Geen Nachtboek

My Memory Machine

[freekdesmedt]

Na ons: de waarheid

DISCLAIMER: Ik kan dit allemaal niet bewijzen, maar na 2016 is dat — eindelijk — ook niet meer nodig.

MOTTO

“what can be true in a world made of fakes, misappropriations, fraud, and flummery? Only this: that, if we had two doorsteps, on one would stand a hypocritical holy man, on another a charlatan dressed as a statesman”

(William H Gass, The Recognitions — Introduction)

*

Alles is relatief, al moeten we dat misschien ook relativeren.

[freekdesmedt]

#HOW — Geen podcast over waarden

Het mag geen filosofie-podcast worden, of geen podcast over filosofie.

Het mag ook geen historisch overzicht van de grote denkers worden, van Aristoteles tot Zarathustra, daar zijn al boeken genoeg over. We gaan geen filosofen analyseren, we gaan niet debatteren wié nu de grootste is (dat zijn toch Marx en Plato, als je even rondvraagt), noch wie hem of haar het meest gelezen heeft, of het beste begrepen – daar mag het allemaal niét over gaan.

Ik wil dus ook geen gesprekken met ‘de beste ambassadeur van het gedachtegoed’ van Michel Foucault, of Immanuel Kant, of Julia Kristeva, of een andere Prof. Dr. Helmut Namedropper. En al zeker geen debat tussen mensen die jaren hebben doorgestudeerd over een specifieke stroming (hoeveel Verlichtingsfilosofen kunnen er op één naald dansen?), die dan hun zelfgeschreven cursus nog eens mogen komen rechtvaardigen.

Waarover mag het dan wél gaan?

Wel: over “westerse waarden” dus. En hoe eraan te ontsnappen. Want waarden zijn, net als de meeste woorden, wapens. En er worden misschien wel veel opiniestukken mee geschreven, we praten er nog altijd te weinig over. Ik wil er méér over praten. (Ik schrijf er al een beetje over, maar dat zijn meer vragen zonder antwoord.) En dat hoeft zeker niet énkel met Bart De Wever zijn (al mag dat zeker wel).

Het punt is net dat ‘onze’ waarden ‘van ons’ zijn – je zou kunnen zeggen dat ze zonder centrale autoriteit bestaan, dat ze feitelijk gedragen (moeten?) zijn door een meerderheid van het volk, of de burgers, en dus niét ‘door God gegeven’ (of toch niet meer), maar stevig geworteld in zaken als vrijheid van meningsuiting, scheiding der machten, de Verlichting, secularisme, gelijkwaardigheid, individualisme, de rechtstaat, solidariteit (of ga ik nu al te ver?) en zo meer. Het zijn de blinde vlekken, vage grenzen en grote onvolkomenheden waarover ik het wil hebben.

Geen interview, maar een gesprek. Niet in de studio, maar ergens comfortabel. Niet live, maar als podcast.

En ook niet met een al te specifiek doel (een herwaardering aller waarden?), maar vooral met een vertrekpunt, een insteek.

Een begin. Geen einde.

Ik ben geen kenner, en ik wil het ook niet worden.

Ik wil domme vragen stellen, en slimme antwoorden krijgen. Ik wil zekerheden ontmantelen. 

Het Ongewilde Westen.

Wat denk je?

[freekdesmedt]

#HOW — Wat heet representatief?

Als we ervan uitgaan dat onze volksvertegenwoordigers daadwerkelijk het volk vertegenwoordigen, dan lijken we hopeloos verdeeld. Als we dan ook nog eens enkel de krantenkoppen lezen, onmiddellijk kamp kiezen — wat we nu eenmaal altijd doen — , en het bijhorend artikel alvast delen met iedereen in onze filter/feedback-loop, dan krijg je inderdaad staalharde, tegenstrijdige waarheden.

Als we ervan uitgaan dat voornamelijk bange blanke bejaarden gekozen hebben om zich van de Europese Unie af te snijden, terwijl de jongeren net aansluiting willen, dan kan je van een generatiekloof spreken. Als we er dan ook nog eens van uitgaan dat een niet-kritische massa zich domweg om de tuin heeft laten leiden door meester-manipulatoren, dan moeten we onze nieuwe meesters erkennen...

Wat plaats jij daar tegenover? En wie representeer jij?

~

Als we ervan uitgaan dat de lone wolf een symptoom is van een grotere, bredere, wapencultuur, dan kan het gaan lijken alsof iedereen die tégen een strengere wapenwetgeving is, de moordpartij goedkeurt...

Als elke zwarte man een gemeenschap vertegenwoordigt, wanneer hij wordt vermoord door een politieagent (die de overheid vertegenwoordigt), dan is de Burgeroorlog inderdaad nog aan de gang...

Als we denken dat de getaande terrorist de (grootste) religie van zijn (groot)vaderland vertegenwoordigt, dan lopen onze straten over van dreiging...

Als we vinden dat de sultan negatief afstraalt op zijn besnorde onderdanen, dan wordt het lekkerste, hartigste eten gemaakt door fascisten...

Als de man in de truck half-Tunesisch is, dan is het Frankrijks schuld: koloniseren was geen goed idee...

Waar eindigt de speler, en begint de bal?

Waar het begint het spel?

Ik kan niet zeggen dat ik weet hoe ik het moet aanpakken, of welk punt ik wil maken (vertegenwoordig ik daarmee een generatie?), maar: wij representeren erop los, en dat doet ons geen goed. Wij veralgemenen en geloven dat onze veralgemening steek houdt — wij denken dat wij de enigen zijn die niét veralgemenen...

~

Je wil dat iedereen vertegenwoordigd wordt: in de politiek, in de economie, in de media. Per rijke man moet er een rijke vrouw zijn, per mannelijke toppoliticus een vrouwelijke; per kenner een ontkenner. Maar een vertegenwoordiger, zelfs als het een vertegenwoordiger van progressivisme is, is conservatief.

Ah?

Ah ja: als ik als progressief wil dat iemand mij representeert, dan wil ik dat die mijn progressiviteit uitdraagt. Met andere woorden: hij of zij hoeft niet méér progressief te zijn dan ik. Idealiter is het een gelijkaardig progressief iemand, gelijkaardig tot na de komma. Anders vertegenwoordigt zij mij niet. Of hij. Niet minder vooruitstrevend, maar zeker ook niet méér.

[freekdesmedt]

NVDS — Brexit

Waren de laatste 40 jaar verloren tijd — of enkel het laatste jaar, het campagnejaar van de #Brexit?

De hashtag om het over de vraag te hebben, is het antwoord. Achteraf bekeken blijkt: dat zal niet geholpen hebben.

Het is al framing wat de klok slaat.

De jongeren hebben conservatiever gestemd, zo lijkt het.

Er is nu al meer geld verloren dan ooit gewonnen zou worden.

Londen zal tot voorbeeld worden gemaakt voor andere lidstaten die hetzelfde idee hebben. Anti-solidariteit.

Marine Le Pen, extreemrechts, en Frans, verandert haar twitpic in Union Jack.

Post-factual: een dag later is het meest gegooglede item: “what is the EU?”

De communicatie zit scheef.

[freekdesmedt]

NVDS — Geen oogmaskers

Nuance! Nu!

