Caderno do Danubio

Blog persoal de Carlos Penela, autor galego en Viena. Poesía, libros que son prodixios, música, apuntamentos da Mitteleuropa, algúns fragmentos de asombro...e mesmo máis.

[cadernododanubio]

Alfred Brendel: Schubert. O soño, a noite, o abismo.

"Fremd bin ich eingezogen, fremd zieh' ich wieder aus." (Wilhelm Müller, Winterreise)

Alfred Brendel, o xenial e inesquecíbel pianista, teórico musical e escritor - representante tardío dunha sorte de cosmopolitismo humanista austrohúngaro -, a quen despedimos o pasado ano, foi, ademais de gran intérprete da obra de Franz Schubert, un dos seus maiores defensores.

Brendel achaba que Schubert fora, con frecuencia, incomprendido e, de xeito erróneo, comparado con Beethoven. Segundo el, nas sonatas de Beethoven nunca perdemos a orientación, sempre sabemos onde estamos; pola contra, Schubert situános nun estado semellante á ensoñación. Así, Beethoven compón como se se tratar dun arquitecto que vai construíndo a súa obra cara a un clímax colosal, mentres que Schubert o fai como unha especie de somnámbulo... Como un camiñante extraviado, porque tal vez Schubert sexa precisamente iso, o epitome perfecto do “camiñante” (Wanderer) na Música.

Alfred Brendel (Loučná nad Desnou, 1931 - Londres, 2025)

Nese sentido, afirmaba Brendel: “A música de Beethoven camiña dinamicamente cara adiante,  permítenos experimentar un proceso, mentres que a de Schubert a miúdo actúa sobre nós como un estado, unha situación, como unha serie de episodios que se comunican entre si de xeito misterioso" (1). Ou aínda: "Na música de Beethoven non estamos nunca perdidos; sempre sabemos de onde vimos e cara onde imos. En Schubert, no entanto, somos camiñantes. O pracer de Schubert non é o de chegar, senón o de estar no camiño. As súas sonatas son paisaxes que se atravesan, non estruturas que se conquistan." (2)

É inevitábel percibir a ligazón entre Beethoven e Schubert, o maxisterio do primeiro sobre o segundo. Schubert sentía verdadeira idolatría por Beethoven, mais era abondo consciente da grandeza do mestre alemán como para tentar sequera desafialo cunhas armas que non lle pertencían a el. Non, a música de Schubert ten un Dasein particular, se cadra menor en relación ao legado de Beethoven, mais non por iso en absoluto desprezábel. Así, por exemplo, poderíase dicir que as sonatas de Schubert “acontecen” no mundo de maneira enigmática, vulnerábel, como tecéndose cunha materia de rara intimidade.

Na súa aparente inxenuidade ou simplicidade hai algo que chega ao cerne de nós mesmos, da nosa memoria, da nosa saudade. Mais, por trás desa tona discreta que, decote, cobre as composicións de Schubert, arde unha existencia moi rica e abastada. Non por acaso foi que Robert Schumann se referiu ás derradeiras sonatas de Schubert desta forma: “Como se non puidese haber un final, sempre cargado dunha arela polo momento seguinte (…) estas obras envólvennos nunha calidez que nos fai esquecer o mundo…”

Lentes de Franz Schubert (Viena, 1797-1828)

Tamén a noción do tempo nas obras do compositor vienés mereceu a atención de Alfred Brendel, porque para el a lonxitude de Schubert non é a de alguén que non sabe cando rematar, senón a de alguén que quere esgotar a beleza dun instante. Schubert pídenos unha noción do tempo diferente: non a dun tempo lineal e produtivo, senón a dun tempo circular e contemplativo. Poderíase dicir que a súa música non progresa, senón que sucede. Pola contra, en Beethoven o tempo está concibido como vontade e fatum, como proceso certo do “chegar a ser”. O tempo é un material axeitado de forma incansábel para atinxir un fin determinado.

