Yıllar önce ilk kez onu okuduğumda, hayatımın birçok alanında kendisiyle paralel düşünmüş olduğumu ve dahi onun benden yüzyıllar önce yaşadıklarını, güne uyarlanmış bir şekilde yaşadığımı fark etmiştim. İşte bu yüzden tüm yazar ve filozoflar bir yana, kendisi benim için bir yol gösterici figür olmuştur. Adeta başım sıkıştığında dertleştiğim ihtiyar bilge, belki de büyük baba oldu benim için Montaigne. Aşağıda, yıllar sonra karşılaştığımda tekrar haklı olduğunu ispatladığı bir denemesinden derleme var:
Ülke değiştirmekle kıskançlık, cimrilik, kararsızlık, korku, tutku bizi bırakmaz.
"Et post equitem sade atra cura. (Horatius)"
Ve keder, atımızın terkisine binip gelir."
Sokrates'e birisi için, seyahat onu hiç değiştirmedi, demişler. O da: Çok doğal, çünkü kendisini de beraber götürmüştür, demiş.
"Quid terras alio calentes
Sole mutamus? patria quis exul
Se quoque fugit? (Horatius) "
Niçin başka güneş başka toprak ararsın?
Yurdundan kaçmakla kendinden kaçar mısın? "
İnsan önce içindeki sıkıntıyı dağıtmazsa yer değiştirmek daha fazla bunaltır onu: Nasıl ki yerine oturmuş yükler daha az engel olur geminin gidişine. Bir hastaya iyilikten çok kötülük edersiniz yerini değiştirmekle. Hastalığı azdırırsınız kımıldatmakla, nasıl ki kazıklar daha derine gidip sağlamlaşır sarsıp sallamakla. Onun için kalabalıktan kaçmak yetmez, bir yerden başka bir yere gitmekle iş bitmez: İçimizdeki kalabalık hallerimizden kurtulmamız, kendimizi kendimizden koparmamız gerek .
"Rupi jam vincula dicas;
Nam luctata canis nodum arripit; attemen illi,
Cum fugit, a collo trahitur pars longa catenae. (Persius)
Kırdım diyorsun zincirlerini;
Evet, köpek de çeker koparır zincirini,
Kaçar o da, ama halkaları boynunda taşıyarak"
Zincirlerimizi götürürüz kendimizle birlikte; tam bir özgürlük değildir kavuştuğumuz; döner döner bakarız bırakıp gittiğimize; onunla dolu kalır düşlerimiz.
"In culpa est animus qui se non efiugit unquam. (Horatius)
Ruhun derdi içinde ve kaçamaz kendi kendinden. "
"Vah! quemquamne hominem in animum instituere, aut
Parare, quod sit charius quam ipse est sibi? (Terentius)
Vah, vah! Nasıl olur da insan bir şeyi
Kendinden daha çok sevmeye kalkar?" Denemeler Kitap 1, Bölüm XXXIX / Les Essais - Michel de Montaigne
Not: Moral bozukluğu üzerine bir gece vakti hiç düşünmeden aldığım bir karar sonrası üstümü dahi değiştirmeden pijamalarla yola çıkıp 9 saat sonra hiçbir alakamın olmadığı başka bir şehirde bulunca kendimi, karşımdaki yabancı binaya baktığımda aklıma gelen ilk şey yukarıdaki yazıydı. Sanırım doğruluğunu test etmek için bu kadar uğraşmış olmam gerekmiyordu. Heyhat!