Hello! For scholars/scribes or everyday use, which writing system would be used, Cirth or Tengwar? The Dwarves adopt Cirth for their stone carving, but I would imagine that writing exclusively in cirth would put a lot of strain on writing instruments and, well, wrists because of how stiff and angular it is. IRL, cursive scripts are developed to write faster. In the film, the book of Mazarbul starts off in cirth but the last line is a messy cursive (poor Ori...). Do you have any thoughts?
Well met!
A question that touches not only on Tolkien’s linguistic worldbuilding but also on the real-world evolution of writing systems. You're absolutely right to point out the physical practicality of cursive scripts—and how that likely applied even in Middle-earth.
🪓 Cirth: A Script Born of Stone
The Cirth (runes) were initially devised by the Elves—most notably Daeron of Doriath—but the Dwarves adopted and refined them into Angerthas Moria, and later Angerthas Erebor, adapting the system for their own use.
Cirth was ideally suited for engraving in stone, wood, and metal. Its angular and straight-lined forms made it easy to carve with chisels—much like early real-world runes such as Futhark. And indeed, this seems to have been its primary intended function, at least originally.
But when applied to ink and parchment, Cirth presents obvious limitations:
Angularity = slower strokes
Frequent pen lifts = reduced efficiency
Hard on wrists during long writing sessions
✍️ Why Cursive Scripts Exist (Even in Middle-earth)
Historically, cursive scripts developed because they’re faster and more efficient to write. The word cursive itself comes from Medieval Latin cursivus, meaning “running”—derived from currere (“to run, hasten”). These scripts allow the writing tool to stay in contact with the surface, reducing effort and increasing speed.
Tolkien’s world, while fantastical, remains grounded in practical realities. The Dwarves were master craftsmen, engineers, merchants, and, at times, scholars. We know that they did not limit themselves to a chisel-optimised script for all writing contexts—especially not for ink.
📚 The Book of Mazarbul: A Key Piece of Evidence
Your mention of the Book of Mazarbul is absolutely on point—and yes, it offers a direct answer.
This chronicle, written by Balin’s folk in Khazad-dûm, includes multiple scripts:
Cirth of Moria and Cirth of Dale
Tengwar of the later Westron mode (which uses full vowel signs)
Gandalf identifies one page as being written in a “large bold hand using an Elvish script,” and Gimli confirms it as Ori’s. Most of the final page is in runes, but the very last line—“they are coming”—is scrawled in Tengwar.
Facsimile of page II
What does this show?
Dwarves—at least those literate and especially the scholarly, like Ori—did use Tengwar, especially when writing quickly or when Cirth became impractical.
This was likely not an isolated case. It reflects a layered literacy among Dwarves, especially those in leadership, scribal, or administrative roles.
🔤 Tengwar vs. Cirth: Cultural Identity vs. Practicality
Tengwar was an Elvish invention, and the Dwarves never adopted it culturally (unlike Cirth that suited engraving better). But that doesn’t mean they rejected it entirely. Much like a medieval monk might write in Latin while speaking another tongue at home, Dwarves used Tengwar functionally—when the moment demanded it.
So what likely happened was this:
Cirth remained the culturally Dwarven script (with the Moria variant used when writing Khuzdul)—employed in inscriptions, tombs, weapon etchings, and formal records.
Tengwar, particularly the Westron mode, was known to educated Dwarves and used for efficiency, likely especially in:
Letters
Journals
Merchant ledgers
Emergency or field writing
Facsimile of page III
🧾 Was There a Dwarven Cursive?
Tolkien never describes a “Dwarven cursive” variant of Cirth—but based on real-world linguistics and in-world logic, it’s possible one existed.
At the very least, a more fluid, ink-friendly variant of Cirth may have been used for day-to-day notes. But even so, the fact remains: Ori chooses Tengwar in a pinch, not cursive Cirth. That tells us that, if a Dwarven cursive did exist, it wasn't the go-to form—at least not when time was short and clarity was vital.
In short: the Dwarves were too practical not to use—or even develop—more efficient ways to write. Whether they did so by streamlining Cirth, or by using Tengwar when needed, they had options—and likely used them all.
