John Waters, wspominając “Boom!” (z boską Liz Taylor w roli Sissy Goforth, najbogatszej kobiety świata), narzeka, że nieudane filmy artystyczne są tym gatunkiem, z którym nie spotykamy się dzisiaj dość często. Słabych filmów nie brakuje, natomiast nie zdarzają się już pozycje, które wytrącają z równowagi i odbierają nam współrzędne, wobec których łapiemy się natychmiast słowa “bełkot”, by z powrotem trafić do świata raty za aparat, wynagrodzenia za pracę i kredytu na mieszkanie. Krótko mówiąc: brak jest zdolnych zaafirmować wysuniętą przez Watersa prowokację gatunkowości. I tam, gdzie nic nam się nie skleja, nieświadomie nadajemy sygnał w stronę nowej wrażliwości, mikroba zamieniającego papkę w świat, a więc warunki dla nowych kryteriów, swoistej estetyki, a także logiki zdolnej operować na grząskim gruncie granic kultur oraz Kultury per se.
I jeśli po wyjściu z kina przewija nam się jeszcze w głowie zestaw niewiążących się ze sobą obrazów, możemy być pewni, że owa istota zajęła się już jednym z nich. Wybiórczo. Stop-klatką.
“Bo mam dużo rzeczy w pokoju” to seria złożona z dwóch prac Agnieszki Rzędzian vel Carycy Lukrecji. Raczej dla wtajemniczonych – do znalezienia na Facebooku autorki w zakładce “Albumy”. Są to obrazy-struktury zestawionych w prostokąt dziewięciu fotografii, na których Caryca, na przemian z jej przewrotną porte-parole Pauliną Matysiuk, prezentuje przed obiektywem przypadkowy zestaw przedmiotów. Przypadkowość jest tu zadana (kwalifikacją “dużo”, a także kadrem-pokojem) oraz dekonstruuje Lyotardowską zasadę: “Łączenie jest konieczne. To, jak łączyć – przypadkowe”. Spróbujmy przeczytać efekt owej operacji: “Zestawienie jest przypadkowe. Aranżacja – konieczna”. Konieczność, o której mówimy, jest nową podmiotowością, swoistym podejściem do zastanych kulturowych fetyszy. Caryca Lukrecja jako zasada organizująca przegląda się tu w swoim innym, dającej jej feedback Paulinie. Na jednej z prac, w dolnym module, Paulina podstawia spojrzeniu (nodze!) Carycy lustro; na drugiej, w centralnym module – obraz z małpą. Informacja zwrotna wywołuje krótkie spięcie i całość zaczyna operować na nowych zasadach.
Współczesność jest za mało porowata. Za gładka. Zbyt narcystycznie się w niej przeglądamy, za bardzo ją polerujemy. Być może dlatego Paulina decentruje spojrzenie Carycy, fiksując refleksyjność wokół obniżonego [upowszechnionego, transpłciowego] motywu fallicznego, a ku centrum wysuwa jej ewolucyjne memo. Memento mori dla dominującej formy. To jest jednocześnie wciąganie artystycznego mainstreamu, jego aseptycznego paradygmatu, w boczną, uwodzicielską odnogę.
Wystarczy przejść się ulicami pierwszej z brzegu globalnej metropolii – dajmy na to: Berlina – by zdegustować się tą gładkością oferty kulturowej. Jak nic innego, symptomatyczna jest tu moda. Tak duże marki, jak i małe butiki spod flagi “independent”, opakowują nas w folię (ang. film), dla wielokrotnie kastrowanych wielkomiejskich pizduszek, kasując przy tym €40 za pierwszy lepszy biały t-shirt z czarnym printem “MEAT”. Wystarczy teraz wybrać się do najbliższego lokalnego centrum, na przykład Poznania, aby stwierdzić, że tę propozycję – powiedzmy “A” – bezkrytycznie, jeśli nie bałwochwalczo, tutaj importują. Trudno jest powiedzieć, dlaczego. Ale to obraz, stwierdza psychoanaliza, uczy nas pożądać. To po pierwsze. Po drugie, refleksyjność obrazu jest zaledwie wstępem do krytyki. Skoro więc powiedzieliśmy “A”, powiedzmy i “B”.