Nu 'een rabbijn en een imam' gevraagd werden wat zij zouden doen als hún zoon uit de kast zou komen, is nuance natuurlijk moeilijk om vinden. Het was dan ook vrij ongemakkelijk om zien.

Maar ik zou graag de verdediging opnemen van deze mannen, die nu even aangevallen worden van alle kanten. Ik wil de aanval aanvallen.

Maar hoe formuleer ik dit op zo'n manier dat niemand mij verkeerd begrijpt? Héél moeilijk. Waarschijnlijk onmogelijk. Zeker dwaas.

Ik ga toch proberen...

1 — Wat hadden we nu eigenlijk gedacht dat ze zouden zeggen in die vermaledijde aflevering van De Afspraak? 

2 — Het is zonder meer fijn dat we de lijnen opengooien, en met onze ogen draaien, en juichen voor Schols & Duschoscho — maar als je wéét dat die mannen van die heilige teksten hebben, waarvan de woorden (volgens hen) létterlijk goddelijk zijn, komende van de Schepper, de Onbenoembare, die dus de ware Waarheid bevatten; en als je dan ook nog eens weet dat die teksten passages bevatten als:

Thou shalt not lie with mankind, as with womankind: it is abomination.

Neither shalt thou lie with any beast to defile thyself therewith

(Leviticus 18:22-23, King James Bible)

... dan vind ik het unfair om nu te juichen: "De maskers vallen af!" Eerder omgekeerd: het zijn de oogkleppen die wegvallen. (Welkom, trouwens!)

3 — Leven we in een (superieure?) seculiere samenleving? Dan zijn we tolerant tegenover afwijkende meningen, en beschermen we het recht op godsdienstvrijheid. (Ik ben atheïst, en aangezien ik het recht opeis om niét te geloven, moet ik maar aanvaarden dat anderen het omgekeerde doen.) Right?

4 — Je kiest je geaardheid niet. Kan je kiezen om (niet) te geloven?

5 — ‪#‎loveislove‬

Je kan het inderdaad ook breder trekken, en niet aanvaarden dat er religieuzen zijn die niet aanvaarden dat homoseksualiteit bestaat. Maar ik vrees dat dat geen oplossing is. Om maar iets te zeggen: komt niet alle geweld uiteindelijk voort van de frustratie dat je niet gehoord wordt? Jon Ronson maakt dat punt vrij duidelijk in ‘So you’ve been publicly shamed?’: mensen wier stoppen doorslaan, of die op een andere manier gewelddadig worden, hebben zonder uitzondering een soort vernedering in hun verhaal. Laten we zo weinig mogelijk mensen proberen vernederen.

*

Maar goed, het doet wel deugd dat het nu (behalve oude wijven) opiniestukken regent van mensen die tégen "religies" fulmineren, want, allez, het wordt nu toch écht wel eens tijd om in 'onze eigentijdse eeuw' te gaan leven (ik citeer de rabbijnige meneer uit De Afspraak even), om in te zien dat er gelijke rechten zijn, én diversiteit, én kritische zelfbeschouwing, én historisch inzicht, én democratische principes, én blablabla. Je kent het wel, het superieure verlichtingsdiscours. (Ken je het? Hopelijk gelooft de meerderheid dáár nog in...)

Als we de bal spelen: dat is ook mijn standpunt. Maar ik vind de vraag interessanter: kan je kiezen om (niet) te geloven?

(Heb ik daarvoor gekozen? Ik ben blij dat het op dit moment niét zo is, maar iedereen denkt van zichzelf dat zij the good guy of the good girl is.)

Het antwoord heeft wel wat implicaties. Als het namelijk een keuze is, als er iemand bewust & kritisch heeft nagedacht, en dan beslist: yes, dit is nu de Waarheid, of het Licht, of de Wet, dan mag je hem daarop aanspreken, en aanvallen; aan de sociale schandpaal nagelen zelfs.

(Heb je al eens gezien hoe onrealistisch *alle* religies & godsdiensten zijn? Daar mag een dikke huid tegenover staan.)

Maar: als geloof aangeboren is, dán zit je met een probleem. Want dan kan je het ook niet uitroeien. En dan wordt de vraag "Hoe kan dit nu nog, in de 21e eeuw?" een loze kreet.

Wat ik vrees — vréés! — dat het is.

Ik herhaal even mijn derde punt: we moeten aanvaarden dat mensen anders denken, en (iets) anders geloven. Dat is ongemakkelijk. En dat zal vaker beledigend zijn, dan geruststellend. Ook moet er ergens een grens worden getrokken tussen geloof, meningen en gedragingen. Net daarom vind ik dat de vraag waar het hier allemaal om draait ("Wat als uw zoon homo zou zijn?") de bal totaal misslaat. Er zijn namelijk veel mensen die het moeilijk (zouden) hebben met een zoon, of dochter, die niet hetero is.

Ja, natuurlijk zijn die bekrompen. Misschien getraumatiseerd, dat ook. Het maakt op zich niet eens zoveel uit, waar het juist vandaan komt. Wat telt, is: we moeten die mensen helpen. En dat begint met empathie, die voortkomt uit begrip — begrip, wat leidt tot méér begrip.

Het virus van de verdraagzaamheid.

Te dien einde moeten we mensen vooral niet te veel herleiden tot één eigenschap (pro/contra), zodat we ze niet al te makkelijk kunnen bombarderen tot martelaars voor een hele fokking wereldgodsdienst. (Dat die godsdiensten even onhoudbaar als ongrijpbaar zijn, lijkt mij de evidentie zelve. Bijna het herhalen niet waard. Godsdienst is de piano.) En we moeten dat zéker niet doen met één aspect van iemands (hatelijke) persoonlijkheid, zoals beleefd in de privésfeer.

Hoe verleidelijk dat ook is: je kan niet mee aan tafel gaan zitten, en de pater familias berispen telkens hij iets zegt wat je niet aanstaat. Dat het beter is dat de Ronde van Vlaanderen in Antwerpen start, bijvoorbeeld.

Begrip heeft trouwens een minimum aan kennis nodig. Het verschil kennen tussen het Nieuwe en Oude Testament, de Koran, en de Talmoed zou wat dat betreft al een mooi begin zijn. Het gesprek in De Afspraak begint daar namelijk mee, zo rond minuut 3. De vraag wordt bijgesteld: "De Talmoed, da's zo'n beetje het Nieuwe Testament, he?"

Dat er dáár eens iemand een opiniestuk over schrijft.

[freekdesmedt]

NVDS — Geen wijze woorden

De énige uitdaging — nu, en de komende jaren en decennia — is: hoe breng je mensen tolerantie bij? Als dat al gelukt zou zijn: hoe leer je ze nóg toleranter worden? En hoe leer je ze het te blijven?

Hoe begin je daaraan?

Door te proberen. Doe zélf de eerste poging. En de tweede. Enzovoorts. Blijf proberen. Doe je best.

