Rio de Janeiro: Zon, Zee, Strand en Tegenstellingen
Stel: je bezoekt een vriend in Brazilië. En stel: die vriend woont op ongeveer drie uur rijden van Rio de Janeiro. Deze wereldstad niet bezoeken zou dan natuurlijk een doodzonde zijn. Iets waar ik mij uiteraard niet schuldig aan durfde te maken.
En wat is Rio de Janeiro een adembenemende stad. Het staat absoluut buiten kijf dat ze de moeite waard is. En toch, ondanks, of dankzij de tentoongestelde pracht, herinner ik mij ook een knagend gevoel dat mij niet los wilde laten. Zelfs nu, 4 maanden later, drijft vooral dit gevoel weer naar boven.
Waarom? Corcovado, de stranden van Ipanema en Copacabana, Maracana, het zijn stuk voor stuk kunstwerken die het grotere geheel alleen maar meer laten stralen. Waar komt dan toch die twijfel vandaan?
Misschien presenteert Rio zich af en toe gewoon als een te perfecte stad. Wat je ziet, of te zien krijgt, klopt vaak precies met het beeld dat je in Nederland hebt opgebouwd. Adembenemende uitzichten wisselen fantastische witte stranden af en er zijn niet veel momenten romantischer dan een zonsondergang aan de kust van Ipanema. Oh, en vergeet de cocktails en de carnaval niet. Aan de ene kant spreekt het allemaal ontzettend tot de verbeelding, aan de andere kant vraag ik me af wat er nu achter al deze perfectie van zon zee en strand zit. Wat zit er achter Rio's nauwkeurig gecultiveerde strandcultuur?
Al met al lijkt het misschien een beetje alsof ik voor de gek werd gehouden. Als in het werk van een volleerd schilder zijn de minpunten van Rio vakkundig in de achtergrond verwerkt: de favela's sieren de stad, vallen alleen op als je je aandacht er naar verlegt en vragen nooit ongewenst de aandacht. Het zijn een soort kleine spooksteden. Spooksteden waar de armoede en het geweld vakkundig onzichtbaar wordt gehouden voor vluchtige toeristenogen. De tegenstellingen zijn er, maar lijken allemaal maar iets voor 's nachts, voor als je even niet kijkt. Ligt juist daar niet het gevaar?
Vooral vanwege het WK heeft Rio haar best gedaan zich als een moderne en veilige stad te presenteren. En misschien is dat ook wel gewoon gelukt en wil ik, in mijn zoektocht naar een diepere betekenis, achterhaalde vooroordelen maar al te graag bevestigd zien worden. Waarschijnlijk denk ik daarom dat de onzichtbaar lijkende criminaliteit in de 's nachts zo helder verlichte favela's de stad daadwerkelijk siert. Vanuit toeristisch oogpunt zou dat, gezien de vele waarschuwingen en enge verhalen die de rondte doen, geen slechte ontwikkeling zijn. En eerlijk is eerlijk, vanuit Europees perspectief geeft het idee van broeierige armoede en sluimerend geweld een poëtisch rauw randje aan de stad.
Maar zoals sterke propaganda nou eenmaal in elkaar zit laat het je nooit de werkelijkheid zien. En dat is net wat Rio zo fascinerend maakt. Ik heb nog niet de moed om een willekeurige Favela binnen te wandelen, maar wat zou ik door al dit geweld van strand, surfen, cocktails en carnaval willen breken. Is Rio haar roerige verleden te boven en zijn de tegenstellingen waar ik naar op zoek ben niet meer relevant? Of word je als toerist geacht het pad te volgen langs nauwkeurig gecultiveerde propaganda en hoef je maar een misstap te begaan om achter de rauwe werkelijkheid te komen?
Vragen waar ik geen antwoord op heb. Dit vergt nader onderzoek. Ik ga vast sparen voor het volgende vliegticket.