“PAPKA [papka] rz. 1. Miękka, wilgotna, bezkształtna masa lub materia. 2. Magazyn albo książka o krzykliwej, drastycznej treści, charakterystycznie drukowane na siermiężnym, niewykończonym papierze”. Tak oto, słownikową definicją, zaczyna się największy zwrot w kinematografii lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, czyli “Pulp Fiction”. Geniusz Quentina Tarantino, żerujący na wyraźnej nadprodukcji VHSów, pogardzanych filmach z nurtu “blaxploitation” oraz na zmianie paradygmatu audiowizualnego odbioru – to jest, na interaktywności, przychodzącej wraz z pilotem oraz grami video – otworzył nieznaną dotąd możliwość precyzyjnego strukturyzowania. Tym samym, poprzez gładką, powierzchniową i refleksyjną rzeczywistość wirtualną, sięgnął żywego mięsa, które jest Rzeczywistym wirtualnego.
Zaprawdę, współczesność potrzebuje kina drugiej kategorii.
Co nas kręci w tandecie? Jaka jest ta dyspozycja, która sadza nas przed filmem klasy B? Czy potrzebujemy, jak His Dudeness Big Lebowski, chipsów i piwa [po które nie sięga, lecz przecież nie on decyduje, czego mu potrzeba]? Z-nadania-normalności- atrybutów pogrążania się w sobie, we własnej, słodkiej masie-papce? Pogrążania się w fotelu, w izolowanym świecie – jednym z miliarda izolowanych światów, połączonych telewizją? i we wszawym ludzkim ciepełku głupich ziomali i ich paplaniny? Albo w ciepławej powierzchni – czy jest to skradziony dywan Lebowskiego, czy też może bardziej współczesne ciepło podkoloryzowanych zdjęć, Instagramu, solarium, żyć chłoniętych deep-house'ową pornografią, od YouTube'a po iCloud?
Jeśli jesteśmy artystami, w tandecie kręci nas matryca. W prywatnej korespondencji, Paulina Matysiuk przywołuje Abramowskiego: “Ażeby w duszy człowieka mogły rozwinąć się potrzeby estetyczne, musi on przede wszystkim uwolnić się spod hipnotyzującego wpływu troski życiowej, przyzwyczaić się do próżniaczego stanu swych mięśni, do głębokiego oddechu ludzi kontemplujących, do radowania się bezcelowego, do przyjemności bezużytecznych dla życia; musi chociażby częściowo tylko urobić duszę swoją na wzór i podobieństwo tych lilii ewangelicznych, „co ani tkają, ani przędą", musi mieć więcej prawa do lenistwa, a mniej do pracy. Te bowiem momenty swobody próżniaczej są to jedyne zakątki duszy ludzkiej, gdzie może wytworzyć się, zaszczepić i rozwinąć pierwiastek piękna, zaczątek estetycznego odczuwania świata”. Stawiając się poza światem pracy, obie artystki znajdują się nagle poza antroposferą. Paulina deklaruje się po stronie roślin, Caryca dołącza do królestwa zwierząt. Nie jest to jednak krok wstecz. Opadając po spirali odprężenia w świat natury, dziewczyny odnajdują najbardziej zaawansowaną technologię – nie tyle naturę właśnie, co dziwny asamblaż kultury-natury, absorbujący oba te człony i wyłaniający nowe, definiujące się w serii symultanicznych interakcji. Okazuje się, że poziom komórkowy to skomplikowany proces i najwydajniejsze procesory, sama spirala to rozwinięcie DNA, a protoplazma nie jest papką, a wysoce funkcjonalną strukturą. I na tym właśnie poziomie obie artystki dokonują najbardziej radykalnych przeprogramowań.