Doe je best met de kinderen, doe je best met de ouders;

Doe je best met de zwakken (van geest en van lichaam); doe je best met de sterken (hoe flou hun kracht ook mag zijn);

Doe je best met de rijken en de armen, de lelijken en de mooien;

Doe je best met de slechten, doe je best met de nog-niet-zó-slechten;

Doe je best met de gelovigen, doe je best met de ongelovigen;

Doe je best met de buitenlanders, doe je best met de binnenlanders;

Doe je best met de verraders, doe je best met de koppigaards;

Doe je best met de leugenaars, doe je best met de neurotische waarheidsprofeten;

Doe je best met de agressievelingen, doe je best met de dronkaards, doe je best met de krengen;

Doe je best met de luiden, de stillen, de durvers én de lafaards,

Doe je best met de homo's, de lesbo's, de biseksuelen, de aseksuelen, de interseksuelen en de transgenders in alle mogelijke richtingen;

Doe je best met de minderheden;

Doe je best met de meerderheden;

Doe je best met wie zijn best niét doet, maar alsjeblieft: doe je best.

Doe. Je. Fokking. Best.

[freekdesmedt]

NVDS — Geen beetje retoriek?

Ik ben een fan van Obama. Zijn stijl staat mij aan. Hij is cool. Hij is niét George W. Bush. Hij staat ook voor iets méér. Hij heeft minstens de schijn van een morele ruggengraat; hij heeft ten minste het potentieel om tot een positief symbool uit te groeien.

Hij kan ook speechen. Het is bijna te vanzelfsprekend om te vermelden, maar wij gaan dat nog missen, de komende jaren. De hele Engelstalige wereld gaat dat missen. De politiek gaat terugblikken, en zeggen: hoe dééd die gast dat toch?

Ze hadden beter wat beter opgelet!

Hij sprak deze week nog over wat zijn tegenstanders hem proberen verwijten, ook na #Orlando: dat hij weigert te spreken over “radical islamic terrorism”. Het is evident, natuurlijk, als je even nadenkt, en dat doét Obama duidelijk (in tegenstelling tot sommige kandidaat-opvolgers). En het is ook een onnozel verwijt van zijn tegenstanders: de doden blijven dood (ze zijn procentueel niet eens doorslaggevend, als dat steekhoudt), en je zal er enkel de interreligieuze dialoog mee bemoeilijken. So why bother?

(Wel opletten dat je je niet té veel bezondigt aan de intentional fallacy, dat je de intentie gaat verwarren met het resultaat, en handelingen gaat interpreteren vanuit je idee van wat de bedoeling moet geweest zijn.)

De grappigheid hieraan is dat Obama dan wel zégt dat het ‘maar’ woorden zijn, dat dat niets verandert aan de situatie, dat het de soldaten in the field geen stap dichter brengt bij de overwinning, etc. Maar aan de andere kant: het zijn wel net dié woorden die uitzonderlijk véél kracht hebben, nl. (zo lijkt het) de kracht om die 1,6 miljard moslims in één vlotte beweging aan de andere kant te krijgen.

Dat klopt toch ook niet? Enerzijds zeggen dat woorden geen belang hebben, en anderzijds schrik hebben dat ze te véél belang hebben? Tegelijkertijd? In één adem?

(Of bezondig ík me nu aan een intentional fallacy?)

Maar mijns inziens is het moeilijk, in een bipartisan wereld — een wereld waar je vóór iets bent, óf tegen — om hier subtiel kritiek op te hebben. Zet daar nog de megafoon bij van een bipolaire media, en je bent eraan voor de moeite.

Daarom voel ik mij nu ook zo lullig, om luidop te vinden dat Obama een redeneerfout maakt in zijn speech, of toch een paradox uitspeelt die we zouden moeten erkennen (nl. dat je niet enerzijds kunt zeggen “het is maar een woord”, om vervolgens te impliceren dat de kracht van het woord net zo schrikkelijk gevaarlijk is). Want als ik deze grote spreker van onze tijd bekritiseer, in welk kamp kom ik dan terecht?

[freekdesmedt]

NVDS — Geen goede ideeën meer?

Natuurlijk wilde ik iets zeggen over gelijkheid, en hoe stompzinnig het is van de Schrijfster van een ‘stukje’, om het woordenboek erbij te halen, zónder de definitie van gelijkheid als dusdanig te citeren! Ja, de betekenis van ‘ongelijk’, die komt wél aan bod — om dan tot de vaststelling te komen dat... ja, wat eigenlijk? Dat een substantief iets anders betekent dat een adjectief?

Om een tot adjectief verworden substantief te gebruiken: straf.

(Bij gelijkheid lezen we: “volkomen overeenkomst in een bep. opzicht." Dat ‘bepaald opzicht’ is natuurlijk essentieel. Een punt dat iemand anders in dezelfde krant ook mocht maken. En als ik het oneens kan zijn met de voorzitster, dan ben ik het graag met de onenigheid eens!)

Sorry.

Natuurlijk had ik ook graag proberen wegen op het debat, zoals het zich ontvouwde in een radiocampagne, bij monde van Ozark Henry-frontman Piet Goddaer: waarom bewaken we onze waarden niet wat beter, in plaats van enkel onze grenzen? Ik hoor dat namelijk graag. Ik stel mij namelijk ook die vraag. Dat lijkt mij duidelijk.

Natuurlijk heb ik er een mening over, wanneer iemand een redenering begint met: als ik in de Ander zijn/haar schoenen stond... — waarna de conclusie doodleuk met het badwater wordt weggegooid: maar ik sta nu eenmaal in mijn Eigen schoenen. Dat is van een onpeilbare intellectuele oneerlijkheid, lijkt mij.

Maar er gebeurde weer eens iets. Er gebeurt constant iets. Maar het sneed de wereld de adem af. Een hate crime tegen de queer lifestyle. 

Op het snijpunt van religieuze vrijheid, vrije-marktsdenken, tolerantie en intolerantie. Pijn die het denken verlamt. Tranen die geen woorden vinden. Moordend onbegrip.

[freekdesmedt]

NVDS — Geen nieuwe onzin?

We moeten weerloos zijn, om waardevol te worden.

We blijven ronddwalen in het wilde woud der Westerse waarden. Eerder had ik het al over de Grote Vraag: welke waarde is essentieel? Waar klopt het hart van het Avondland nu écht? Kunnen wij, vrij en democratisch zijnde, het over onze prioriteiten eens geraken?

Heeft prioriteit een meervoud?

Laat ik dit keer beginnen met wat ik nét in de krant las: “de rechtsstaat is het hart van de liberale democratie.” Dat zegt politicoloog Hanspeter Kriesi tegen correspondent van De Standaard Marc Reynebeau. Maar je weet: grote woorden komen nooit alleen... en het is blijkbaar niet zo’n grote sprong, van ‘liberale democratie’ naar ‘Europa’. Kriesi definieerde namelijk lustig verder, en identificeerde meteen ook wat ‘de Europeanen’ zoal willen in het leven:

“Wat ze echter nog meer prioritair vinden, behalve de rechtsstaat, is sociale democratie en rechtvaardigheid. Ze zien de welvaartsstaat als een integraal onderdeel van de democratie.”

Het hart van de Europeaan heeft vele kamers. Daarin verschilt hij niet veel van de andere wereldburgers, me dunkt.

*

De vraag van de correspondent — waarom populisme zo, euh, populair is (gevolgd door de vraag, wát zij precies is) — is op zich best intrigerend. Immers, ‘het Westen’ lijkt daar in de politiek nogal mee te worstelen: de EU lijkt haar unieke eensgezindheid kwijt te geraken, in crisis na crisis na crisis, en ook ons lichtend voorbeeld, de Verenigde Staten, ziet zich onverklaarbaar schaak gezet door de meest postmoderne presidentskandidaat uit hun korte geschiedenis.