🧠 Final Thoughts
Cirth was their script of identity—literally engraved into the stone, wood and iron that surrounded them.
Tengwar was a tool of practicality—adopted when writing had to move as fast as the moment demanded.
Tolkien shows us just enough (especially through Ori and the Book of Mazarbul) to draw this conclusion with confidence.
In Y.T. 1350, Daeron, Loremaster of Doriath, reorganised the cirth and added new ones, and this became known as Certhas Daeron. It was used for inscribing names in Menegroth. The Dwarves working for Thingol liked them and adopted them, spreading Certhas Daeron beyond the Blue Mountains.
Tldr : writing Thingol and Melian names in Daeron's cirth and having too much artistic symbolic, not really serious with this.
The other day I was thinking about Middle Earth writings, particulary sindarin writings. Yes I have a soft spot for sindarin. And the logical evolution was to write some things in it, using tengwars before remembering it's Noldo.
So, I looked at cirths : Daeron's cirth.
My objective was not at all to erase tengwar, it was of thinking about how elves had written without tengwars.
And I start with obvious names : Thingol. I only wrote Thingol, and made the first rune (th) in bold.
Why I didn't write "Elu" ? Because I consider it like another name. At the start, it was Elwë. Then he took the name Greycloak. (I do the same analogy with Luthien Tinuviel). There is no need to use both at the same time. "Elu" is the old staying part in sindarin and "Thingol" his new name/title. I consider I can use Thingol all alone, like I can use Tinuviel.
Then, I wrote Melian.
Before checking her names. And in Doriathrin, Melian is named Tóril. I don't really know if I want to add importance to this name, but technically, I decided to use her doriathric name for this (it doesn't fit without it). The first rune (T) in bold.
So ? Do you see it ? That's the same rune mirrorred. That's normal because that's the same sound but modified (ask liguists about this, I don't really understand all the implications).
I don't know if Tolkien had done it with meaning : their names or how to write in in their language. But I find it fun !
Look at this symetry !
And this is even more funny because in the other way, that's making an M (only in our latin writing, I'm not gonna lie) And I saw doors : Menegroth's doors.
And well there was also some ramblings during this : like them proudly using their runes together (they can make cat's ears together).
That's all, I think. I'm totally normal about this, obviously.
Z drżeniem serca przedstawiam wam nie jeden, ale dwa moduły dedykowane językowi polskiemu. Moduły, które powstały… no właśnie, z potrzeby.
Tengwaina Polanya
Polanya narodził się, bo chcąc pracować w tengwarze i alfabecie łacińskim, równolegle, bez dodatkowego oprogramowania, off-line, w edytorze tekstu, z możliwością automatycznej transliteracji na bieżąco; nie miałam innego wyjścia i musiałam zbudować czcionkę tengwarową dedykowaną językowi polskiemu. W tym celu musiałam oprzeć się na jakimś module, a nie znalazłam modułu w pełni użytkowego (tzn. takiego, którym można oddać język pisany w pełni poprawnie). W mojej pracy opierałam się na istniejących już modułach dla języka polskiego do użytku fanowskiego, modułach dla języka angielskiego, oraz modułach dla języków tolkienowskich. Więcej o tym nieco dalej.
Polanya, to moduł pełny i ortograficzny (podobnie jak English Full Mode, style 2). Wszystkie spółgłoski mają własne tengwy, samogłoski zaś pogrupowane, oddane tengwami i rozróżnione tetharami.
A teraz objaśnienia do tabeli.
Samogłoski:
- úrë – „a” i „e”, czyli samogłoski niezaokrąglone; a – otwarta, centralna, e – półotwarta, przednia oraz „ę”, czyli nazalizacja „e” oddana przez tyldę nazalizacji;
- osse – „o” i „u”, czyli samogłoski zaokrąglone tylne; o – półprzymknięta, u – przymknięta. Samogłoska „ó” dziś wymawiana jak „u”, historycznie pochodzi od długiego „o” i jest oddane przez tyldę iloczasu/podwojenia, natomiast „ą” będące dzisiaj nazalizacją „o” oddane jest przez tyldę nazalizacji, analogicznie do „ę”;
- telco – „i” i „y”, czyli samogłoski niezaokrąglone i przymknięte; i – przednia, y – centralna.