Wróćmy do dyptyku “bo mam dużo rzeczy (…)”. Na co wskazuje spójnik “bo”? Fragmentaryzacja obrazu-autoportretu, przeprowadzenie w nim wewnętrznych granic, wprowadzenie figury innego, wyciągnięcie przed nawias organizmu jednego z organów oraz otwarcie reprezentacyjnej, lustrzanej nieskazitelności na organiczność – więc rozkład – to precyzyjnie aplikowany zestaw procedur modernizacyjnych. Od Darwina, poprzez “Ferdydurke”, “Pulp Fiction”, aż po blogosferę spekulatywnych realistów czy mnożące się seryjnie aplikacje w smartfonach: chodzi o nową jakość.
Dziewczyny nie są eo ipso krytyczne. Raczej – sytuują się w krytycznym punkcie, to jest: na peryferiach, w penumbrze “kulturalnego” reflektora. I są to peryferie dyskursu o tyle, o ile dyskurs nie rozpoznał jeszcze właściwego centrum. Tandeta jako powrót w przaśny czy pierwotny stan natury, przyciężki prymitywizm, przelatuje pod, wycelowanymi wyżej, skanerami Carycy i Pauliny. Ich wspólnym światem nie jest ani natura, ani kultura, ale – jak określa to Latour – kompozycja. “Słowo ‘kompozycja’ mówi, że świat nie jest wspólny od początku. Nie jest to więc wspólny świat czekający na odkrycie, ale wspólny świat do wyprodukowania”. A sposobem jego produkcji jest skorzystanie ze zwykłych środków pozostających do naszej dyspozycji, pochodzących z przestrzeni, którą mamy ciągle przed oczami – z reprezentacji. Politycznej. Poznawczej. Artystycznej.
Kino B prezentuje to, co z reprezentacji zwykle wypada – najpierw jako brak. Symbolizowany może być różnie: ślepą plamką, McGuffinem, ciemnymi interesami, Murzynem, zdradzającym maszynerię gridem albo otwartością struktury. Wprowadza tym samym porowatość w naszą wypolerowaną rzeczywistość. Mutujące się w labirynt ziarno pretensjonalności czy też zwyczajnego kiczu. Błądząc dla samego błądzenia, możemy czasem trafić do butiku z osobliwościami, teatru grającego drugi obieg, czy burdelu – i przylgnąć, gdy naszym najpowszechniejszym doświadczeniem jest raczej ślizganie się i odpadanie od nazbyt formalnej, wygładzonej rzeczywistości. Tu możemy wstąpić i zahaczyć się o ornament, jak w prowincjonalnej cukierni. Usiąść i odprężyć się, kontemplując zdechłą za firanką osę. Spuścić na to migawkę i zacząć komponować. Szukać aliansu dla nowego dreszczu. Camp, burleska, sklepy z bric-à-brac, małe kina serwujące po północy kultowy, niepuszczany w dobrych domach repertuar – cały ten nocny czy ocieniony świat, otwarty dla wtajemniczonych – pamiętajmy, że to nie tylko przypadek. Również aranżacja.
Prace Carycy Lukrecji i Pauliny Matysiuk nie są ironiczne. Raczej – entuzjastycznie afirmują. Spytajcie o którykolwiek z zestawu ich motywów. O gepardy, blaski i planety u Carycy. O maski Dogonów, czaszki czy też transformery u Pauliny. Usłyszycie: “kocham”. Zapytajcie o malowany przez obie teledysk, tour de force gwiazdy latin pop Elvisa Crespo. Jest tam piękny, utalentowany, suavemente-zmysłowy, realny pośród wirtualiów – i nieprzechodzący przez sito dobrego smaku europejskiego burżuja. Fantazjując o jego scenicznej i pozascenicznej personie, inwestując weń nowy erotyzm, Caryca konstatuje: “Nie weryfikuję faktów. Wymyśliłam sobie jego biografię i sposób życia, nie zamierzam się rozczarowywać”. Odtąd wybór jest nieprzypadkowy, przypadki – zaaranżowane.
prguitarman
annaxmalina
turnnoffyourmind
origamiaround
kianamaiart
dailybridgerton
germansingergirl