Populisme - democratie: 1 - 0?

Of 2 - 1?

Anderzijds is populisme ook gewoon een verderzetting van wat we in de economie zien. Want is populisme geen letterlijke vertaling van kapitalisme naar democratie? Is het een toeval dat Trump een zakenman is? Populisme als aanbod, dat luistert naar de vraag van het volk.

Politiek als economie, voortgezet met andere middelen.

Ik besef dat kapitalisme een zéér beladen term is. Maar ook zij wordt vaak met ‘westersheid’, Verlichting en de seculiere samenleving in verband gebracht — dat is deel van haar beladenheid. Daarom kunnen we het daar gerust even over hebben. Vrijheid van meningsuiting enzo.

Kunnen we het er niét over hebben?

De waarde van geld heeft de andere waarden naar haar hand gezet. Zo zie ik het, met mijn beperkte blik. Zegt de theorie niet dat er een wisselwerking is tussen de economische realiteit (de onderbouw) en hoe het menselijke gedrag zich uit (de bovenbouw)? De relatie is niet één-op-één, maar dat ze wederzijds afhankelijk zijn, lijkt mij vanzelfsprekend. Zowel in vette, als in magere jaren.

(Als de onderbouw het overneemt, het zuiver economistisch denken, is efficiëntie het eeuwige modewoord. Geld stroomlijnt organisaties, dicteert prioriteiten, en geeft machthebbers gelijk. Geef nu toe: efficiënt is toch beter dan inefficiënt? De bovenbouw, van zijn kant, kijkt een beetje neer op de onderbouw, alsof zij alleen maar aan geld denken, alsof zij geen verbeelding hebben; alsof er een soort spirituele winst bestaat, die niet exact becijferd kan worden. Cijfers tegen letters, bijna.)

De dynamiek van vraag en aanbod is de essentie van elke economische redenering, het is de basisvoorwaarde, de oerpremisse. Dus lijkt het mij wel waardevol om daar ook even bij stil te staan, in het kader van ons waardenonderzoek.

Het vrij handelen, naar de dictatuur van vraag en aanbod, zou er automatisch voor zorgen dat diensten en goederen optimaal verdeeld geraken. En het lijkt inderdaad vanzelfsprekend dat een overproductie (of overaanbod) op de ene plek uit zichzelf op zoek gaat naar een andere plek waar een tekort is, wat zich dan vertaalt in de prijs, zodat het gedrag van consumenten in de goeie richting gestuurd wordt. Bijzonder logisch. Daaruit volgt, in theorie, dat de prijs die je betaalt altijd rechtvaardig is.

De prijs is altijd juist, in theorie. In de praktijk voelt dat natuurlijk anders. Kijk maar eens naar de o zo belangrijke huizenmarkt: aangezien Brussel de duurste stad is om te wonen, moet zij dus ook het meest waardevol zijn. Ah ja?

En laten we ook even kijken naar cultuurconsumptie, want... waarom niet? Talloos zijn de verzuchtingen van kunstenaars, acrobaten, muzikanten, mediamakers, schilders en schrijvers die in de mainstream zien dat wat meest opbrengt — wat het meeste invloed heeft —, meestal een vlekkeloze, smetteloze, zielloze imitatie is van een eerder succes. Een hol herkauwsel. Een verarming, gestuurd door verrijking.

Karikatuur: heeft X al gewerkt? Dan gaan we — vóór we eens iets anders proberen — nóg eens voor X!

En wat van de film? Vans gelijke! De blockbuster-wereld is misschien wel het duidelijkste voorbeeld van deze problematiek. Duidelijk en groot is de consensus anno 2016 in de niet (exclusief) op tieners gerichte media: enkel sequels doen het nog goed. Echt goed, dan toch. Zij zijn de recordhoudende regel. Ik noem het Avengers-universum van Marvel: het duidelijkste voorbeeld. Het studiosysteem zit nu zo in elkaar dat het daar op grote schaal kan investeren, met winst. Pure vraag en aanbod: het kost véél dineros om te maken, maar de investering is solide, omdat die films iedereen (nou ja) een béétje aanspreken. De structuur van multiplexen laat dat ook het beste toe. Een voorbeeld, of een uitwas, van, jawel, populisme. Populariteit als kunstvorm.

En de acteurs en regisseurs zien hun broodjes zo ook gebakken: zij krijgen hun deel van de koek, wat ze in het béste geval gebruiken om wat onafhankelijker, eigenzinniger films (of andere projecten) uit de grond te stampen. En zo ontstaat een conservatieve ecologie: je hebt de grote brol nodig, om de kleine juweeltjes af te leveren.

Denk daar maar eens onpartijdig over na!

*

Wat doen we met de link tussen het Westen en het kapitalisme? Of ook, en dat is al evenzeer speculatie, de familieband tussen Verlichting en rationalisme? Of toch minstens rationalisering?

(Heeft Verlichting immers geen voedingsbodem in de economie? Of heeft de Verlichting dezelfde voorouders als het kapitalisme?)

Een kleine theorie: wie Verlichting zegt, zegt waarheid, een ontsnappen aan onnodige, onhoudbare, zelfopgelegde beperkingen. En dus ook: een soort efficiëntie. Een optimalisering van het geestelijke leven. Een kritisch omgaan met de essentie.

Het gekke is: bekende figuren uit de ‘lange achttiende eeuw’, zoals Voltaire en Leibniz — die mee de Verlichting hebben, euh, aangestoken —, waren net zot van China, en het Verre Oosten! Zij zagen daar namelijk voorbeelden in om na te volgen, in de intellectuele ontvoogdingsstrijd van hun tijd. Hoe Westers is dat dan nog? Of denk aan Spinoza, nog zo’n kanon in de canon: van alle centrale filosofen (van Europa en Noord-Amerika, dus) wordt er niémand als méér 'Oosters' ervaren dan hij  — als afvallige Joods-Nederlandse meetkunde-theoloog kan dat wel tellen.

En toch kon de Verlichting blijkbaar enkel hier, uit een christelijke traditie, ontstaan?

De tegenstelling tussen West en Oost heeft zich al in myriaden verschillende gedaanten gemanifesteerd, de ene al gedrogeerder dan de andere. De laatste twintig (?) jaar wordt ze voornamelijk economisch uitgedrukt. En het Westen leidt, right? Toch nog even?

Maar hoe gaat dat precies in zijn werk? Is het feit dat de Hollywoodfranchises worden uitgevoerd naar de Aziatische markt dan een voorbeeld van verwestersing? Als ‘ons geld’ naar daar gaat, gaan onze waarden dan mee? Is er dan ook culturele vermenging als ‘hun winst’ naar hier komt? Anders gezegd: kan de bovenbouw invloed uitoefenen op de onderbouw?

Wordt de Verlichting verduisterd door de export van goederen?

*

We denken dat we westers zijn, en dat dat een (verlichte) verdienste is. Maar elke benadering van die idee, of een idee dat erop lijkt, kan al snel problematisch blijken.

