Baldakijn Boeken: het DC-gezicht van Juniorpress
Er zijn van die namen die bijna uit het collectieve stripgeheugen verdwenen zijn, maar die ooit een opvallend grote rol speelden. Baldakijn Boeken is zo’n naam. Wie in de jaren tachtig en negentig Nederlandstalige Batman- of Superman-strips kocht, zag die naam geregeld opduiken. Niet Juniorpress, maar Baldakijn. En dat is vreemd, want achter die naam ging net wél een belangrijk stuk van de uitgeefgeschiedenis van Juniorpress schuil. Baldakijn was jarenlang het gezicht van DC in het Nederlands, maar bleef tegelijk ook altijd een beetje mysterieus 👉
Niet zomaar een andere uitgever
Wie Baldakijn Boeken voor het eerst tegenkomt, zou kunnen denken dat het om een volledig aparte uitgever ging naast Juniorpress. In de praktijk lag dat anders. Baldakijn was net een sublabel van JP waaronder de DC-verhalen verschenen. Juniorpress was dus wel degelijk de grote motor achter die uitgaven, maar gebruikte voor DC een andere naam op de cover. De reden daarvoor was vrij eenvoudig: Juniorpress mocht in die tijd van Marvel geen uitgaven van de grote concurrent uitbrengen. Vandaar dus deze creatieve oplossing.
Een naam met een oudere geschiedenis
Wat het extra verwarrend maakt, is dat de naam Baldakijn niet pas in de jaren tachtig plots opdook. De naam bestond al eerder en werd gebruikt voor heel andere publicaties, zoals pockets, oorlogsstrips en westernreeksen.
Dat roept meteen een interessante vraag op. Was er een directe link tussen die oudere Baldakijn-uitgaven en de latere DC-comics? Of werd gewoon een bestaande naam opnieuw van stal gehaald? Een sluitend antwoord is niet eenvoudig te vinden. Wat wel vaststaat, is dat in 1984 de 'oude' pulpuitgaven (op enkele uitzonderingen na) stopten en Baldakijn vanaf dan werd ingezet als DC-label.
De aarzelende start van Batman
Als één reeks duidelijk maakt hoe Baldakijn werkte, dan is het wel Batman. Die reeks begon tweemaandelijks in 1984 en liep in die eerste fase tot eind 1985. Dat klinkt op papier als een degelijke start, maar daarna viel de gewone reeks stil. In 1986 verscheen er geen nieuw regulier nummer meer.
Dat is opvallend, want achteraf lijkt het bijna vanzelfsprekend dat Batman altijd een succesnummer moest zijn geweest. In werkelijkheid verliep die opstart dus behoorlijk stroef. Men leek nog te zoeken naar het juiste ritme en misschien ook naar het juiste publiek.
Toch zat er in die pauze al een belangrijk signaal. In 1986 verscheen namelijk wel Batman: De terugkeer van de Dark Knight. Dat was geen gewone tussendoortje want het was natuurlijk de Nederlandse versie van Frank Millers invloedrijke miniserie. Terwijl de reguliere reeks stilviel, werd dus net zo’n prestigieuze uitgave wél uitgebracht. Dat zegt veel over de ambities die men met Batman had, ook al was de gewone lijn op dat moment nog niet stabiel.
Jaar Een en Twee en dan pas echt op gang
In 1987 pikte Baldakijn de draad weer op met nummer 13 en 14, waarin Batman: Jaar Een werd gepubliceerd. Een jaar later volgden nummer 15 en 16 met Jaar Twee. Dat zijn vandaag bekende titels, maar toen waren het vooral nieuwe pogingen om de reeks weer in beweging te krijgen.
Pas vanaf 1989 begon Batman bij Baldakijn echt als een volwaardige doorlopende reeks te voelen met nummer 17 (mijn allereerste comic 🤩) En dat is moeilijk los te zien van de eerste Batman-film van Tim Burton. Die film gaf het personage ook hier een enorme commerciële boost. Vanaf dat moment kwam er duidelijk meer vaart in de Nederlandse uitgaven.
1989 was dan ook een echt kanteljaar. Niet alleen liep de gewone reeks vanaf dan veel consistenter verder, er kwamen ook meteen allerlei extra uitgaven bij. Dat jaar verscheen de Batman Filmspecial, startte de reeks Batman Special (die later ook de Legends of the Dark Knight zou opnemen, naast tal van bijzondere uitgaven zoals Batman/Dracula en Batman vs Predator) en kwam ook The Killing Joke in het Nederlands uit. Plots was Batman niet langer een aarzelende titel in het fonds, maar een merk waar Baldakijn volop op inzette.