Finalmente, Brendel establece tamén unha dicotomía moi suxerente entre a noción de “soño ou noite”, representada por Schubert, e mais a de “realidade ou día”, representada por Beethoven:

"Se Beethoven é o mundo do día, da vontade e do intelecto, Schubert é o mundo da noite, do soño e do somnambulismo. Beethoven compón como un home que fala con Deus ou coa posteridade; Schubert compón como alguén que se murmura a si mesmo nunha habitación escura." (3)

O mundo de Beethoven é o territorio dunha determinación teimuda, dunha vitoria do diáfano; o mundo  de Schubert é, sen embargo, ese vieiro cobregueante que atravesa un bosque baixo o luar e as sombras azuis do inverno. Brendel refírese a que, tras a a dozura das melodías de Schubert, sempre hai unha sorte de abismo, unha fondura que nos conduce a espazos da alma que, tal vez, nin sequera percorréramos antes.

Se cadra, onde iso pode ser especialmente percibido é nunha das composicións máis célebres de Franz Schubert, no fermosísimo e conmovedor Andantino da Sonata para piano en la maior D. 959, unha das últimas grandes obras do compositor, escrita no derradeiro treito da súa vida, cando estaba xa moi doente. Brendel dirá del: “No Andantino, Schubert comportáse como un somnámbulo que atravesa unha paisaxe de pesadelo.” (4)

..............................................................................................................................

Nota: Os fragmentos citados de Brendel pertencen todos eles á súa obra Schubert's Piano Sonatas 1822-1828, publicado por vez primeira en 1974.

[cadernododanubio]

Unha bolboreta queimada alén dos castiñeiros. Comentario ao poema ‘Drüben’ de Paul Celan.

„Kunst, deren Existenzrecht angesichts der akkumulierten gesellschaftlichen Not fragwürdig wurde, ist gerechtfertigt, ja gefordert als Gedächtnis des Leidens.“ (Rolf Tiedemann, ‚Kunst oder Eingedenken des Möglichen‘ in Mythos und Utopie)

Edmond Jabès dixera unha vez que os versos de ‘Fuga da morte’ de Celan eran como "pedras depositadas por espíritos melancólicos sobre o mármore de tumbas inexistentes; na terra está toda a dor do mundo". No entanto, hai versos de Celan nos que un alento se filtra entre as fendas inmensas da dor á procura doutro lugar. Un alento de esperanza e fuxida. Como o expresara  Ernst Bloch en O principio da esperanza: “Na historia e no mundo, non se esgotaron todas as posibilidades de ser diferente, de ser mellor". Este poema, ‘Drüben’, escrito entre 1939 e 1940, pertence, acaso, a esa vontade. Unha vontade que non se repetiría até case trinta anos despois co poema ‘Fadensonnen’ (‘Soles de fío’): “Soles de fío / sobre o páramo gris denegrido. / Un pensamento /alto coma unha árbore / colle o ton da luz: aínda hai / cancións por cantar alén /dos seres humanos.”

Nese mesmo ano de 1940, o norte da Bucovina - a terra natal de Paul Celan - fora ocupado polas tropas soviéticas e, posteriormente, romanesas e alemás. Os pais de Celan morreran no campo de concentración de Michailowka, na Transnistria. O propio Paul Celan fora encarcerado en varios campos de traballo, mais sobreviviu. Despois, devastado por todo o vivido, marchou para Bucarest e, logo da guerra, fuxiu a Viena desde Hungría. Posteriormente, mudouse a París, onde viviría xunto á súa muller Gisèle e o seu fillo Frédéric, até o seu suicidio en 1970.   

O cerne da súa poesía é unha sorte de luz de vixilia pola dor do mundo, por toda esta historia demencial de violencia que percorre a primera metade do século XX. Mais en ‘Drüben’ (‘Alén’) Celan semella enxergar unha posibilidade fóra dese presente que para el é aínda como un campo concentracionario, de cores terminais. Ao lonxe, alén dos castiñeiros, treme un mañá, un soño saudoso como un susurro procedente do horizonte estraño. Mais nesa promesa agóchase tamén unha ameaza.

Imaxe de Paul Celan, procedente do catálogo da exposición "Schon nicht mehr / Immer noch - Paul Celan" de Markus Daum - Hesse Museum Gaienhofen (09.07.21 - 03.10.21)

Con efecto, a natureza utópica evocada neses versos podería significar tamén algo incerto, mesmo fatal. O estalote (‘roter Fingerhut’) ou ‘Digitalis purpurea’ é unha planta velenosa, mais que empregada coa dose axeitada pode ser unha herba medicinal para a insuficiencia cardíaca. E o fento dos valos  - ou das pedras – (‘Engelsüß’) é un fento que, no seu nome en alemán, está asociado a algo positivo, doce, anxélico e, de feito, ten un sabor doce.  Non por acaso, toda a poesía de Celan é moi abastada en léxico de flores e plantas, termos que nela están moi connotados, de xeito simbólico e polisémico. O propio Heidegger, no célebre encontro que tivo con Paul Celan na súa cabana da Selva Negra, ficou impresionado polos coñecementos de Botánica que Celan tiña, algo que o filósofo alemán mesmo lle comentaría a Hans Georg Gadamer.

