barındırır, rasyonel bir yanı vardır. Fantastik kurgularda ise limitler gökyüzü ötesindedir ve bu eserler herhangi bir önerme, mantıksal çıkarım sunmak zorunda değildir.

Örnekler üzerinden ise şunu söyleyebiliriz ki, Yüzüklerin Efendisi, Star Wars serileri önemli fantastik kurgu eserleridir. M.Shelly'nin Frankenstein'ı, Huxley'in Cesur Yeni Dünyası, kült dizi Battlestar Galactica gibi eserler-yapımlar ise bilimsel-teknolojik temelli önermeler veya gelecek teorileri üzerine kurulu olduğu için bilimkurgu türünün önemli örnekleridir.

Konu hakkında ünlü yazarların birkaç tanımına da yer verelim.

Bilimkurgu türü, geleceği yaşanacağı şekilde tahmin etmeye çalışmaz, çıkarımda bulunmaya çalışır. - Arthur C. Clarke

Bilimkurgu, geçmiş-gelecek paralelinde doğa ve bilimsel yöntemlere göre dayanan gerçekçi kurgulardır. - R.Heinlein

"Fantastik imkansız'ın olası yapılmasıdır. Bilimkurgu ise olanaksız'ın mümkün kılınmasıdır."-R.Serling

[felsefebilim]

Gettier Problemi Nedir?

Edmund Gettier, epistemolojide temel alınan klasik bilgi anlayışının yetersizliğini savunmuştur. Klasik bilgi anlayışında, bir öznenin bir önermeyi bilebilmesi için 3 koşul aranmaktadır. Bunlar doğruluk, inanç ve inancın haklı kılınmasıdır. Bu nedenle özne, önce önermenin yapısal olarak doğru olduğunu bilmeli, deneysellik ve  altyapı olarak ona inanmalı ve bu inancını da temellendirebilmeliydi (gerekçelendirmek).

Gettier, bu 3 koşulun bilgiyi elde edebilmek için yeterli olmadığını karşıt örneklerle savunmuştur ve “Gerekçelendirilmiş Doğru İnanç Bilgi midir?” makalesinde Gettier Problemini sunmuştur. Gerekçelendirilmiş olan bir inanç, doğru bir bilgiye dönüşür mü diyen Gettier, makalesinde bazı örnekler de kullanmıştır. İşte bunlarda birisi;

-İki kişi (Smith ve Jones) aynı işe başvurur. İşin patronu, James kişisini işe almayı düşündüğünü Smith’e söyler ve Smith kişisi, James’n cebinde on tane bozukluk olduğunu saydığı için bilmektedir. Elindeki bu iki doğru önermeyle  "cebinde on tane bozukluk olan kişi işe alınacaktır" sonucuna varır. Bu sayede bu inancı sağlam bir şekilde gerekçelendirilmiştir ve doğru da çıkmaktadır ancak Smith kişisinin "bildiği" şekilde değil... İşe alınan kişi Smith olmuştur ve Smith'in cebinde de on adet bozukluk vardır. Görüldüğü gibi Smith'in işe alınmasının aslında cebindeki bozukluklarla bir alakası olmamasına rağmen o buna inanmıştır ve gerçekten de işe alınınca bu doğru çıkmıştır.

Gettier verdiği örnekler ışığında da şu problemi ortaya atar. "Gerçekte olanla uyuşmayan gerekçelerden çıkan bir inanç, gerçekte olanla uyuşuyor diye onu doğru kabul edebilir miyiz?"

[felsefebilim]

Orta Çağ’da Vazgeçmek Eylemi ve Önermeler

Orta Çağ’da dogmatik yaklaşımın ve kilisenin etkisinden kurtularak, bilimsel gelişmelerin, rasyonelizmin önem kazanmaya başlaması yaşam felsefesi açısından da bazı kavram ve felsefi yaklaşımların tekrar filizlenmesine neden olmuştur.