Superman als vaste waarde
Batman was niet de enige pijler van Baldakijn. Ook Superman kreeg er een belangrijke plaats. Die reeks kende zelfs een langere en stabielere looptijd dan Batman en groeide uit tot meer dan honderd nummers. Deze reeks omvat dan ook heel wat hoogtepunten, zoals de legendarische John Byrne run en het Doomsday verhaal.
Opvallend en uniek voor Nederlandstalige comics zijn trouwens de "0-nummers" voor de zowel de Batman- als Supermanreeks. Handige introductienummers die de geschiedenis van het personage uit de doeken deden. Dit waren als kind lang mijn favoriete strips 😍
Daarnaast verschenen ook Superman Special, Superman Extra (met een verderzetting van de Europese Supermanverhalen die eerder door Ehapa werden uitgebracht) en Superman & Batman Special.
Nog een bijzonderheid was 'Superman in Europa' uit 1990. Dit verhaal, 'Superman og Fredsbomben’ (Superman en de Vredesbom), verscheen in 1990 in Denemarken bij Semic Press naar aanleiding van het vijftigjarig bestaan van Superman. Baldakijn zorgde voor de Nederlandstalige versie.
Ook plaats voor andere DC-titels
Baldakijn beperkte zich bovendien niet tot alleen Batman en Superman. Al van bij de start in 1984 kregen ook meer niche-titels als Sgt. Rock en House of Mystery een plek. Een jaar later volgden dan weer New Teen Titans en Atari Force. Net als de V miniserie in 1987.
Eerder had ik het al als 1989 als belangrijk jaar voor Baldakijn en een echt kantelpunt. Dat viel naast al het Batman-materiaal toen ook op door Thriller Magazine, een bundeling van verschillende meer volwassen DC-titels zoals Green Arrow en Question maar ook luxe-uitgaven als Black Orchid (in hardcover) en het 6-delige Watchmen op groot formaat.
Vooral die laatste twee zijn interessant. Het toont dat Baldakijn niet alleen een vehikel was voor de meest evidente superheldentitels, maar af en toe ook ruimte bood aan meer aparte of ambitieuzere uitgaven. Baldakijn was klein in vergelijking met de totale Juniorpress-machine, maar het was tegelijk breder en interessanter dan je op het eerste gezicht zou denken.
Het einde
Eind 1996 was het voorbij voor Baldakijn. De lopende reeksen van Batman en Superman hadden het erg moeilijk. Mede door de grote crossovers in beide reeksen die moeilijk volledig uit te geven waren. Maar zeker ook door de interesse van het publiek die intussen meer was verschoven naar de comics van Image die dan ook uitkwamen bij Juniorpress. Opvallend: de reeks Batman Special hield het nog enkele deeltjes vol, maar dan wel onder de Juniorpress vlag en niet langer als uitgave van Baldakijn Boeken.
Waarom Baldakijn is blijven hangen
Voor veel lezers had Baldakijn iets eigens. Marvel hoorde bij Juniorpress. DC hoorde bij Baldakijn. Alleen al dat verschil in naam gaf die strips een andere uitstraling. Alsof het om een net iets aparte hoek van het comicaanbod ging. Iets donkerder, iets serieuzer, of gewoon iets minder vanzelfsprekend.
En precies daarom blijft die naam zo boeiend. Baldakijn is meer dan een oud logo op vergeelde strips. Het staat voor een periode waarin de Nederlandstalige comicmarkt nog volop in beweging was. Een periode waarin men soms aarzelde, soms improviseerde, maar tegelijk ook iets bijzonders opbouwde. En ergens maakt dat Baldakijn vandaag misschien nog net iets interessanter dan een strak en perfect uitgewerkt uitgeefplan ooit had kunnen doen.
Checklist
Atari Force, 1-10, (1985-1986)
Batman, 0-77, (1984-1996)
Batman Filmspecial, 1-4, (1989-1997)
Batman Magazine, 1-25, (1994-1995)
Batman Special, 1-28, (1989-1997)
Batman: Killing Joke, (1989)
Batman: Terugkeer van de Dark Knight, 1-4, (1986)
Black Orchid, 1-3, (1989-1990)
House of Mystery Special, 1-4, (1984-1985)
Limited Serie, 12 en 15 (1990) - overige delen in de reeks zijn van Juniorpress
New Teen Titans, 1-20, (1985-1988)
Sgt. Rock Oorlogspocket, 1-2, (1989)
Sgt. Rock Special, 1-4, (1984-1985)
Superman, 0-118, (1984-1996)
Superman en Batman Special, 1-13, (1984-1987)
Superman Extra, 1-3, (1984-1985)
Superman Special, 1-21, (1987-1991)
Superman in Europa (1990)
Thriller Magazine, 1-10, (1989-1990)
V, 1-3, (1987-1988)
Watchmen, 1-6, (1989)