Hai algo escuro e áspero que percorre os versos deste breve poema, unha sorte de tensión indicíbel no diálogo entre a vontade de fuxir dun lugar físico - que é tamén o lugar dun pasado que non deixa espazo para a luz no presente – e a resistencia por ficar no territorio do familiar, do propio, do íntimo, a pesar das ruínas deitadas perante a ollada do poeta. Unha presenza sombriza, unha sorte de Erlkönig chama pola voz poética, alguén que fala maina e sedutoramente para levala lonxe, cabalgando na noite, sen distancia algunha que coute a fuxida. Como nos versos de Goethe de ‘Selige Sehnsuch’ (‘Feliz saudade’):  "Ningunha distancia  che resulta insalvábel, / chegas voando e encantada, / e finalmente, ansiosa de luz, / Ti, és bolboreta queimada".

Mais antes diso, para poder fuxir cara a luz, a bolboreta, a voz do poeta, ten que saír da casula fría da súa dor e voar entre chamas alén dos castiñeiros.

Gisèle Celan-Lestrange, "Sans titre", 1980.

Alén

Paul Celan

Só alén dos castiñeiros está o mundo.

Desde alí chega ás noites un vento no seu carro de nubes

e alguén se ergue aí...

Quere levalo alén dos castiñeiros:

“Onda min teño fento dos valos e estalote!

Só alén dos castiñeiros está o mundo...”.

Entón canto suave, como fan os grilos,

entón retéñoo, entón resístese:

a miña chamada enrédaselle no pulso!

Sinto regresar o vento moitas noites:

„En min arde a distancia, en ti todo é abafante...“.

Entón canto suave, como fan os grilos.

Mais se a noite tampouco hoxe se ilumina

e volve o vento no seu carro de nubes:

“Onda min teño fento dos valos e estalote!

E quero levalo alén dos castiñeiros,

entón retéñoo, entón non o reteño aquí...

Só alén dos castiñeiros está o mundo.

(trad. de Carlos Penela)

breath [prospectus] (2019) - Edmund de Waal - “Sensational Books” exposición na Biblioteca Bodleian.

[cadernododanubio]

Corazón dun glaciar eterno (interiores, Viena)

“Es gibt eine Stille des Herbstes bis in die Farben hinein.” (Hugo von Hofmannsthal, Buch der Freunde)

Silencio como no corazón dun glaciar eterno. Os interiores destes antigos predios vieneses acollen o silencio, todo o silencio, un silencio como unha caixa de música no tempo onde dormen avelaíñas e saloucos de prata. O silencio e a nobreza destes lugares son tamén áncora da súa permanencia no océano dos días, ao xeito dun arquipélago emerxendo aínda logo do furacán, logo de todos os invernos e todas as caídas. Se un escoitar atentamente nos seus corredores e nos seus salóns de caoba e bronce, poderá sentir pasos e voces aínda máis para alén das sombras. Poderá entender mellor o estrondo, a grandeza de Viena e a soidade das súas xentes, todo ese avispeiro que anunciou o esplendor estragado, o exilio e a fuxida das moitas vidas de Joseph Roth, das crónicas e lembranzas de Hilde Spiel ou Alma Mahler, do testemuño esgazado e maldito de Jean Améry, poño por caso.

Palacetes con panoplias húngaras da Herrengasse, cafés tallados na gloria e nas madrugadas, cando se desvelaban profecías e se honraba as rosas e un día foi presentida a apocalipse. Salóns con espellos de ópalo do Ring vienés, solpores fríos desde os adustos predios das chancelarías de Wieden. Estancias coas cores do xadrez e do pulchinelo que Adolf Loos concibira nos seus cadernos íntimos. Mansardas baixo as que medra aínda unha sorte de hortus conclusus con filigranas e pequenos lumes de ouropel. Teatros cincentos da Josefstadt co seu Golem durmido por trás da tramoia, escenarios con todas esas voces que algunha vez poboaron de vida e drama as páxinas de Doderer e Musil, os labirintos daquel mundo de antes. Naves de igrexas barrocas como baleas de Xonás, como fortíns calados para os oratorios onde aínda vibra o mesmo tremor branco que conmoveu a ollada de Anton Bruckner. Todos estes espazos son os mapas verdadeiros do silencio aquí. Este territorio agarda aínda por unha música que o honre con máis fonda poesía.  