Bunlardan birisi de hümanizmadır. Hümanizma ile birlikte özgürlük ve düşünse kavramları tekrar ön plana çıkmıştır. Bu kavramlar dahilinde ikisinin kesişim noktasında yer alan ‘vazgeçmek’ kavramı ile ilgili de birtakım önermeler tartışıladurmuştur. Bunlar arasında aynı paralelde ele alınan 3 önerme şu şekildir.

1-Her seçim, bir kaybediştir.

İnsanlar, hayatlarında her adımda birtakım olasılıklarla karşı karşıya kalır. Özgürce seçeceği seçenek, onun diğer olasılıklardan ve bu olasılıklar altında karşılacağı diğer yaşamlardan vazgeçtiğini temsil eder. Yani o yaşamları, o olasılıklar kaybetmiştir. Bu nedenle vazgeçmek aynı zamanda bir kaybediştir.

2-Vazgeçmek, bir özgürlüktür.

Vazgeçmek, olasılıklar arasından bir seçim yapıp o seçimi yaşamayı barındırdığı için aynı zamanda da seçim eyleminin bir özgürlük belirtisi olması nedeniyle bir özgürlüktür, özgürlük barındırır.

3-Vazgeçmek, pes etmek değildir.

Vazgeçen insan, pes etmiş değil, tam tersi kendi iradesi ve özgürlüğü ile başkar bir yolu seçmiştir. O nedenle vazgeçmeyi pes etme eylemindan ayrı tutmak gerekmektedir.

[felsefebilim]

Aksiyom Nedir?

Mantık felsefesinin ortaya çıkışından günümüze özellikle matematikçi filozoflar sundukları teorilerde, bir çıkış noktası, gerçek olduğuna inandıkları ilkeler ortaya atarlar. Çünkü bir teorinin üzerinde çalışılabilmesi için birkaç ilk ilkeye gerek vardır. Teori, bu ilkelere dayanır ve onların üzerine kurulur. Bu durum, “sonsuz gerileme"ye (bir şeyi sonsuza dek başka şeye dayandırma) engel olmak için mantıksal açıdan bir gerekliliktir. Bu ilkelere, aksiyom denir.

Aksiyomlar, Aydınlanma Çağı'na kadar kendiliğinden açık olan, ispatına gerek olmayan gerçekler olarak görülürdü. Aydınlanma Çağı ile birlikte bir aksiyomun gerçekliği için belli kriterlere uyması gerektiği savunuldu. Bu kriterler, dil bilgisel doğruluk(mantık açısından), bağımsızlık(işlenecek teorinin başka aksiyomlar tarafından üretilememesi) ve iç tutarlılıktır (birbirine karşıt aksiyomlar içermemesi).

[felsefebilim]

Ludwig Wittgenstein’da Dil ve Felsefe İlişkisi

Wittgenstein’a göre dil, bir yeti değil yapay ve tamamen mantığa bağlı oluşturulmuş bir sistemdir. Filozof, felsefesini oluştururken de bu düşüncesi ışığında çalışmalar yapmıştır.

Felsefi problemlerin temelini oluşturan sorular, kavramları ele almaktadır. Bu nedenle kavramların neleri, nasıl, ne kadar temsil ettiği dillerin izah etme kabiliyetine ve anlamlandırma yeteneğine bağlıdır. Bu nedenle felsefi problemleri tam anlamıyla anlayabilmek, çözebilmek için ilk önce dili ve yapısını araştırmak gerekmektedir. Bu bağlamda Wittgenstein ünlü eseri Tractatus Logico’da ‘Felsefe, tamamen bir dil eleştirisidir.’ der ve bu eserinde dili resmetmeye, mantık önermelerini, anlamsızlığı ve şeyleri açıklamaya çalışmıştır.

Not: Wittgenstein’ın dili resmetmeye çalışması ve dil, anlamsızlık üzerine bu kadar düşmesi çocukluğu ile de ilintilidir. Kendisi müzisyen ve sanatkar bir ailenin içinde büyümüştür. Kardeşleri ve annesi piyanisttir. Bu nedenle notaların anlattıklarından, yaşattığı duygu, düşünce selinden de yola çıkarak, dili resmetmek, düşünce- dil düzlemini incelemek istemiş olabilir...