(Wie er trouwens vanuit gaat dat de economie effectief de onderbouw is, die alle bovenbouw regeert (cultuur, mening, maatschappij), zal moeten toegeven dat de dominante (westerse) waarden strictu sensu niet eens moeten verdedigd worden. Ze verdedigen zichzelf toch wel, met hun recht van hoger bod, hun powerpoints en rentepunten? Het lijkt wel een wetenschap. Spreek tegen, wie dat wil, maar zijnhet niet eerder de rechts-liberale ideologen die de verdediging van ons Westers model op zich nemen? De linkerzijde is toch te soft, met hun gefaalde multiculturalisme als begin van de verwatering?)

Wat ik wil, is dat we durven nadenken over de meest banale clichés waar ons publieke discours rond draait (rondjes draait). Dat we weer naar onszelf durven te kijken met de ogen van de Ander, om te zie dat we Dezelfde zijn.

Baat het niet?

[freekdesmedt]

NVDS — Geen goed excuus?

Onze basiswaarden worden zwaar op de proef gesteld. Ze staan onder druk, onder hoogspanning zelfs. En dat is goed! Want zelfs de allerdiepste fundamenten mogen niet aan falsificatie ontsnappen — zeker niet als falsifieerbaarheid zo’n essentieel pronkstuk is van het kritisch vermogen waarvan we onszelf zo graag verdenken.

(Ik verdenk, dus ik ben?)

Want wat is het toch fijn om uitgedaagd te worden! Heerlijk om zich tegengewerkt te weten! Ja, laat de grondvesten maar daveren! 

Tegenspraak is fantastisch.

*

Het is al gezegd: we moeten de beschaving (blijven) bijschaven. Onverwachte vragen beantwoorden, onhoudbare antwoorden bevragen; inzichten herbekijken. De actualiteit helpt ons verder.

Dezer dagen stonden de scheiding der machten, en de vrijheid van meningsuiting vooraan (bovenaan; op de barricade): een Duitse meneer wilde een Turks punt maken, en slaagde glansrijk. Gedaver van grondwaarden.

Het leidde een conservatief (!) topman bijvoorbeeld tot een interessante oproep: “Als de leiders de waarden niet meer verdedigen, moet het volk het maar zelf doen.” Voor wie zich gesteund weet door een meerderheid, is het natuurlijk makkelijk zich achter het volk te scharen.

Hierdoor begrijpelijk gesterkt, probeerde hij ook eigenhandig de discussie te openen, én te sluiten: “We gaan toch nooit discussiëren over het recht om op basis van satire en vrijheid van meningsuiting zaken aan de orde te stellen?”

Hij slaagde niet in zijn opzet.

Misschien evolueert de Belgisch-Europees-Westerse balans meer en meer in een leiderloze richting. Iedereen doet maar zijn ding. We lossen het allemaal zelf maar op. Is dat dan democratisch? Dat is niet duidelijk. 

Luister even naar deze insteek, over cultuursubsidies: “Paternalisme is immers (!) niet aanvaard, omdat we in een liberale democratie veronderstellen dat iedereen zelf mag kiezen wat het goede leven voor hem of haar inhoudt. De overheid heeft zich daar niet mee te moeien.”

Met andere woorden: vrijheid, blijheid. Precies waar BDW zich tegen uitsprak in een essay over hypocrisie.

Hij had het ook ‘de deugd van ironie’ kunnen noemen.

*

Is ironie eigenlijk ‘typisch’ westers? ‘Fundamenteel’ Europees? Surreëel ‘Belgisch’? Ik vind dat interessante vragen.

Vragen die om een antwoord, euh, vragen. Waar vinden we die? Of moeten we ze uit-vinden? Het begint, laten we daarvan uitgaan, met een zoektocht. En die zoektocht begint, zoals altijd, bij het woord.

Er is, en nu heb ik het inderdaad even over mezelf, best wat intellectuele geschiedenis aan mij voorbij gegaan (toen de lat nog hoger lag, zullen we maar zeggen). Ik heb best een schone hoop tweedehands boeken klaarstaan om nog eens te lezen (is filosofie niet altijd tweedehands?), en ik geloof (ja ja wis en waarachtig) dat die lectuur mij zelfs iets zal opleveren. De kennis en het inzicht die mij staan op te wachten, moeten wel goed van pas komen — moeten winstgevend zijn, al is het maar in immateriële zin.

(Alle boeken spreken je tegen. En als ze dat niét doen, spreken ze zichzelf tegen. Probeer maar. Herken uzelf.)

Ze helpen je bijvoorbeeld om te zeggen wat je wil: in de formulering toont zich de meester. En dat is waar het schoentje wringt. Waar vinden we nog meesterschap?

Een leidende beleidsmaker formuleert de taak van het onderwijs zo: “De opdracht is om onze leerlingen in te leiden in onze waarden.” In die zin zijn we allemaal leerlingen, en zullen we altijd leerlingen moeten blijven, wat toch een béétje een contradictie is, maar het is een mooi streven. De vraag die ik blijf stellen, is: wat zijn onze waarden? Staan die vast, buiten of boven de partijgrenzen? Zijn ze apolitiek? Meta-democratisch?

Post-Europees?

Neem nu dit interessante cliché: “Wij hebben onze religie laten schieten, maar laten het vaak na om de leegte op te vullen.” Een dooddoener, voorzeker. 

Ik zeg maar iets: wij, alweer. ‘Wij’ impliceert ‘ik’, maar ‘ik’ heb (bijvoorbeeld) geen religie "laten schieten" — ze is er nooit geweest. Dat wil dan toch zeggen dat die ‘leegte’ er zelfs niet is?

Bovendien, ik stel de vraag maar: moet elke leegte worden opgevuld?

Er was in het katholiek onderwijs blijkbaar ook een leegte. Zij willen meer aandacht en ruimte (bref: een “volwaardige plek”) voor moslimmetjes op hun scholen. En... reactie? Eén van de “fundamenten... van de Vlaamse samenleving” wordt hier onderuit geslagen, quoth the BDW.

Welk fundament dat dan mag wezen, is niet duidelijk. In elk geval niét die van vrijheid van godsdienst, zoals Vlaams Vlaams Belang-fractieleider Chris Janssens beweert: “in geen enkel moslimland [is] de vrijheid van godsdienst of meningsuiting... gewaarborgd” — en dus moet je de verspreiding van islam (nochtans ook een godsdienst, denk ik) tegengaan. Met name in het katholiek onderwijs!

Scheiding van kerk en staat, scheiding der machten, scheiding van goederen. Wie wil er nog aan uit kunnen? En waaraan moeten we éérst ontsnappen, om samen vrij te zijn?

Ik vroeg het mij in januari 2015 ook al af: heeft beschaving een meervoud?

[freekdesmedt]

Een overaanbod aan luxe

Onze manier van leven ligt onder vuur. De westerse waarden worden aangevallen. Elke keer opnieuw.

Maar wat zijn waarden waar men niet over eens geraakt? 

Of is onenigheid onze enige vaste waarde?

*

Ik schrijf 2016, dus ik ben 33, en het is hoog tijd om ergens voor te staan. Laat het dát dan zijn, denk ik maar: laat ik de grenzen opzoeken. Laat ik de waarde van waarden herwaarderen.

Kan dat, of moet je daarvoor verkozen worden?

