БЕЛАРУСЬ - ГЭТА МЕТАМАРФОЗА.

Блог пра маю краіну. Штодзённыя думкі аб Беларусі. Хто я? Адна з яе ўраджэнак. Асобныя думкі - усё тут, як на далоні. Ваша, я. Мяне завуць Наталля Скарынка. Рыцарская адданасць традыцыям і слову будзе біцца ў маіх грудзях бясконца.

[mietamarfoza]

Беларуская рэкламная ідэя

Рэклама – моцны сродак інфармацыі, які здольны ўплываць на ўважлівага гледача праз некалькі секунд відэашэрагу і нейкай закадравай гаворкі. Дык вось ад таго, што нам хочуць паказаць, якую думку данесці словамі, залежыць карцінка, якая складваецца ў жыхара той ці іншай краіны аб яе развітасці і мадэрнізаванасці. Рэклама – тое, якой яе стваральнік хоча бачыць месца, дзе жыве. І безумоўна, гэта тое, якой нашу краіну можа пабачыць свет. Я вазьму за аснову свайго разважання некалькі выдатных беларускіх відэаролікаў. Менавіта тыя, што зачапілі і супалі з маім уяўленнем аб сучаснай Беларусі.

Сайт аб рэкламе ATL.by кажа: “Беларусы ўжо не раз даказвалі ўсяму свету, што могуць і ўмеюць ствараць ідэйную рэкламу”. А само па сабе паняцце “ATL” расшыфроўваецца як “above the line” – “вышэй рысы”. Яно мае выключна эканамічны характар, але для мяне, як для аматара метафар і вобразаў, яно яшчэ й азначае нешта, што адрозніваецца ад прывычнага паняцця рэкламы. Штосьці не проста цікавае і добра, якасна зробленае, але й складанае па сваёй думке, духу, па самой канцэпцыі данясення наяўнай ідэі масам.    

Пачаць трэба с кароткай прамовы.

Тое, што геаграфічна на мапе свету Беларусь з’явілася як частка Еўропы, ведае кожны. Склалося так і гістарычна – бо наша дзяржава была адной з багацейшых ды мацнейшых сярод сваіх суседзяў, у якой шляхты налічвалася самая большая колькасць – каля 10%. На нашай роднай мове размаўлялі самі каралі! Але прыйшло XXI стагоддзе, і мне здаецца, што і цяпер Беларусь павінна спалучаць у сабе ўсе гэтыя рысы. Узровень якасці жыцця далёка не заўсёды дазваляе нам быць паўнавартаснай часткай Еўропы ва ўсіх сэнсах выразу, але нельга забраць адчуванне таго, што ты – жыхар сучаснай еўрапейскай прасторы і дыхаеш тым жа паветрам, што і палякі, літоўцы, чэхі, нават швейцарцы ды немцы. Аднак, на адным толькі адчуванні ды паветры далёка не з’едзеш. Павінны быць усе ўмовы развітой краіны для таго, каб і у рэкламе, і у прынцыпе, у любой творчасці чалавек не ствараў, а толькі прыгожа апраўляў імідж сваёй краіны, а потым – з гонарам прадстаўляў яго ўсяму свету. Але для такой справы чалавеку патрэбна рашучасць. Рашучасць ды разуменне таго, хто ты на самой справе. І на гэтым, нажаль, спіс не сканчаецца.

Трэба сказаць, што кальсці беларуская ідэя брала свой пачатак з літаратуры – аб тым, хто мы такія, шмат пісалі і разважалі лепшыя класікі краіны. Цяпер, у высокатэхналагічным свеце, стала прасцей данесці інфармацыю праз электронныя сродкі: смартфоны, радыё, тэлевізары. І рэклама сёння – лепшы сродак для выканання гэтай задачы. Бо яе можна піхаць паўсюль: на розных сайтах, паміж часткамі кіно і гэдак далей. Цяпер можна рабіць нават так, што ролік пачынае прайгравацца без вашага ведама, і працягнуць свае справы ў Інтэрнэце без прагляду гэтага відэа фактычна немагчыма. Раней мяне нават раздражняла такая напорыстасць з боку рэкламы, але цяпер я думаю трошкі інакш. Часам беларусам проста патрэбна праглядзець той ці іншы ролік, а калі ён на беларускай мове – асабліва. Бо гэта, як і мяне, можа прымусіць іх падумаць аб сапраўды важных рэчах.