Cuarto na Casa-Museo Sigmund Freud na Berggasse 19, Viena (foto do autor)

As cores do pasado, as cores destes muros que non puido derrubar nin sequera a Lacrimosa. Klimt e os seus compañeiros de escola e de ruptura naceron en verdade de oquedades de ámbar, do amarelo Hansa e do amarelo de Nápoles, da contemplación heroica dos dourados no final do outono en Grinzing, en Neuwaldegg. Eles percorreron eses camiños cubertos coa poeira dos astros ao solpor, soñaron cos verdes de Bizancio e acubillaron na súa ollada o carmesí e o amarante das colleitas serodias. Cruzaron o deserto e o fastío e trouxeron con eles óleos vivos e pó de magnolias para glosar o asombro, puxeron entre seda en chamas un tributo novo aos pés de Emile Flöge, ao pé das esfinxes.

Estas son casas habitadas por prodixios, estes son palacios de inverno, esquecidos e fermosísimos, como o dos Ephrusi, onda xa non se escoitarán máis valses nin pavanas. Estes son interiores cos artesoados abastados de Makart, con vidreiras Jugendstil feitas polas mans seguras daqueles artesáns dos obradoiros de Meinl, con saudosos ornatos de estilo Biedermeier, con letras sen usura en pan de ouro e esmaltes de azul de Prusia e cobalto. Estes son alicerces e raíces alzando como lava espléndida mármores desde as súas entrañas: mármores brancos de Brescia ou Carrara, puros, case sacramentais; mármore negro Saint Laurent e mármore negro de Kilkenny, vindos do lume e da turba; mármores rosados de Candoglia e mármore Boticcino, delicados como unha aurora grega.

Interior do Otto Wagner Hofpavillon en Hietzing, Viena (foto do autor)

Interiores en Viena, interiores da estación da alma. Unha natureza secreta, un ágape baixo a noite.  Cando a neve cae co seu cendal adamantino sobre a cidade en vixilia e alguén soña cun río que libere os días, o silencio percorre o escuro, consola os solitarios, cobre con tapices de follas mansas os leitos, os obxectos de outrora que as mareas traen outra volta canda nós. Silencio como o pranto dos náufragos, silencio como a luz detida nos espellos. Silencio nestes interiores como no corazón dun glaciar eterno.   

(Carlos Penela)

No Café Hawelka, Viena (foto do autor)

[cadernododanubio]

En Hainburg an der Donau con Jon Fosse. Un apuntamento de outono.

"...onde a árbore é arbore / onde a rocha é rocha / onde o vento é vento / e onde as palabras son unha unidade incomprensíbel / de todo o que foi / de todo o que desaparece / e así permanece / como palabras conciliadoras." (Jon Fosse, 'Aquí hai un ser humano')

No tren, de camiño a Hainburg an der Donau, seguindo os pasos de Marco Aurelio, de Haydn, de Jon Fosse. Diríxome de mañá cara ese burgo medieval austríaco ás beiras do Danubio, na fronteira coa Eslovaquia. O meu propósito é o de descansar, escribir e, se puder, ao xeito de Fosse, procurar alí certo aillamento e unha calma sinxela. O escritor noruegués ama ese lugar, tanto que chegou a convertelo na súa segunda residencia, fóra do balbordo do mundo e a fama, para se agochar nel, para traballar e para asistir ao oficio relixioso da igrexa católica de San Filipe e Santiago, no corazón de Hainburg, como un fregués máis.

Non lonxe de Hainburg an der Donau, en Carnuntum, capital da provincia romana da Panonia, retirouse tamén o emperador Marco Aurelio para redixir parte das súa marabillosas e célebres Meditacións e, quizais, para se conmover tamén nun outono como este, ao entender, por fin, o sentido último dese río que non cesa, desas augas da vida que todo o asolagan.