*

Westerse waarden dus. Begin er maar eens aan. Een quasi-non-overzichtelijk systeem van ethische bekommernissen en wettelijkheden, dat op de rug van een hoop niet-Europese continenten tot stand is gekomen – zonder uitzondering profiterend van onderwerping, uitbuiting en racisme. Op die vruchtbare grond is een zaadje geplant dat we 'ons waardenstelsel’ noemen. Zo zie ik het.

De wortels in Griekenland beschouw ik als een evidentie.

Ik weet niet of de baasspelers van vandaag – die een generatie vóór de mijne komen, en dus zullen moeten worden omvergeworpen door die hierná – of zij doorhebben dat enige trots hierop enigszins misplaatst is. Zij hebben namelijk geen verdienste aan het trauma van hun grootouders, of hun ouders. Zij hebben niet afgezien – tenzij uit verveling, om die verhalen opnieuw en opnieuw en opnieuw te moeten horen –, en zij hebben er nauwelijks iets voor moeten betalen. Integendeel: de economie draaide overuren, geld plantte zich wellustig voort (in een spannend ménage-à-trois met oliepompen en wapenfabrieken) en de baby’s boomden.

Ging het niet zo?

Of moeten we breder kijken dan enkel naar het bnp?

Ik ben geen kenner – ik woon hier ook maar – maar de discussie lijkt meestendeels in drie grote fronten uit elkaar te vallen (cue entropy). Primo: Westerse, Europese waarden. Segundo: de judeo-christelijke traditie. Terzo: de Verlichting.

Ik vergeet er een paar, maar het lijken mij de voornaamste vaatjes waaruit getapt wordt; de grootste magneten, zeg maar – als een daad, of een discours, niet compatibel is met één van die Grote Drie, zal je het geweten hebben.

En terecht! Op je eigen waarden moet je immers trots zijn.

Of is dat te rechts?

*

Het probleem van de drie fronten zou evident moeten zijn, voor wie een beetje afstand neemt, maar ik wil toch nog een aanzetje geven.

In de eerste plaats zijn ze redelijk afhankelijk van elkaar (mutatis mutandis), en is het niet mogelijk om zomaar ééntje voorrang te geven. Immers, de waarden zijn een gevolg, en een distillatie, van de traditie, die in een andere context tot andere invallen leidt. Rechts de traditie, links de ontvoogding, en in het midden, ongehoord en onduidelijk, het compromis – rijp voor allerhande misbruik.  

In de tweede plaats, misschien nog belangrijker, is er hun individuele onhoudbaarheid. Hun voor- én nadelen, zeg maar. De Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger, om maar iets te noemen, dateert van 1789, maar gelijkheid van man en vrouw is nú nog altijd een verre droom. De nadruk leek ook meer op eigendom te liggen dan op wat anders – inclusief eigendom van andere mensen, trouwens.

Desalniettemin blijven velen volhouden dat de ontvoogding toen (omstreeks 1789) tenminste een hogere vlucht nam dan ooit tevoren; maar de vraag is of dat dan ooit tot volle wasdom is gekomen? Was 1848 het hoogtepunt? Of kwam dat pas met de wrede vrede van 1945 (daaromtrent)? Culmineerde het misschien in mei ‘68? Dat zou zeker kunnen, maar: wat dát precies betekend heeft (en op welk vlak, want het had impact op seksualiteit, op politieke systemen, tot spelling toe), daar is ook al niemand het over eens. Alleen al deze week, alleen al in de krant, zie je dat de meimaand van 1968 voor de een “de definitieve ontvoogding van het individu" betekende, terwijl het voor de ander toch teken was van iets anders. Misschien zelfs het omgekeerde: “Hippies keerden de maatschappij in de jaren zestig de rug toe.”

Is ontvoogding negatie, of evolutie? (Kleine woorden zijn er al genoeg!)

Of tellen woorden niet?

Richten we ons anders op de (abstracte) Verlichting zélf? Dan moeten we vermoedelijk elk woord van de grootste apostel van de Aufklärung, Immanuel Kant, voor waar verslijten? Of moeten we net dáár kritisch mee omgaan? Tom Lanoye zegt, ook al deze week, tegen Humo: “Het is hoe langer hoe minder mogelijk om de dingen kritisch te bevragen, terwijl dat net tot de kern van de westerse waarden behoort.”

Straks zitten we nog vast in een postmoderne paradox, een filter/feedback-loop die de kampen gewoon scherper en schaamtelozer van elkaar afsnijdt, met de grootste opportunisten aan de ene kant, en aan de andere de kleine neurotische gelijkhebbers, ongelukkig vastgereden in het consequente kamp. Naar het verdomhoekje van de nihilisten gepest, terwijl we vergeten dat alomvattende spot bij wet misschien verboden is.

(Wat een week trouwens! Geen goede?)

Ah yes, right – de christelijke pijler is er ook nog. Jezus, begin er maar eens aan! Met haar dikke wortels in het oosten en extreme vruchten in het westen (wat afgezaagde takken verloren onderweg), biedt ze genoeg laaghangend lover om vanalles aan te hangen. Van hippies tot fascisme, allemaal zijn ze welkom – als ze hun uniform maar bij de poort laten, en af en toe sorry zeggen.

Nee, sorry, dat is wat te scherp door de bocht.

Fundamenteel gaat het over opoffering, schaamte, en verlossing. Zou je kunnen zeggen. (Maar er moet minstens ook wat schuld en boete doorheen gedraaid worden, als je ziet met wat voor artistieke, culturele, en gouden rijkdom de meeste religieuze machtscentra versierd zijn.) Maar zijn dat dan de drie fundamentele waarden? Ik vraag het mij graag af.

*

Westers, christelijk, liberaal... Rare, grote woorden waarover we méér moeten nadenken, méér moeten praten, en het méér oneens moeten zijn.

Of niet soms?

[freekdesmedt]

BREAKING: Brussels

De hoofdstad is geraakt in het hart. En de buik gromt.

Ach, Brussel. Hoe vaak heb ik je al niet moeten verdedigen? 

Voor 1 op de 10 Belgen ben je een thuis, voor de andere 9 lijk je wel een ongebruikte zolder, of een kelder vol gevaarlijke spoken. Een werkplek waar geen weekend is. Een vervelend verkeersinfarct.

Een bevreemdend buurland.

Hoe is het daar? Woon je daar nu graag? Wat gebeurt er toch allemaal in dat Brussel?

Hoe vaak heb ik je al niet moeten verdedigen? En waarom laat ik me er altijd toe verleiden? Het zit diep.

Letterlijk: het zit aan de binnenkant. Het is pas als je buiten Brussel komt, dat je haar stekels ziet. Dat je voelt hoe snel men zich aan haar scherpe kantjes snijdt. Hoe verblindend het licht is, dat niemand ziet.

Hoe vaak veinst men interesse als men naar je vraagt?

*

Groot lijkt de nood, om Brussel te straffen – dreigend de drang, verfijnd het venijn. Er blijkt ook echt haat mee gemoeid, haat om haar dualiteit, haar onbestuurbaarheid (die als lelijkheid ervaren wordt, en niet als temperament), en vooral: haar inefficiëntie.