Элітарнасць мовы

Тое, што, як казаў у адным са сваіх інтерв’ю заснавальнік і генеральны дырэктар кампаніі “Анега” Сяргей Метта, “мова чапляе сваёй незвычайнасцю і яскравасцю”, беларусы пачалі разумець не так даўно. Як і прадпрыемнік, я таксама лепш за ўсё памятаю запуск менавіта рэкламы Samsung на беларускай мове адной з самых першых. Гэта быў сапраўды смелы і на той час – арыгінальны ўчынак. Мушу заявіць. Рэклама на беларускай мове выглядае сапраўды самавіта і дорага. Незвычайна. Не так, як выглядае расейская на білбордах мінскіх трас. Ведаеце, чаму? Бо гэты момант робіць беларусаў асаблівымі. Імгненна, адным рыўком аддзяляе нашу нацыю ад збітага ўжо і часам, і неактуальнасцю паняцця “Беларусь – частка Расеі”, і гэдак далей.

Элітарнасць, унікальнасць беларускамоўнай рэкламы заключаецца ў тым, што яна аўтаматычна становіцца прызначанай менавіта для нас – бо зразумець правільна яе змогуць толькі беларусы. Рускі перакруціць усе словы і пасмяецца. Украінец толькі часткова зразумее. Іншаземец увогуле не разбярэ ні адзінага слова. І ў гэтым – наша асаблівасць. Яе нельга губляць. Гэта наш, мяркую, апошні пераканаўчы шанец паказаць свету, што мы не горш за некага, што таксама маем сваё – і не менш складанае, не менш прыгожае і цікавае за іх мовы, культуры і традыцыі.

Беларуская мова выглядае вельмі прыгожа. Яна можа надаваць сіл, веры ў сваю справу, у карысць сваёй радзіме. Аб гэтым можа сказаць вам, ну, напрыклад, рэкламны ролік кампаніі “Лідскае піва”, назва якога ўжо кажа сама за сябе - “Ты годны легенды”. Ведаю, што алкаголь і ўсё такое, але… ну, па-першае – тут акцэнт ідзе менавіта на мастацтва. С аднага боку – піваварства, што, падкрэсліваю, таксама мастацтва і больш таго – цяжкі труд. Вялікае майстэрства – зрабіць сапраўды добры напітак, які б шмат стагоддзяў і упрыгожваў у дарагіх шкляных келіхах доўгія абедзенныя сталы нашых вялікіх продкаў, і адначасова горда плескаўся ў драўляных кубках кожнай зямлянкі простых сялян. Горда – бо беларусы вядомы сваім добрым густам, уменнем адрозніваць якасць ад падробкі, але яшчэ больш – сваім імкненнем вырабляць дыхтоўны прадукт, дамагацца вышэйшага выніку ў сваёй справе. Падмацоўвалася гэта ўсё сілай духа, верай і велізарнай любоўю да працы. І тут жа, з другога боку, паралельна гісторыі лёсу майстра-півавара, гледачам распавядаецца пра шлях невядомага нам музыкі, якім, дарэчы, калі мысліць вобразна, можа апынуцца любы з вас. Таму і кажу, што галоўнае ў гэтым рэкламным роліке зусім не піва, а словы ды сэнс. Прапаную да іх звярнуцца.

Усё неверагодна проста. Каб зачапіць увагу гледача, ідэйныя беларусы пайшлі на вельмі цікавы крок: словы, на якіх робіцца сэнсавы акцэнт у кожным з прагучаўшых сказаў, уключаць у відэашэраг. Тады карцінка атрымліваецца ўвогуле цудоўнай ды нават казачнай: неонавыя літары, надпісы на сценах, розных рэчах, ды яшчэ й прыгожымі, а месцамі – старадаўнімі шрыфтамі, зрабілі сваю справу. Пакінулі ўспамін на доўгі час. Прымусілі задумацца.

Легенда гучыць так.

Існавалі побач вялікая мэта ды вялікая мара – стварыць тое, чаму не будзе роўных, і імкнуцца да гэтага дзень і ноч. Людзі хвалілі прадукт, які атрымліваўся, але першы герой заўсёды “вяртаўся да працы”. Музыка другога ўсім падабалася, але ён усё роўна рухаўся далей.

Ён здолеў. Упартасць кожнага з іх стварыла легенду. Прывяла да поспеху.

Асноўная думка, якую хацелі данесці да нас аўтары легенды, - у тым, што мы яе годныя. Што “усе нашыя намаганні ствараюць тое, чым варта ганарыцца”.

Прыгожа, ці не так?

Непарушны падмурак традыцый

Кампанія “Бульбаш”, таксама вядомая сваёй прадукцыяй, аднойчы вырашыла пачаць выпускаць нешта іншае. А ў гэтым годзе зрабіла дзеля падтрымкі сваёй ідэі выдатную рэкламную кампанію. Як кажа сам вытворца на фірменным сайце: “Брэнд «Бульбашъ®» зноў пачаў гаварыць са спажыўцом на беларускай мове і паведамiў пра важнасць і неад'емнасць традыцый у жыцці сучаснага чалавека… Увабраў у сябе самае лепшае са старадаўнiх рэцэптаў вiнакурэння Беларусi і, дзякуючы сучаснаму тэхналагiчнаму працэсу, стварыў шырокую лiнейку iнавацыйных прадуктаў”. Пад апошнім яны маюць на ўвазе звычайную пітную негазаваную ваду. Не падобна ні на што з таго, што канцэрн ствараў раней, а? І гэта ж цудоўна.