Tengwy podstawowe:
Tincotéma:
- órë nie jest używana. Órë reprezentuje głuche „r”, takie jak w angielskim słowie „car”. W języku polskim takie „r” nie występuje, jego reprezentacja nie ma więc sensu.
Parmatema: bez zmian w stosunku do innych modułów j. polskiego.
Calmatéma:
- anca reprezentuje wyłącznie „ż”;
- ñoldo reprezentuje „ń”; jest to możliwe, ponieważ ta rzadko używana tengwa ma dwie możliwe wartości: „ny” i „ng”. Pierwsza z wymienionych wartości ñoldo w międzynarodowym alfabecie fonetycznym przedstawiana jest jako: „ɲ”, jest to spółgłoska nosowa, podniebienna. W „Tengwar Textbook” Chrisa McKay’a opisywana jako teoretyczna reprezentacja tego dźwięku w trzech modułach angielskich: „Common English”, Full English, style one” i „Full English, style two”; jako przybliżona wartość dla „ny” takiego, jak w słowie „canyon”. Wartość ta jest odpowiednikiem polskiego „ń”, a także hiszpańskiego ñ (n z tyldą, „ene”), czy francuskiego „gn”, wszędzie jest to zmiękczone „n” wymawiane z językiem przy podniebieniu.
Quessëtéma:
- hwesta oddaje tylko „ch”;
- unquë oddaje „q”; quessë, które w układzie podstawowym oddaje „q”, jest już przyporządkowane do „k”, a w j. polskim „q” występuje tylko w zapożyczeniach, a jako literę czytamy ją jako „ku” albo „kw”, a zatem unque zdecydowanie wystarczy;
- vilya dla „v”, bo vala jest już zajęta, a „v” w j. polskim występuje tylko w zapożyczeniach (vala zresztą jest lepsza dla „ł”).
Tengwy dodatkowe:
- arda oryginalnie oddająca „rh” i „rd”, służy do oddania „rz”, jak do tego doszłam: „d” i „z” mają przybliżoną pozycję języka przy wymowie, natomiast „rh” jest dla „rz” trochę jak „zh” dla „ż”. Już tłumaczę. Historycznie „rz” wywodzi się z miękkiego (ale nie głuchego) „r”, które następnie nabrało frykcji i utwardzenia, stopniowo z „r” przechodząc przez „r(z)”, zmieniło się w „rz”, aby w drugiej połowie XVIII wieku nabrać wartości dźwiękowej takiej jak „ż” (jednak różnica pozostaje widoczna podczas odmiany). Tak jak „ż” wywodzi się z „z”, tak „rz” wywodzi się z „r”. Dla „rz” nie można użyć ore, mimo że wywodzi się ono z miękkiego „r”, bo ore jest bardzo wyraźnie miękkie i głuche, a „rz” jest bardzo wyraźnie twarde i dźwięczne;
- slime nuquerma i áze nuquerma nie są używane, bo to w zasadzie duble i nie ma potrzeby mieć dwóch tengw dla jednej głoski (funkcjonującej tak samo).
- yanta nie jest używana, bo w języku polskim spółgłoskowe „y” nie występuje.
Tengwy przedłużone.
Tengwy przedłużone nie są używane powszechnie. Można je stosować jako skróty (np. w j. angielskim); albo do oddawania specyficznych dźwięków. W języku angielskim mają wartość z dodanym „h”, np. przedłużone tinco to „th”, a parma to „ph”. W czarnej mowie oddają dźwięki bardziej gardłowe. A ja postanowiłam użyć ich do oddania charakterystycznych dla języka polskiego dźwięków szczelinowych dających ten charakterystyczny syczący charakter, włączając w to „x”, który w języku polskim wymawia się jako „ks”.
No dobrze, czyli wiemy już, jak to wygląda. No to teraz opowiem dlaczego, właśnie tak, a nie inaczej.
