Kaligrafi Nedir: Son Zamanların En Popüleri
Kaligrafi nedir? Siz de bu sorunun yanıtını merak ediyorsanız doğru yerdesiniz.
Kaligrafi, elle estetik ve güzel semboller yaratmak ve bu sembolleri yazı alanı üzerine doğru bir şekilde yerleştirme sanatıdır diye kısa bir özet yapmak mümkün.
Harfleri öyle bir yerleştirmek ve yazmak ki sonunda uyum, ritm ve yaratıcılık dolu bir görsel yaratmak… Kaligrafi işte tam olarak budur.
Bu yazımızda kaligrafinin ne olduğuna dair dünyanın en başarılı kaligrafi sanatçılarının yorumlarını baz alıyoruz. O halde gelin bu sanatı biraz daha yakından tanıyalım. Kaligrafi, dekorasyondan farklıdır. Harfleri dekore ederek bir metin yaratmaktan daha fazlasıdır.
Kaligrafik yazıların altın, gümüş, çiçek veya farklı görsellerle desteklendiğini kabul ediyorz. Ancak bu süs unsurları kaligrafinin ana değil, yardımcı unsurlarıdır. Kaligrafide esas olan sembollerin (harflerin) güzel bir şekilde yazılması ve düzenlenmesidir.
Yani şöyle de diyebiliriz: Dekore edilmemiş, bilgisayar fontlarıyla yazılmış bir metin, bir vücudun kemik ve kasları gibidir. Kaligrafik bir şekilde yazılan bir metin ise bu vücut üzerindeki şık bir gece elbisesi ya da smokin gibidir.
Kaligrafi Nedir? Kaligrafi, Güzel El Yazısından Daha Fazlasıdır
Kaligrafi Antik Yunancada “güzel el yazısı” anlamına gelir. Ancak bugün kaligrafi daha fazla şey anlam ifade eder.
El yazısının temel amacı hızlı bir şekilde not almaktır. El yazısında güzellik, hız kadar önemli değildir yani.
Ancak kaligrafi de bir el yazısı türüdür ve temel amacı artistik bir reaksiyon yaratmaktır. Sanatçıdan izleyene uzanan sanatsal bir formdur ve bakan kişilerde artistik bir duygu yaratmayı hedefler. El yazısı ise salt okunma amaçlıdır.
Harf ve sözcük yazımı da kaligrafinin önemli bir konusudur. Bu bağlamda kaligrafiyi sadece el yazısına bağlamak doğru olmaz. Graffiti, tabela yazımı, tipografi ve grafik tasarım da kaligrafinin uygulama alanları arasındadır.
Kaligrafi için elbette güzel bir harf yazımı gerekir. Ancak harf/sözcük yazımı (lettering) ile kaligrafi yine de farklı iki disiplindir. Harf kullanılmadan yapılan Çin kaligrafisi buna en iyi örneklerden biridir.
Kaligrafi Antika Bir Şey Değildir
Kaligrafi eski alfabe harflerinin yeniden üretimi değildir.
Kaligrafi sanatçıları eski çağlardan bugüne uzanan antik alfabelerden sıkça istifade eder. Eski harfleri taklit etmek, yeniden yorumlamak sıkça rastlanan bir yöntemdir ancak eski harfleri kopyalamak kaligrafi sanatının asli görevi değildir.
Tarihi harfleri ve alfabeleri elle yazmayı öğrenmek kaligrafi sanatında ilerlemek isteyen bir kişi için şahane bir antreman olacaktır tabii.
Kaligrafi Bir Font Ailesi Değildir
Fontlar aslında matbaacılığın alanına giren formlardır. Makinelerle yazı yazmak, lettering’in en önemli unsurlarından biridir ve en güzel fontların yaratıcıları genelde kaligrafi sanatçılarıdır.
Fakat kaligrafi sanatındaki esas fark, sanatçının kendi yaratıcı zekasıyla ürettiği ve eserde direkt olarak belli olan imzadır. Bir kaligrafın kağıt üzerine yazdığı bir metnin bir matbaa ya da makine tarafından yeniden üretilemiyor olmasıdır kaligrafiyi sanat konumuna eriştiren.
Kaç Tür Kaligrafi Vardır?
Kaligrafi konusundaki uzman kişiler kaligrafi sanatının farklı türleri olduğu konusunda hem fikir.
Bunlara örnek olarak şunlar verilebilir:
Batı Kaligrafisi Doğu Asya Kaligrafisi Güney Asya Kaligrafisi İslami Kaligrafi Dilerseniz bu türleri biraz daha yakından tanıyalım.
a. Batı Kaligrafisi
Batı kaligrafisi 10. yüzyılda ortaya çıkmıştır ve bugün de varlığını sürdürmektedir. Katı kuralları ve geometrik şekilleriyle bilinen bu kaligrafi türünün en yaygın kullanım alanı Latin alfabesidir. Yani Latin alfabesi asırlar boyu sayısız form değişikliğine uğrasa da kaligrafik tarz bu alfabenin yazımında daima büyük bir rol oynamıştır.