Пітная вада – гэта тое, без чаго чалавек можа пражыць не вельмі шмат часу. Чысціня ж яе – пачатак нашага з вамі здароўя. Дык вось калі ўглядзецца ў дадзены прадукт, можна пабачыць, што нам прапаноўваюць ваду, здабытую з артэзіянскай свідравіны на глыбіні 110 метраў. Карацей кажучы, - веру такому прадукту.

Удумайцеся ў сэнс відэа, якое так ўпэўнена, так цікава распавядае нам пра традыцыі нашай краіны, пра іх важнасць пры стварэнні чагосці новага. Мы чуем народныя песенныя матывы і бачым жніва, стужкі с нацыянальным арнаментам, якія развяваюцца на ветры, далей – як у сялянскай хаце ствараецца саламянае ўпрыгожванне ў выглядзе павука: колькі часу ён з’яўляўся для беларусаў абярэгам ад кепскай энергіі. А потым – як ён ужо вісіць пад столлю сучаснай кватэры ў выглядзе лямпы з неонавым святлом. І прыемны голас за кадрам разважае: “Традыцыі праходзяць праз нас. Фарміруюць наш лад жыцця, натхняюць нас… каб мы маглі ствараць сваё. Новыя традыцыі”.  

Унушальна. Моцна, ды так жыва, па-сапраўднаму. Такую Беларусь я ведаю добра. Які гонар, што сучасныя людзі творчых прафесій так грунтоўна пачалі расказваць беларусу пра тое, хто яны, і якім паветрам дыхала раней іх спадчына.

“Бо традыцыі без людзей не існуюць”.

Час упэўненых

Нельга таксама прайсці і міма наступнага роліка. “Моцныя і незалежныя”… Такімі нас называе голас за кадрам, пакуль на экране людзі ў масках жывёл, дзелавых касцюмах і прыгожых сукенках займаюцца нейкімі справамі. Месцамі іх дзеянняў з’яўляюцца модны начны клуб, офісная зала для перамоваў, элітны свецкі прыём… У рэкламным відэа аператара мабільнай сувязі velcom беларусаў запрасілі наведаць “час упэненых” – час, дзе візуальна кожны з нас з'яўляецца прадстаўніком сапраўднай сучаснай і вельмі буйной краіны. Такімі, канешне, бачацца беларусы і мне. Але шкада, што замест рэальнасці – толькі на экране.

Нам кажуць, што “мы жывем у дзіўным свеце ілюзій і пераўвасабленняў, дзе людзі прымяраюць розныя вобразы – падладжваюцца пад атачэнне, імкнуцца быць у цэнтры падзей, прыкладаюць намаганні, каб іх заўважылі”, быццам прапускаючы міма ўсіх сваіх органаў пачуццяў самае галоўнае. Мы можам рабіць з сабой што заўгодна, прыкідвацца кім пажадаем, абы ўнушыць астатнім ці сваю ўплывовасць, ці наадварот – поўную аддданасць. Відэа працягвае пагружаць вас у сваю атмасферу, якая вельмі інтрыгуе. У канцы з ценю мінскага пентхаўса выходзіць чалавек і пераканаўча выдае гледачам асноўную думку роліка: “Але не кожнаму хапае ўпэўненасці быць сабой”. І вось тут ужо мне ёсць, што дадаць.

Упэўненасць чалавека ў сябе і заўтрашнім дні прыходзіць, калі ёсць надзейнасць. Пачынаецца ўсё з краіны, неад’емнай часткай якой мы з’яўляемся. Для яе надзейнасці мала толькі духоўных рэчаў, як, напрыклад, павага да мовы, традыцый і культуры. Любому чалавеку патрэбна ўпэўненасць у паўнавартаснай ахове здароўя, бяспеке будаўніцтваў новых прадпрыемстваў. У такіх рэчах, як наяўнасць працоўных месцаў для грамадзян, магчымасць зарабляць больш, умовы для стварэння сям’і. Як я і казала раней, - на адной толькі духоўнасці далёка не з’едзеш.