Przede wszystkim tworzyłam Polanya jako moduł użytkowy, a nie tylko fanowski (nie będę się bawić w półśrodki), można nim zapisać krótki tekst fanowski, można i opasłe tomiszcze (albo wydrukować nim poezję Leśmiana), ale nie sprawi trudności w zrozumieniu tego, co autor miał na myśli. A to, wbrew pozorom, nie jest wcale tak oczywiste w języku polskim, pełnym zdradzieckiej ortografii i złośliwej deklinacji.
Jak już wcześniej wspomniałam, Polanya to moduł pełny i ortograficzny, podobnie jak Pismo Beliaradu i niektóre moduły angielskie.
Ku takiej kombinacji popchnęły mnie kwestie bezpieczeństwa zapisu: w języku polskim system zapisu musi być maksymalnie elastyczny, zdolny wchłonąć wszelkie możliwe wyboje w postaci masy wyjątków od reguł, deklinacji i koniugacji, włącznie z odmianami alternatywnymi i archaicznymi; tworzących kombinacje literowe przyprawiające o zimne poty.
I zanim ktoś się przyczepi, że tengwar jest fonetyczny. Tak, jest. I pamiętajmy, że pisany język polski jest znacznie bardziej fonetyczny niż pisany język angielski (w którym tworzył J. R. R. Tolkien), zaś polska ortografia jest funkcjonalna i spełnia pewną rolę (co do roli ortografii w języku angielskim, to można o niej dyskutować długo i namiętnie). W każdym razie, siłowe udźwięcznienie zapisu języka polskiego może mu wyrządzić więcej szkody niż pożytku.
No dobrze, ale czy naprawdę pominięcie ścisłej ortografii w module tak bardzo zaszkodzi zapisowi?
Tak! Zaszkodzi. Krótki zapis, niech będzie jeden wers, jakoś pójdzie, ale co z wierszem albo listem? W języku polskim ten numer nie przejdzie. Czy nam się to podoba, czy nie, bez zapisu ortograficznego czytelność, tekstu zacznie się sypać.
Myślę, że najlepszym przykładem tego są homonimy. Homonimy to pary (i więcej) wyrazów o takim samym brzmieniu, ale innym zapisie oraz znaczeniu. Chciałabym móc podać jakąś liczbę, ale nie mogę, bo jej nie znam. I nie wiem, czy gdzieś w ogóle istnieje pełne zestawienie. Mogę co najwyżej podać przykłady: morze-może, Bóg-Bug, chart-hart, Chełm-hełm – a to tylko w mianowniku, a dodajmy jeszcze odmianę i mnoży się tego jak… no jak orków w Mordorze.
Nie może więc być tak, że nie wiadomo, czy autorowi chodzi o duży zbiornik wodny, czy o alternatywę. Albo czy nasz bohater na swej drodze napotkał byt nadprzyrodzony, czy rzekę (albo, o zgrozo, nadprzyrodzoną personifikację owej rzeki: „Ja jestem Bug, bóg Buga, a to moje ulubione drzewo: buk”).
Albo dla przykładu wyobraźmy sobie taką oto wymianę zdań:
- Przeszliśmy długą drogę. - Stwierdził Thorin.
- Twoi towarzysze są chorzy. - Zauważył jego rozmówca.
- Wiem. - Książę Krasnoludów przytaknął.
A teraz:
- Przeszliśmy długą drogę. - Stwierdził Thorin.
- Twoi towarzysze są hoży. - Zauważył jego rozmówca.
- Wiem. - Książę Krasnoludów przytaknął.
Widzimy tutaj, jak ortografia zmienia sens tej krótkiej wymiany zdań.
Oczywiście homofony nie zamykają tematu ortografii, ale uczyliśmy się jej w szkole, więc nie ma sensu pastwić się nad tym tematem. Oczywiście można się ze mną nie zgadzać (są inne polskie moduły, fajne, polecam).