Soms kom ik ook niet veel verder dan een verveelde toegift, een zucht in de richting van het eindeloze gezeur. Want, bon, soit, ja ja, het is allang goed: ze snijden zéker hout, al die meningen over de rotzooi, die moet worden opgekuist, het commentaar is ongetwijfeld terecht, proficiat. En ja, objectief, en onpersoonlijk, zal het allemaal wel kloppen. Maar waar men geen rekening mee houdt (en nu wil ik even filosofisch doen): objectiviteit is, na fictie, de grootste fabel. Objectiviteit, althans in de politiek van het dagelijkse leven, is de som van alle subjectiviteiten (sic) – subjectief heet de waarheid van de minderheid. En in Brussel zijn er alleen maar minderheden.

(Efficiëntie is het eeuwig droombeeld. Een nieuw opium.)

De sociale, en de asociale, media krijgen dat allemaal niet zo makkelijk gecommuniceerd, en dus blijft dat halverwege hangen, tussen de twee waarheden van links en rechts in, tussen ettiquette en oppervlakkigheid. De vraag is wié je daarvoor verantwoordelijk kan houden. En of dat wel moet.

Niemand verplicht je. Je kan het gerust allemaal naast je neerleggen. Je kan ons negeren. Je moét helemaal niet trots zijn op je enige grootstad, je moét niet al je zuurverdiende spaarcentjes blijven doorpompen naar je belangrijkste internationale merk; je mag haar voordelen gerust negeren – je hoeft je daar niet voor te schamen. Zelfs na al je gesnauw zal je medeleven welkom zijn.

Maar je treiterige medelijden niet.

*

Denk je echt dat Brussel zichzelf nu in de voet geschoten heeft? Is deze stad haar eigen grootste slachtoffer?

Denk eens na: de enige reden dat wij voor fanatiekelingen een doelwit zijn – ja: wij hier, niet jullie ginder – heeft maar één échte reden. Laat de geopolitieke analyses maar voor rekening van de politici, laat de factchecks maar aan de journalisten (zij hebben daar kranten-koppen voor) en het clickbait aan de marketeers en demagogen; de reden waarom wij in Brussel aangevallen worden, is pijnlijk simpel. Het is het feit dat wij hier zo kwetsbaar zijn.

Wij moéten wel kwetsbaar zijn. Dat is ons leven hier. Wij leven dichtbij, naast en door elkaar, met onze kleinste en grootste verschillen als constante pijlen naar een volgend conflict. Wij moeten ons elke dag, ook straks, en ook morgen, onder elkaar begeven. Wij worden continu met elkaar geconfronteerd. Dat is kwetsbaarheid, die, zoals je weet, de voorwaarde is voor elke betekenisvolle relatie.

Brussel heeft het meeste betekenis van allemaal.

*

Als ik even tot een rare bekentenis mag overgaan: ik denk dat ik minder aangeslagen ben door deze aanslag, dan door eerdere. Niet boos worden! Ik wil daar een verklaring voor formuleren. (Ik voel véél verdriet voor wie verwond is, of verdwenen. En hoe vergelijk je dat soort trieste angst?)

Want intuïtief klopt het natuurlijk niet: ik had er makkelijk bij kunnen zijn. Ik gebruik de luchthaven vaak (al te vaak), net als mijn vrienden; ik passeerde Maalbeek jarenlang tweemaal daags – ik heb meer dan één keer op het precieze metrostel gezeten dat vernield is, kán niet anders –, ik ken ook mensen die daar werken, voor de EU en haar tentakels; de helft van mijn collega’s passeert daar nu nog, elke werkdag van de week. Voorlopig lijk ik niemand te kennen die erbij was, dus we zijn door het oog van de naald gekropen.

Maar volgens mij ligt de verklaring hierin, dat de afstand tussen Brussel en Parijs gewoon kleiner is dan je zou denken. Zij zijn elkaars virtuele voorsteden. De aanslagen daar waren al aanslagen hier. En omgekeerd. Zoals ook Londen en Madrid ons nauw aan het hart liggen, zoals we er ook daar net zo goed hadden bij kunnen zijn. En natuurlijk zijn er nóg...

Bij uitbreiding: uit elke door terreur getroffen stad zijn er wel mensen afkomstig die in Brussel wonen. Mijn buren worden, met andere woorden, al jaren getroffen. Ginder of hier maakt niet uit. Sowieso niet, maar in Brussel is dat gewoon extra zichtbaar. Alle verdriet van de wereld heeft hier een plaats, of kan er toch één vinden. Portes ouvertes. Elke beledigde moslim heeft een broeder in mijn tram, mijn gemeentehuis, mijn park. En elke weduwe een zuster.

Dus alle opiniemakers die schrijven dat de terreur “nu ook hier” is, vraag ik: wat betekent dat eigenlijk? Wordt het geen tijd dat je beseft wat we in Brussel al een tijdje zouden moeten weten?

Zij, dat zijn wij.

[freekdesmedt]

NVDS - maart 2016

In een tijdschrift las ik dat een dichter – plattelandsdichter, wat de lading mooi leek te dekken – zich bij de feiten neerlegde: “Taal kan de natuur niet redden.” Paul Demets toont hier wel heel weinig ambitie.

Is het bescheidenheid?

Het deed me denken aan andere tijdingen, waarbij vertellers vertellen over lijden dat “onbeschrijfelijk” is; getuigen die “sprakeloos” voor zich uitstaren; taferelen waar “geen woorden” voor zijn. Het kan mijn kleine indruk zijn, maar ik hoor en lees het precies meer en meer. Wat onfortuinlijk is, want het is een gemakkelijkheidsoplossing. En gemak is de laagste vorm van lafheid. 

Moeten we echt sprakeloos blijven, wanneer we iets groter dan onszelf aanschouwen? Te decadent voor woorden, toch!

Wie wil zo leven? Wie zijn jullie, dat jullie je mooiste instrument zo laag inschatten? De spraak, nobelste der talen! Het woord, de kroon op het sprekende hoofd onzer beschaving! Communicatie, het wapen van onze grootsheid!

Wie zijn jullie toch, dat jullie de uitersten gebrekkig aanwijzen, en de nuance ontberen voor de rijkdom daartussen? Waar is de diversiteit, jullie die enkel in hoogtes en laagtes denken? Verleg de grenzen toch, in plaats van ze zo schaamteloos te bewaken!

Hoe mensen hun beperkingen universaliseren, al is het maar uit valse bescheidenheid – onbeschrijflijk moe word ik ervan. Zo moe.

'De zaken fout benoemen is bijdragen tot het ongeluk van de wereld,' zo schreef Albert Camus 

[freekdesmedt]

Geen performance [nvds]

Dat het slecht geschreven is, was de belangrijkste kritiek. Het was in elk geval de éérste kritiek, en die blijft natuurlijk het makkelijkst plakken. Voor de rest werd het een beetje afgedaan als aanstellerij van een slecht geplaatste weirdo. De kenners zeiden: “Jan De Cock? Die heeft toch niet te klagen?” Waarna ze volmondig, ruiterlijk toegaven dat er inderdaad te weinig cultuur, nu ja, plaatsvindt in de zogenaamde media, en dat de klacht dus wel, in zekere zin, gegrond is.

Of is het een performance? Sommigen twijfelen daar niet aan: een onhaalbaar doel, op een innerlijk tegenstrijdige manier geformuleerd, die ons een hermetische utopie moet voorhouden? Of ook: een zinloze daad van een arrogante grootspreker? Dat moét wel een performance zijn.