Наяўнасць матэрыяльных ўмоў для такога жыцця, якое мы бачым у рэкламным роліке velcom, з’яўляецца галоўным рухавічком для стварэння развітога грамадства. Чалавеку патрэбен сапраўдны моцны маральны і матэрыяльны стымул, платформа для асабістага развіцця – і толькі такая, на якой ён зможа ўпэўнена выстаяць. Чым надзейней будзе выглядаць гэты падмурак, тым больш верагоднасць, што чалавек захоча ствараць на ім менавіта складаныя, унікальныя пабудовы. Тым больш сіл фізічных і разумовых будзе ўкладаць асоба ў развіццё сваёй прафесійнай дзейнасці, у першую чаргу думаючы ў гэтыя моманты аб карысці для сваёй радзімы, сваёй нацыі.

Гэты ролік не толькі натхніў мяне на прыгожыя думкі аб сучасным развітым беларускім грамадстве, але і даў глебу для разважанняў аб рэальных рэчах і дзеяннях, без якіх гэтая мара проста не зможа існаваць.

Падводзячы рысу

Беларусы ўсё больш імкнуцца да таго, каб стаць ужо, нарэшце, сабой. Гэта праглядаецца ў тэмах, якія яны бяруцца разглядаць у сваёй мастацкай працы. Ведаеце, што самае каштоўнае? Чым далей мы ідзем па сцязе развіцця нашых дзейнасцяў на карысць радзімы, тым глыбей заходзім у самыя складаныя, самыя цікавыя гушчы леса – нашай гісторыі, нашых традыцый, і галоўнае – менталітэту.

Музыка цяпер пачынае мець нацыянальнае адценне. Арнамент усё часцей расквітае на адзенні беларусаў і розных бытавых рэчах у іх хатах. Не з’яўляецца тут выключэннем і рэклама. Праз яе людзі пачынаюць ўсё больш гаварыць адзін аднаму аб тым, што мы годныя той легенды, да якой паўнапраўна належым, што нашыя традыцыі памруць без іх ўкаранення ў сучаснае жыццё, і што ўжо прыйшоў, нарэшце, час стаць упэўненымі ў сваёй нацыянальнай прыналежнасці і не баяцца быць сабой.

[mietamarfoza]

Літаратурны часопіс “Маладосць”, апошні артыкул (8/2016): Спыніцца

[mietamarfoza]

Спыніцца

Усё, што кранае мяне, падобнае на мяне…

Алесь Разанаў

 Пад рукой адказвае сваім цяплом на маё нагрэтая сонечнымі праменнямі вокладка кнігі. Яна нагадвае мяне: такая ж цёплая, узаемная. Аднак нас аб'ядноўваюць не толькі пачуцці, але і змест. Заўсёды, калі кніга мне цікавая, яна падобная на мяне. Значыць, я крыштальна ясна бачу ў ёй сваё асобаснае адлюстраванне. Гэты раман, якога я кранаюсь зараз, – пра Беларусь, пра каханне, пра нацыю… Мой  улюбёны Караткевіч заўсёды пісаў аб прыгажосці і прыроды краіны, і яе гісторыі, пераплятаў гэтыя сюжэты старонка за старонкаю.

«Каласы пад сярпом тваім» - неад'емная існасць майго аблічча.

Я думаю аб тым, калі той чалавек ва мне, якім я доўгі час спрабую стаць, як мінімум хаця б сустрэнецца са мной цяперашняй – каб, не адказваючы ні на якія пытанні майго  нейкага інфантыльнага, яшчэ не перажытага сённяшняга «я», убраць яго прэч, і аднавіць маю ўжо амаль нежывую ад надта маруднай і доўгай плыні часу асобу.

Гэтак напісаў Алесь Разанаў. «Чалавек — гэта два чалавекi…» Унутры мяне кіпіць кацёл розных пачуццяў і слоў, розных настолькі, што часам становіцца страшэнна. Магу быць ціхай і разважлівай, гадзінамі холадна і нейтральна філасафаваць, павольна адказваючы на пытанні, а потым раптам пачаць сыходзіць з розуму, вельмі хутка мысліць, раз'юшана з кімьсці спрачацца, адчайна штосьці даказваючы. Ува мне жывуць два чалавекі. Адзін з іх – дарослы, які паступае мудра незалежна ад абставін, а другі ж – заўжды лезе на ражон. Яму, здаецца, гэта падабаецца. Шмат красамоўства (дзякуй хоць што не галаслоўнага), актыўная дзейнасць і буйны эмацыянальны запас. Але не нервовы, нажаль. Бо такая асаблівасць, якая цячэ унутры вен чалавека, патрабуе ад яго шмат унутранай стойкасці і цягавітасці.

Два чалавекі. Працягваючы папярэдні абзац, зраблю адсылку да вершу, які моцна запаў у душу, каб даказаць, наколькі гэтыя два чалавекі ўнутры мяне розныя: «Адзiн з iх — выток, i другi — суток, адзiн з iх — прычына, другi з iх — вынiк, адзiн з iх — пытаньне, другi — адказ, а памiж iмi цякуць, вынiкаючы з iх i ўпадаючы ў iх сусьветы...»