Jeśli chodzi o dwuznaki, to reprezentują one pojedyncze głoski i jako takie mają własne tengwy. Oczywiście pamiętamy, aby odróżniać dwuznaki od ciągu liter (np. „rz” w słowie „drzewo” to dwuznak, ale marznąć ma już tylko ciąg liter „r” i „z”). Dyftongi możemy bezpiecznie pominąć, bo w języku polskim występują chyba już tylko w zapożyczeniach z innych języków; a w samym języku polskim mamy zlepki samogłosek, ale wymawianych osobno, które bezpieczniej jest oddać właśnie tengwami, bo dzięki temu nie musimy upychać dwóch lub trzech tetharów nad jedną tengwą i mdlić się, żeby to pozostało czytelne na tengwie z pojedynczym luva.
Cyfry i liczby.
Moduł Polanya stosuje wyłącznie system dziesiętny (ponieważ w Polsce system dziesiętny funkcjonuje jako system powszechny). Zgodnie z konwencją zapisu tengwarowego liczby zapisujemy od lewej do prawej, ale odwrotnie niż przy użyciu cyfr arabskich: zaczynamy od najniższej i kończymy na najwyższej. Inaczej mówiąc, liczby z użyciem cyfr tengwarowych zapisujemy w formacie: jednostki, dziesiątki, setki, tysiące, etc. Np. zapis roku z użyciem cyfr arabskich to: 1998, ale w przypadku cyfr i konwencji tengwarowej ten sam rok wygląda tak: 8991.
Z praktycznego punkt widzenia jednak, do celów matematycznych warto jednak albo stosować cyfry arabskie (które pochodzą z Indii, a dotarły do nas za pośrednictwem arabskich matematyków), bo tengwar nie posiada natywnych znaków działań matematycznych, ale jeśli już koniecznie chcemy używać cyfr tengwarowych, to do obliczeń warto jednak prowadzić zapis w konwencji łacińskiej.
Daty zapisujemy tak, jak robi się to w Polsce i Europie. Zamiast cyfr rzymskich (niekiedy używanych do zapisu miesięcy), można używać run albo... tego, co zaproponowałam jako cyfr dla Angerthas (o tym dalej).
System miar i wag.
Moduł Polanya nie przewiduje osobnych oznaczeń dla miar i wag. Należy stosować oznaczenia analogiczne do alfabetu łacińskiego. W przypadku, gdy w zapisie łacińskim stosuje się litery grackie (np. mikro), można zastosować odpowiednią runę, sarat albo zastosować literę grecką.
Angerthas Polir
Teraz czas na Cirth.
Zacznę od objaśnienia powstania Polir. Istnieją trzy kanoniczne moduły Cirth: Angerthas Daeron (ten oryginalny, wymyślony przez Daerona, potem nieco „podrasowany” przez Noldorów), oraz krasnoludzkie adaptacje: Angerthas Moria i Angerthas Erebor. Ja, dla języka polskiego, za punkt wyjściowy obrałam Angerthas Daeron, a proces tworzenia prowadziłam równolegle do A. Moria i A. Erebor, ale nie ignorując ich istnienia, lecz posiłkując się ich nieco mocniej rozbudowaną strukturą wedle potrzeby i uznania; trochę tak, jakbym będąc w Śródziemiu, adaptowała A. Daeron, mając świadomość i znajomość modułów krasnoludzkich, nie będąc jednak ani elfką, ani krasnoludką.
Oczywiście moja logika składania angerthas jest analogiczna do mojego modułu tengwarowego: angerthas musi być w 100% funkcjonalny dla języka polskiego, zapis w angerthas nie może w ustępować w czytelności zapisowi łacińskiemu, musi być na tyle dobry, by można nim było wydrukować dzieła Sienkiewicza.
Runy dla „ch” i „dż” to runy 10 i 11 z dodaną runą 59 (+h).
Cyfry.
Cirth nie posiada własnego sposobu zapisu liczb. Zazwyczaj używano po prostu poszczególnych run, jednak nie jest to system optymalny i ma wiele ograniczeń (zresztą, tak samo, jak cyfry rzymskie). Postanowiłam więc, że dla Angerthas Polir muszę znaleźć lepsze rozwiązanie. Nie było to wielkie wyzwanie, choć na początku zupełnie mi umknęło: cyfry cysterskie (te same, od których pochodzi słowo „cyfra”).