Hainburg an der Donau ten orixes celtas, romanas, medievais. Foi un lugar de alianzas e pactos dinásticos na Alta Idade Media. A mediados do século XI, Henrique III mandou construír alí o castelo de Heimenburg (ou Hainburg). Nos inicios do século XIII as murallas do castelo foron ampliadas; entre outras melloras, construíuse a chamada 'Porta de Viena', a maior porta medieval da Europa.

Durante o primeiro asedio otomano de Viena, no 1529, ao seu paso por Hainburg, os turcos arrasaron a vila e o castelo. No segundo cerco da cidade, en xullo de 1683, o exército otomano ocupou de novo a cidade e masacrou a poboación local - máis de 8000 persoas-. Contan as crónicas que as xentes, aterrorizadas, tentaron fuxir pola estreita canella agora chamada 'Blutgasse' ('canella do sangue', pola masacre), a través da 'Fischtor', mais apenas sobreviviu ninguén, menos de cen persoas. Entre elas estaba un oficial chamado Wagner Thomas Haydn, avó do compositor Joseph Haydn.

O escritor norugués Jon Fosse (Foto © David Višnjić)

Vin aquí na procura do recollemento e a calma. O outono debrúzase sobre o Danubio, sobre estas canellas medievais, sobre o mundo. Contemplo a igrexa de San Filipe e Santiago alzándose no medio da praza do pobo e como a serán cae co seu fume azul e as súas voces de bronce. Algo antigo vibra no ceo, como o pacto que Deus un día fixera cos homes.

Están onda min os poemas de Jon Fosse. Ao xeito dunha nave de xeo e silencio, a poesía de Fosse alza un mundo grandioso e interior desde as imaxes da noite, dos fiordos, das augas, do paso das aves, da escuridade, da luz, da memoria dos mortos; desde esa presenza humilde de cans e nenos, de anciáns calados en casas frías. Cunha linguaxe que nomea Deus como só poden ser nomeados o lume, a absolución ou a bondade.

Chega a noite. O outono é esa cinza caudal dun lume que agarda por nós, mesmo que non saibamos del. Este pensamento dame conforto na soidade.

Remato de ler outro libro do escritor noruegués, Mañá e tarde. Nunha prosa que semella unha ladaíña moi prolongada e, ao mesmo tempo, moi contida, mestúranse pensamentos e feitos de personaxes de dúas xeracións diferentes. Entre un parto e o fin dunha vida non hai un gran relato que contar, apenas os acenos e as tarefas repetidas de cada día, quizais a posibilidade dun modesto soño que nunca encarnará en nada. A imaxinaría que Fosse traza nestas páxinas faime pensar, por veces, nun filme de Dreyer ou Bela Tárr, polo esencial e fondo do seu estilo e mais por esa sorte de discreta, de humilde espiritualidade que paira sobre toda a súa prosa.

O silencio ten varios estratos, varias entrañas, do mesmo xeito que a nosa voz ten asombros e cores diversas.

Xa moito antes da medianoite, o silencio é case absoluto neste lugar, como se estiver mergullado no seu propio río. Mais non é propiamente ese silencio da noite alí fóra, o da proximidade das augas do Danubio e a brancura das curuxas. Non, é un silencio cálido, é un silencio de veludo, de ámbar, de libros a repousar no escuro.

O Danubio ao seu paso por Hainburg an der Donau (foto do autor).

O hotel onde me hospedo - un vello Gasthof familiar de varias xeracións - é unha antiga casa do século XVII, que a finais do XIX daba xa de xantar aos pescadores desta banda do Danubio e mais ás xentes de paso. Polo visto, o avó da actual propietaria marchara daquela a París para traballar de camareiro e aprender alí as finezas da cociña francesa, xeitos e modas que logo traería de volta ao seu hotel-restaurante de Hainburg. Lambe estes muros o silencio do pasado, treme como unha roupaxe queimándose devagar no fondo dun pozo. Pódese sentir no ar, é esa criatura do silencio que avanza desde o cerne das cousas en sombra, dos signos durmidos.

A mañá en Hainburg an der Donau ule ao frío húmido da noite, a terra escura, a fume de chemineas vellas, a froitos serodios, a madeira oculta, á cinza das palabras que xa non están.