Сусветы… цэлыя сусветы хістаюцца зараз ад адной маёй існасці да іншай, гэта толькі падумаць… але яны ні паралельныя, ні перпендыкулярныя, ні перасякальныя. Яны просто зусім розныя. Супярэчлівыя. Сусветы, якія часам перастаюць нагадваць мне нават сябе саму, бо там пастаянна з'яўляецца ўсё больш новых, незнаёмых пачуццяў, уражанняў, думак, якіх я не чакаю, якіх я прыходзіць не прашу. Тады нараджаецца шмат пытанняў, на якія я заўжды спрабую як мага хутчэй здабыць усе адказы, бо ўвесь час баюсь чагосьці не паспець, але, ізноў словамі з вершу Разанава, скончу гэты сказ: «Вобразы вабяць усьлед за сабой, але памкнуся за iмi — i iх растворыць прастора: магчыма, яны проста птушкi, якiя адводзяць таго, хто iдзе, ад сваiх затоеных гнёздаў»… Падняла погляд ад кнігі. Пасля прачытаных там строк шмат зразумела. Я – той чалавек, якому пара на хвіліну спыніцца.

Спыніцца, перастаць так настойліва шукаць і ад гэтага – задыхацца.

Пачаць дыхаць свабодней, хаця гурт Akute колькі разоў настойліва і паўтарае ў сваёй песні фразу, нібы папярэджанне, аб тым, што вакол нас толькі «адзін атручаны дым».

Стомленасць пачынае пакараць моцныя бакі маёй асобы, якая ўнутры ўсё яшчэ падзеленая напалам. Адзін з іх хоча яшчэ большай актыўнасці, чым раней. Другі прапануе мне ўсё ж спыніцца. І апошні бок – гэта я ў будучыні. Я дакладна адчуваю гэта. Гэта тая істота, якая павінна праглынуць ва мне ўсе мае інфантыльныя пачаткі. Тая, што павінна будзе прымусіць думаць мяне інакш. Па-даросламу, пазбавіўшыся назаўжды ад непатрэбнай неўпэўненасці ў сваіх дзеяннях ці думках і нейкіх дрэнна асэнсаваных і зразумелых комплексаў.

Але хто ж з іх дваіх зараз піша гэтыя радкі – я не ведаю.

Разважанне скончу паскрыптумам у выглядзе радкоў, напісаных чалавекам, ведаючым жыццё дакладна лепш, чым я. Яго вывад лепш адлюстроўвае тую галоўную думку, якую я імкнуся да вас данесці.

 «Пачакай, памарудзь, адпусьцi жаданьне — i ты перастанеш быць часткай, нацэленай супраць усiх, i вернуцца да цябе тыя птушкi, якiя ня ловяцца, калi iх ловiш, якiя хаваюцца, калi iх шукаеш, i ты пачуеш: у кожнай птушкi — твой голас, i ўбачыш: у кожнай птушкi — твой твар».

Алесь Разанаў

[mietamarfoza]

“Трэба проста ўзняць галаву”. Рэцэнзія на прэм’еру Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы “Дзве душы”

Для тых, хто жадаў прачытаць, але ў Сетцы не знайшоў. І не знойдзеце, нажаль. Нідзе, акрамя як тут. 

У матэрыял уключана інтэрв’ю з акторам, які выконвае галоўную роль у пастаноўцы, - Раманам Падалякам. На фотаздымку пастаўлены таксама яго аўтограф. :) 

Не ведаю, колькі раз яшчэ ў думках пасля двухразовага наведвання гэтага спектакля я буду дзякаваць і Рамана, і астатніх удзельнікаў пастаноўкі за дзве з паловай гадзіны цэльных, бесперапынных думак і шквал пачуццяў.

Надрукавана рэцэнзія ў часопісе “Маладосць”, усё ў тым жа 6-тым нумары за 2016 г. 

[mietamarfoza]

Публікацыя нарыса “Звышновая зорка” як дэбютнай асабістай калонкі ў 6-ым нумары  2016 г. беларускага літаратурна-мастацкага і грамадска-палітычнага часопіса “Маладосць”

Як жа тут не падзяліцца радасцю і дасягненнем. Дзякуй вялікі за магчымасць быць часткай гісторыі! І думаць аб тым, што, акрамя ўсіх вялікіх асоб, што друкаваліся тут, недзе ўперадзе спіса ёсць імя майго самага пяшчотна ўлюбёнага Караткевіча, у той час як маё імя пакуль што стаіць  недзе ў канцы шэрагу. І тое - дзякуй Богу…

[mietamarfoza]

Ружанскія павевы

   Ляжыць на зялёнай, расцвіўшай траве пад празрыстым блакітам неба і аблокамі, побач – пад яе вуглом зроку – цікава выглядаюць Ружанскія руіны. Яна вольная, як “Паланэз” Агінскага, як тое самае “Развітанне з Радзімай” – лёгкая, непарушная ніякім часам ці жыццёвымі абставінамі. Але ў яе, Ядвігі – вяртанне. Вяртанне да роднай, вялікай зямлі. Такое прыгожае, радаснае і смачна пахкае, як свежы хлеб на досвітку: толькі выпечаны, мяккі, а галоўнае – такі родны, як ніводнае на гэтай Зямлі.