Batı kaligrafisinde küt ve yuvarlak uçlu kalemler, fırça, su bazlı mürekkep, kaliteli parşömen en yaygın kullanılan araçlardır.
b. Doğu Asya Kaligrafisi
Doğu Asya kaligrafisi temel olarak Çin, Japonya ve Kore’ye özgüdür. Bu coğrafyada hüküm süren her hanedanlığın kendine has kaligrafi yaklaşımı olmuştur fakat yine de bu yaklaşımlar arasındaki farkı ayırt etmek kolaydır çünkü bu ülkelerin dillerinde her kelime için biricik bir harf kullanımı söz konusudur. Bu nedenle Doğu Asya kökenli el yazmaları, Batı dünyasındaki el yazmalarına göre daha kısadır.
Doğu Asya kaligrafisi bugün de çok önemli bir kültürel miras olarak kabul edilir ve bu ülkelerde kaligrafi sanatı yaşatılmaya devam edilir. Teknik olarak da klasik araçlara ek olarak prespapye de kullanılan araçlardan biridir.
c. Güney Asya Kaligrafisi
Güney Asya kaligrafisi ise Hindistan, Nepal ve Tibet coğrafyalarında doğmuştur. Bu ülkelerde kaligrafi dini metinlerden politik yazılara kadar pek çok alanda kullanılır. Yani Buda’nın sözlerinden Dalai Lama’nın mektuplarına dek pek çok metinde kaligrafi kullanılır.
Taş üzerine kazımaya varacak kadar eskilere dayanan kaligrafi geleneği dünyanın en eski el yazısı uygulamalarından birini oluşturur.
Hint kaligrafi tarzı, bahsi geçen üç ülke arasında en popüleri ve etkilisidir. Yanık çamur, tütsülenmiş palmiye yaprakları, bakır, huş ağacı kabuğu gibi çok ilginç malzemeler Hint kaligrafisinde malzeme olarak kullanılır.
d. İslami Kaligrafi (Hat Sanatı)
İslami sanatın en önemli unsurlarından biri olan kaligrafi, diğer adıyla hat sanatı özgün geometrik şekilleriyle meşhurdur. Özellikle cami duvarlarında sıkça görülen hat sanatı, gelmiş geçmiş en güzel el yazısı türlerinden biri olarak kabul edilir.
Yine uhrevi bağlamda kişinin kendini en iyi ifade etme yöntemlerinden biri olarak görülen hat sanatı, altın çağlarını Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşamıştır.
e. Modern Kaligrafi
15. yüzyılda matbaacılığın gelişmesiyle el yazması yöntemi hızlı bir şekilde gerilemeye başlamıştır. Ancak baskı tekniklerinin gelişmesi kaligrafinin sonunu getirdi gibi bir çıkarım yapmak doğru olmaz. 19. yüzyıldan itibaren modern kaligrafi tekrar canlanmış ve William Morris’in başını çektiği Arts and Crafts hareketi tarafından benimsenmiştir.
Modern kaligrafinin en önemli temsilcisi olarak ise Edward Johnston ismini anabiliriz. Ona ait el yazmalarının birçoğu British Museum’da sergilenmekte ve görenleri büyülemektedir.
Günümüzde kaligrafinin kendine graffiti gibi popüler bir yaklaşımda yer bulduğunu söylemek de gayet mümkündür. Kaligrafi ile graffitiyi harmanlayan kişilere Niels Shoe Meulman, El Seed, Retna ve Rostarr isimlerini verebiliriz.
Kaligrafinin Günümüzdeki Önemi Nedir?
Teknolojik gelişmeler neticesinde bilgisayar ekranları kağıdın ve dolayısıyla kaligrafinin yerini aldı denebilir. Ancak köklü bir geçmişe sahip olan kaligrafi, zamana meydan okumaya devam ediyor ve kendine yeni mecralar buluyor.
Bugün hala kaligrafik bir metin gördüğümüzde zihnimizde “zarafet” anahtar kelimesinin canlanması bu yüzden. Birçok kitap kapağında, davetiyede, posterde, logoda, fontta, diplomada kendine yer bulan kaligrafik yazım tekniği yine aynı şekilde filmlerde, haritalarda, mahkeme tutanaklarında, mazbatalarda kendine yer buluyor.
Bu bağlamda harflerin ruhuna üfleyerek onları estetik bir forma dönüştürmenin cazibesini hiçbir teknolojik cihaz, hiçbir akıllı telefon yok edemez diyebiliriz rahatlıkla.