Pouco antes do mediodía atinxo as ruínas do castelo de Heimenburg. Desde aquí a vista sobre o curso do Danubio é magnífica. Enxérganse as chairas aluviais da contorna, as aldeas ao lonxe, os bosques mestos do outono, os campos de seitura co seu abano de tons torrados, amarantes, verdes pálidos...Ás doce séntese a música repetida das badaladas das igrexas onda as abas desta montaña.

"Adáptate á vida que che tocou vivir e ama de verdade as persoas coas que o destino te rodeou". Así rezan as palabras de Marco Aurelio nunha das súas Meditacións. Non é derrota, non é rendición, tampouco postración humillante. É ser apenas parte do río, é entender o silencio, a espesura do silencio, o valor de cada palabra que se foi de nós. En Hainburg, onde for.

No interior do patio do Gasthof "Zum goldenen Anker" en Hainburg an der Donau (foto do autor).

[cadernododanubio]

Desde aquel río de hai vinte anos...

"Cabalgan lonxe lonxe até o Danubio..." (A fuga do rei Mattia, canto popular esloveno) "A lingua é todo o que lle queda a quen ten que renunciar á súa patria. Pero tamén o contén todo. Como o sopro de ar que vén desde terra firme até un barco nas noites tranquilas, cheo de ensoño co aroma da auga doce e o alento dos bosques e prados, así da lingua brota un sopro de fogar que está máis para alén de todas as palabras." (Hugo von Hofmannsthal, Discursos e ensaios)

Hoxe regreso a un río interior como sangue vivo, regreso ás palabras que fun arrumando ao longo das estacións e os acasos, aos días que crucei, por veces contracorrente, por veces coa calma dunha arexa morna de abril. Hai xa máis de vinte anos quixen redixir poemas e crónicas destas terras de Viena e os seus bosques, da Mitteleuropa e máis para alén, cara a Transdanubia, cara á foz escura e maxestuosa do Danubio.

Quixen dar conta do mundo novo que se ía abrindo para min, ollar estas paisaxes e estas cidades do fermoso e atribulado corazón da Europa e traducilo en idioma galego, a xeito de crónica ou testemuño. Ao longo de case unha década fun reunindo materiais, notas, imaxes, lembranzas de viaxes, lecturas, achados e decidín axeitalo todo, por fin, nun blog que se veu chamar "Vieiros de Kakania". Ese foi o cerne dun feixe de escritos que virían á luz, de xeito irregular, ao longo de case outra década. Algúns deses textos apareceron tamén, a modo de artigos, en revistas culturais galegas como 'A trabe de ouro' ou 'Grial', en tempos que foron de certo aillamento para min.

De forma case paralela ao nacemento dese blog, lancei outro menos ambicioso, "Dietario vienés", con textos e recensións máis breves, aínda que cunha temática moi semellante á de "Vieiros", quer dicir, sempre nas coordenadas da Europa Central. Foron anos de bastante escrita, que se ía espallando e ampliando, aínda que, ás veces, de xeito algo confuso e desordenado.

Detalle do 'Albertinischer Plan', o mapa máis antigo da cidade de Viena, arredor de 1421/22 - Museo de Viena.

Polo meu amor fondo á música de J.S. Bach, abrín máis tarde un terceiro blog dedicado á súa obra e á súa figura, que levou o nome de "A páxina de Goldberg" (o blog segue a existir mais aí ficou). Era apenas unha modesta homenaxe en galego a quen, para min, é o mestre primeiro da música de Occidente, a quen tanto lle debo, unha paixón que non capitulará xamais. Entrementres, e para alén dalgún outro pequeno proxecto que segue vivo, o terceiro blog no que investín máis tempo foi "A ollada da Sibila", onde quería reunir, en diferentes linguas, textos sobre diversos temas culturais do meu interese, canda escritos e poemas propios.

E así, logo dun silencio prolongado xa de máis, decido, por fin, abrir este "Caderno do Danubio", a xeito de arquivo e áncora de todos os materiais anteriores, para recuperalos e darlles en breve nova vida (hai neste blog vínculos directos a eles). Este espazo, "Caderno do Danubio", servirá tamén para dar conta dos meus novos poemas e dos poemas de outros, para alén de bitácora para comentarios a libros, fragmentos, aforismos, cancións acendidas, flores raras ou historias salvadas deste Danubio que todo o atravesa e todo o acolle. Deste río que xa hai máis de vinte anos me levou sobre o seu lombo como un deus xeneroso.