   Гляджу на яе – а сэрца так сутаргава б’ецца: колькі ўдараў у секунду – баюся нават палічыць. Можа, яна дасць адказ, здагадаецца, што творыцца зараз у мяне ўнутры? Не, дзяўчына моўчкі працягвае разглядаць зруйнаваныя муры замка пад асаблівым вуглом назірання, бегаючы зрокам то па паўднёвым крыле старадаўняга замчышча, то па паўночным, а то і зусім спыняючы свой позірк на даўжэзных абшарпаных калонах, што ў сярэдзіне ўсяго палацавага ансамбля.  

  Аб чым яна марыць? Падымаецца моцны вецер, некалькі хмар навісае над былым сапегаўскім паветам. Але надта халодны для лета парыў хутка знікае, варта дзяўчыне толькі прасачыць сваімі насычанымі блакітнымі вачыма за тым, куды вецер збіраецца адляцець, - быццам у яе атрымалася направіць яго у правільным кірунку. Погляд Ядвігі сапраўды нагадваў нешта вядзьмарскае – вокамгненны, рэзкі, вельмі выразны, трошкі калючы і нейкі баязлівы – нібыта хто чужы зараз раскрые таямніцу яе незвычайнай істоты. Вылучнай, адметнай і яскравай, але ўсё ж далікатнай і непрадузятай. 

   Маучыць. Доўга маўчыць. Навошта было дазваляць мне прыходзіць сюды з табой, калі нічога нават не жадаеш абмеркаваць, калі ты хочаш застацца адна? Уздыхнула. Што яшчэ?.. Вецер сціх, сонца працягвала паліць мае валасы, ужо і так амаль што выгаралыя, надакучліва ззяць у вочы. Я прыжмурыўся і нетаропка павярнуў галаву ў бок. Мая (але якая там мая – размроіўся!) распешчаная дзяўчына сцялася, але з месца не зрушылася, настойліва гледзячы ў блакіт высокага неба, які паступова рабіўся шэрым.

- Чаго табе не хапае? – узняўшы бровы, раптам спытаў я.

- Мне?..

- Так. Менавіта табе. Чаго?

   Нечакана для сябе я зразумеў, што пачынаю злавацца. Знешнасць у яе ёсць, ум – ёсць, нават я – ёсць, дык чаго ж табе яшчэ трэба?.. Я вырас без бацькоў, не меў ніякай пачатковай адукацыі, але – скончыў універсітэт, вывучаю гісторыю, чытаю беларускія класічныя творы… разумею мову – вось, напэўна, галоўнае, што я змог набыць у наша цяжкое, у большасці сваёй абыякавае да культуры стагоддзе.

   Дарэчы, Ядвіга ведала, што яна ўсё ж-такі асаблівая. Не такая, як шмат іншых дзяўчын, якіх асабіста я, напрыклад, бачыў у сталіцы кожны божы дзень. А я, мне здаецца, заўсёды быў звычайным хлопцам. Таму можа яна і не звяртала на мяне шмат увагі – больш, чым, мяркую, я мог бы заслугоўваць. Хаця б таму, што дзённа і ночна я літаральна «дзяжурыў» вакол Ядвігі і ўжо шарахаўся ад наплыву сваёй немінучай закаханасці.   

- Падай, калі ласка, маю кнігу. Мне хапае ўсяго, што патрэбна звычайнаму чалавеку – жыць у мірны час, мець дом і магчымасць працаваць. Але ведаеш, чаго сапраўды ніколі не бывае дастаткова таму, хто ўжо назаўжды згубіўся ва ўласных думках? - Чаго? - Свабоды.

   Я аддаў Ядвізе новенькі зборнік вершаў. Да гэтага моманту мая рука вісела ў паветры разам з кнігай, пакуль дзяўчына не скончыла гаварыць сваю думку.

- А што ж для цябе – свабода? 