Zelf zegt De Cock van niet. Deadpan. Maar sinds wanneer moeten we kunstenaars op hun woord geloven?

*

Nu de juridische hartenkreet van Jan De Cock is gehoord – in de vermaledijde media dus – en al eens opduikt in een tafelgesprek, of in de wagen (waar die dingen gebeuren), dan hebben we het vaker en vaker over een ‘manifest’. Een slecht geschreven manifest, wat een groot struikelblok is. Een scherpe Chantal Pattyn: "Wie een manifest de wereld instuurt, doet dat uitstekend of gewoon niet." Die ‘uitstekendheid’, overigens, is grammaticaal en syntactisch van aard: “Zijn tekst kreunt onder de taalfouten en slecht geformuleerde zinnen.” Ongehoord! En dat voor zo’n perfectionist...

(Maakt het onbestaande woord ‘uitstekendheid’ de vorige alinea dan ook onleesbaar? Ik hoop het niet!)

Een andere criticus, Roderik Six – zelf schrijver, van obediëntie – weerlegde de stelling van De Cock (dat cultuur genegeerd wordt) door moedig op de eigen borst te kloppen en over zijn eigen medium te zeggen dat zij (Knack dus) net het tegenovergestelde doen van wat hen wordt verweten. Can there be too much of a good thing? "Als je de maatschappelijke impact van de kunsten in overweging neemt, besteden we zelfs te veel aandacht aan cultuur."

Dan groeit het besef dat, los van alle intenties, goed of slecht, zo’n daad van stellingname (een overdaad van stellingname) de zaken effectief op scherp kan zetten, en dat wel degelijk op een productieve manier. Niet in de spontane, sociale publicatie, maar in mensen hun reactie toont zich het ware gelaat. Nous sommes emoticons. 

*

Er kwamen wat interviews van – blijmoedig meestappend in de intentional phallacy  – ervan uitgaand dat hij het waarschijnlijk beter kan uitleggen, dan schrijven. Jezelf tegen-schrijven is ook moeilijker dan tegenspreken. Ten bewijs: “Het gaat niet om het genereren van aandacht.”

Ah, nee? “Waarom” (sic) dan wél?

Het gaat om het complex houden van wat complex is. Vooral niét vereenvoudigen, want zo is de verdwijning ingezet. Het grote probleem van de media is dat het allemaal (over)geformatteerd is. Als het niet in de mal past, kan het niet worden gecommuniceerd: ook in het programma van Pattyn is dat een probleem. The medium, the message, et cetera.

De reden is simpel, op het universele af: "Omdat alles altijd door zoveel mogelijk mensen begrepen moet worden." Willen we daar vanaf?

Zoals gewoonlijk komen we in de problematiek van representatie terecht. (Te complex om uit te leggen. Laat ik dat maar niet doen. We zijn hier op het internet. Er is geen tijd.) We willen onszelf weerspiegeld zien. Allemaal. En kunstenaars vinden te weinig kunst terug, op televisie, op de radio, in tijdschriften. Niet wié ben ik, maar wáár ben ik?

In de Verenigde Staten is er eigenlijk iets gelijkaardigs aan de hand. Daar heeft het wel een iets andere insteek, maar het principe is hetzelfde. Daar is het niet #jesuisfragile - dat krijgen ze niet over hun hart - maar wel #oscarssowhite.

Daar, net als hier, lijkt de enige oplossing: meer minderheden opnemen in de meerderheid. Meer black Americans laten proeven van white privilege. 

We moeten méér kunstenaars een job geven in de media.

Ik weet niet of De Cock die conclusie ook zou trekken. Maar hij weet in elk geval wél wat voor problemen daarvoor op de loer liggen: "schoonheid dwing je niet zomaar af. Die verdien je."

Wanneer verdien je een job in de media?

*

Postscriptum: als je, zoals Roderik Six (cfr. supra), opwerpt dat je feitelijk méér aandacht zou moeten geven aan wat (al) "maatschappelijke impact" heeft (hééft) – wat is dan de waarde van het berichten? Denk je, met andere woorden, dat je impact kan genereren of niet? Want als je de bestaande impact ‘slechts’ kan weergeven, ontken je dan niet dat je deel van de impact bént? En getuigt dat niet van de meest valse aller bescheidenheden?

[freekdesmedt]

Geen vette dinsdag

Het belangrijkste nieuws vorige week - ten westen van de sociale media - was de terugkeer van Beyonce. Moeten we daar rouwig om zijn? Natuurlijk niet!

Ik moet veel fans en liefhebbers van Queen Bae in mijn kennissenkring hebben, want wat waren we unaniem opgetogen met haar militante feminisme, haar klaarblijkelijke blackness, en de sexy combo van beide. Haar nieuwe single druipt zichtbaar van de fierheid én de cliché’s van het Afro-Amerikanisme, waar we alleen maar akte van kunnen nemen.

Alhoewel.

De reactie was zo massaal hysterisch, dat er wel reacties op moesten komen: bij SNL besloten ze het te spelen op de ‘blanke’ cliché’s, maar er waren er nog wel een paar andere. 

Mij viel vooral op dat de meeste fans haar nu extra-geniaal vindt, omdát ze ook wat politieke (nu ja) sneren uitdeelt. Is dat niet wat beperkend?

Let me explain: het is (pas nu op) toch maar evident om feministisch en anti-racistisch te zijn? En ja: #BlackLivesMatter, uiteraard! Gaan we dat nu echt de kar laten zijn, waar een popster zich door laat voorttrekken?

Want ja: ze maakt ook reclame voor een restaurantketen in the process. Waar is de tijd dat helden (en heldinnen!) nog van geen evenwicht wilden weten, en gewoon voor het goede gingen, zonder tweespalt?

Geen idee. Hier is een foto van een lachende zeehond. Sharing is caring! 

[freekdesmedt]

1 december 2015

Tijd om de goede voornemens van vorig jaar even te toetsen:

- ik heb niét gerookt

- ik heb wél gesport, met enige regelmaat zelfs (oef!)

- ik heb bijna heel mijn familie gezien dit jaar (soms had het zelfs minder gemogen)

- ik heb niemand geslagen of vermoord

- ik heb geen wapens aangeraakt en/of verhandeld (wel gezien, helaas)

- ik heb geen enkel land gebombardeerd

- ik heb geen enkele wandaad goedgepraat door er een hoger wezen bij te betrekken

- ik heb niemand van een job, maaltijd of glimlach gehouden omwille van zijn (of haar!) huidskleur, geloof of ideologie

- mijn ipod is feitelijk kapot, dus ik heb warempel minder op de sociale media gezeten

2016 - here I come!

PS: dat laatste was géén cadeautip

[freekdesmedt]

NVDS - zaterdag 14

Je negeert de stad, omdat je denkt dat ze gevaarlijk is.

Er ontstaat een blinde vlek, waar de vernederden gedijen.

Daar begint het gevaar. 

*

De stad ademt in je gezicht. Het buikgevoel slaat terug.

Het gebeurt opnieuw: doden vallen, als bommen. Grenzen worden betreden.

Wie komt hier nog vandaan?

*

Intussen was Brussel de vriend van de vijand van het Westen.

Buiten het zicht van het vizier. In de achtertuin, aan de andere kant van het water. 

Luister naar de luis. Kam de eigen pels.

Ik verdenk, dus ik ben.