Zanim przybliżę ten system, zwrócę uwagę, że jest to system domyślny dla Angerthas Polir (choć można używać innych, wedle uznania i potrzeby), natomiast jeśli chodzi o używanie go w A. Daeron, A. Moria i A. Erebor, to nie jest to system kanoniczny (choć lubię myśleć, że krasnoludom by się spodobał i pewnie kreatywnie by go rozwinęły).
Cyfry cysterskie.
Cyfry cysterskie, jak sama nazwa wskazuje, zostały obmyślone przez cystersów, na własny użytek zakonu (do zapisu dat, liczb porządkowych, użytku kronikarskiego, ale nie do celów matematycznych) i pojawiły się mniej więcej wtedy, gdy w Europie rozpowszechniły się cyfry arabskie, czyli na początku XIII wieku. Same cyfry cysterskie są bardzo kompaktowe, gdyż każdy numer w przedziale 1-9999 można zapisać jednym symbolem, poprzez nakładanie na siebie symboli jedności, dziesiątek, setek i tysięcy. Same zaś symbole wizualnie przypominają runy! I to było właśnie to, co przykuło moją uwagę: cyfry cysterskie wizualnie pasują do Cirth (i do Futhark Starszego, Młodszego, Islandzkiego, Duńskiego, Anglo-Saksońskiego Futhork; tak, gdyby ktoś się zastanawiał).
Cyfry cysterskie były więc jak znalazł. Oryginalny zestaw nie zawiera symbolu „0”, a można nim zapisać liczby w zakresie 1-9999.
W poniższej tabeli przedstawiam pełen zakres symboli cysterskich, wraz z moją modyfikacją w postaci glifu dla cyfry „0”.
Jako ciekawostkę dodam, że „0” pojawiło się przy składaniu fontu z Angerthas, kiedy musiałam podstawić jakiś glif dla „0”, wybrałam więc najbardziej logiczną opcję w postaci „gołego” pnia.
Liczby i cyfry z innych systemów można stosować analgicznie do zasad z Polanya.
Miary i wagi.
Oznaczenia miar i wag w Angerthas Polir są analogiczne do tych stosowanych w Tengwaina Polanya.
Cirth started writing fics when they stumbled into the LotR fandom way back when. Since then they've written for DC, Star Trek, Star Wars, Merlin, BNHA, and a bunch of other fandoms. They've also organized various fandom events. Support your aspec creators!
Cirth, or certh, the original writing system for Sindarin. The cirth I will explain here are the older runes.
Underneath the table I further elaborate on the system by which the runes are created. It is not necessary you understand everything said there, so you can ignore everything else in this post and focus on the table.
The runes for consonants follow a pattern, specifically the runes for: p, t, k, kw, ch; these are labial-, dental-, velar-, labialized velar-, and front consonants respectively.
To illustrate I will be using the ‘p’ (the very first rune in the table):
mirroring the rune, making it a spirant (fricative), ‘p’ to ‘f’
adding a branch adds voice, ‘p’ to ‘b’
adding a branch on both sides adds voice and nasality, ‘p’ to ‘m’
Vowels such as ‘a’ can be made into long vowels by adding a stroke, while ‘o’ can be made longer by doubling it.
Ps. The runes are transliterated here in the way Tolkien used in Appendix E, this does not correspond to the IPA in any way. I’ll do a pronunciation post one day, who knows.
"G for Grand!" I'm going to #SoCalMoot tomorrow, so I wanted my nails to be #LotR themed. One coat of @beeskneeslacquer "Roanoke" over one coat of @essie "Off Tropic" with runes of Essie "Good as Gold" outlined with @zoyanailpolish "Ziv" #notd #lordoftherings #gandalf #flakies #flakiepolish #greennails #runes #tengwar #cirth #nailart https://www.instagram.com/p/B826XzYgh6T/?igshid=c2qg492vc4gr