   Я не збіраўся адчапляцца ад яе. Раз ужо прыйшлі сюды разам, так няхай мне зараз і кажа пра ўсё, што дзеецца ў яе дзіўнай галаве – галаве, якую я так баяўся не стрымацца і раптоўна пацалаваць. У Ядвігі была адна з маіх найбольш любімых асабістасцей – натуральны колер валасоў. Такі русы, незвычайны ў сваёй прастаце – таму і здаваўся мне нейкім геніальным. Гэта, увогуле, рабіла з мяне дурня яшчэ больш, чым яе вочы ці ўсе гэтыя філасофскія гаворкі пра жыццё.

- Эх, Раман. Што ты ўсё пытанні мне прыдумваеш? Хіба не хочацца табе зараз спакойна адкінуцца назад і душой, і целам, і паваляцца на зялёнай траве, і паглядзець на руіны, і падумаць аб нечым ужо сваім?.. – расчараванне чулася ў яе голасе, як клёкат буслоў у ціхі летні дзень над паўпустой беларускай вёскай. Расчараванне ўва мне.

- А хіба табе, - я рэзка стаў на локці і ва ўпор ўставіўся на Ядвігу, - хіба табе ў тваю прыгажэнькую, светлую галаву не прыходзіла думка пра тое, што мне хочацца цікавіцца выключна тым, што злучана з табой?.. -  я літаральна накрычаў на яе – але толькі ў душы, канешне. Услых я трошкі падняў на Ядвігу голас.

   Каханне не шкадавала маёй галавы і ўсё не давала мне спакою.

  Ядвіга стала глядзець на мяне сваім рэдкім і пранізлівым позіркам – быццам у яе былі нейкія вядзьмарскія карані. У тым сэнсе, што яна магла ведаць усё, аб чым я зараз думаю. І разумець кожную маю інтанацыю, кожны мой уздых. Абсалютна дакладна.

- Не злуйся. Ведаю, што кахаеш. Не крычы так аб гэтым. - Што? Дзе ж я крычаў?.. - Крычыш заўсёды. Вунь, сам у вочы свае паглядзі.

   Я ўзяў з яе заплечніка маленькае люстэрка. І сапраўды: у поглядзе былі бачныя не проста словы аб маім каханні. Ядвіга ўжо даўно была гледачом гэтай маёй цэлай бясконцай любоўнай драмы. У чатырох зацяжных дзеяннях. 

- Ну і справы. Я не ведаў, што ўсё так відавочна. - Ты быццам не глупы, а як закахаешся – дык адразу… - Ну што «адразу»? - у мяне ізноў накіпала. - Што? Зноў зараз мяне пакрыўдзіш?.. - Не. Не пакрыўджу. - Ядвіга сціхла. У небе ўзняўся моцны вецер, як упершыню сёння; дзяўчына паглядзела адразу ў вышыню – і позірк яе затрымаўся на воблаке лёгкага чарнаватага дыму. Я глядзеў на Ядвігу і не мог ніяк зразумець, што насамрэч адбываецца ў дзяўчыны ўнутры, і як яно выглядае – гэтае асабістае, ні на што не падобнае яе ўласнае «я». - Гэта знак. - Ядвіга пасунулася і рэзка села. - Хутка патрэбна будзе ісці. - Куды? - спужаўся я. - Да берага. - Да якога берага? - Да любога. Калі не пусціць па рацэ ці па возеру купальскі венок, не будзе тады ні шчасця ў хаце, ні спакоя ў душы. Не будзе свабоды для нашай з табой будучыні.

   Я паслабіўся. Мая праблема ў тым, што ніяк не магу звыкнуцца з прыродай Ядвігі прымаць усё, што звязана са звычаямі ці Радзімай, блізка да сэрца.

- Вось яно што. Ведаеш, а яшчэ два дні да Купалля. - Людзі ўжо рыхтуюцца. Вунь, бачыш?

   Яна працягнула сваю тонкую руку з доўгімі пальцамі, якія амаль цалкам абвешаны кольцамі, наперад. Я любаваўся ўпрыгожваннямі і колерам скуры Ядвігі, але дзяўчына заўважыла, што я яе не слухаю, і тут жа кінула на мяне позірк, які выцягвае заўсёды з мяне ўсю душу.

- Бачыш? Вогнішча недзе блізка. Можа, нават людзі ў нацыянальным адзенні. - Хто ведае. - А ты ідзі і даведайся. - Ядвіга незадаволена скрыжавала свае прыгожыя рукі. - Ты ж мяне кахаеш. Вось і зрабі тое, аб чым я цябе прашу. - Я не буду шукаць месца магчымай жывой легенды без цябе. - Чаму? - Бо ты ж сама ёсць частка гэтай легенды. Я ўпэўнены ў гэтым. Такая, як ты, не можа існаваць. Па меншай меры, без якой-небудзь зачэпкі тут, у рэальным жыцці, за наша гістарычнае мінулае. Ты нагадваеш мне аблічча той, старажытнай, былой Беларусі, значна болей, чым нейкага звычайнага грамадзяніна нашай сучаснай дзяржавы. 

   Ядвіга выпрасталася і апусціла свае рукі. Яе бровы павольна папаўзлі ўверх.

- Што ты сказаў?.. - Нічога. - Паўтары, што ты толькі што казаў.

- Я казаў, што ў мяне няма ніводнага доказу таго, што ты можаш быць насамрэч рэальна. Бо толькі ты мусіш так гаварыць. Толькі ты змагла заўважыць дым, які можа ісці ад чаго заўгодна, нават лес можа гарэць! - а ты вырашыла – не, не вырашыла, а адразу зразумела – што гэтае воблака ідзе ад вогнішча недзе побач з намі, і гэта ўжо нашы землякі рыхтуюцца да Купалля; толькі ты, чуеш. Толькі ты можаш ляжаць перад Ружанскім замкам, дазваляючы сябе глядзець на яго вось так, пад вуглом, быццам насамрэч ён – не больш, чым калісьці былыя табе родныя сцены; не больш за руіны адной з частак твайго жыцця. Ты не здзіўляешся ніколечкі таму, што гэтым мурам — болей за чатыры сотні гадоў. Для цябе, Ядвіга, яны быццам частка твайго роднага дому. Ты так добра адчуваеш сваё мінулае. Гэта бачна па тваіх вачах. Гэта адчуваецца нават па біццю твайго сэрца.

   Дзяўчына знерухомела. Можа, я яе напалохаў напорам сваёй думкі; але ж я казаў усё сумленна, так, як і было ў маёй галаве. Зараз я ужо не адчуваў закаханасці; я сышоў далёка ад простых, збітых, нават прымітыўных думак пра каханне. Толькі ўсё думаў аб тым, што за дзіўны чалавек сядзіць тут, побач са мной. Якое чараўніцтва крыецца ў яе думках, а потым – у яе зіхатлівых вачах, доўгіх русых валасах, прыгажэйшых руках… 

   Я не ведаў, што казаць далей. І ці патрэбна? Бачыў, як Ядвіга павольна прыцягнулася да мяне, уткнулася тварам у маю кашулю з арнаментам на каўняры… і пачаў чуць, як ціха спявае яна песню пра адзінае, чаго яна баялася ў сваім жыцці, здаецца, больш за ўсё, - аднойчы ізноў апынуцца ў чужым краі, але ўжо ніколі не вярнуцца да роднай зямлі. Выхоўваць дзяцей на чужой мове… У не роднай абстаноўцы… З далёкімі ад беларускіх паняццяў  звычаямі…

«Пойду жы в лес по дрова, нарубаю клёну. Завёвы мене дурной розум на чужу жы старононьку. На чужой старононько ўсей чужыя людзi, А хто ж цебе моя жы доню навучацi будзе?»

   Мы ўсталі. Узяўшыся раптам за рукі, пайшлі наперад, на пах агню. Азірнуліся назад толькі адзін раз, - і тое, каб аддаць сваімі позіркамі даніну павагі вялікаму роду Сапегаў і дому, дзе яны калісьці жылі. Бо гэта прычыняе дастаткова болю – думка аб тым, што зараз, каля Ружанскага замку, гэтай часткі гісторыі, былі толькі мы адны. І невядома, колькі яшчэ такіх пар ці ўвогуле адзінокіх людзей трапляе сюды, каб пабыць сам-насам са сваёй гісторыяй. Адчуць яе подых. Крануцца да яе спарахнелых ад часу далоняў. 

   Я зразумеў. Калі не рабіць гэтага, то тады я не буду ведаць, як жыць. Калі не чуеш голаса сваёй краіны, то не разумееш, хто ты ёсць і навошта ты такі – беларус. Не застанецца ў мяне таксама нічога і для Ядвігі. Не застанецца ад мяне ўвогуле нічога. 

   Я зразумеў таксама, што не трэба быць прыдзірлівым да сваёй дзяўчыны. Я павінен моўчкі быць удзячным жыццю за тое, што падаравала мне Ядвігу. Бо для яе навакольнае зараз здаецца такім звычайным, такім сапраўды знаёмым і родным. Ядвіга так шмат ведае аб нашым гістарычным мінулым, колькі, можа, не ведаю нават я са сваім дыпломам гістарычнага факультэта аб вышэйшай адукацыі. У яе ж насамрэч страсць да сваёй гісторыі. Яна ёсць і у мяне. Таму і ляжалі зараз побач з сапегаўскімі замкавымі руінамі ўдваіх – бо падобныя адзін да аднаго сваёй закаханасцю ў Беларусь.

Мы трымаліся за рукі. Ішлі павольна, моўчкі, дыхаючы свежым вячэрнім паветрам, атрымліваючы асалоду ад водару чаромхі і бэзу.

Ружанскія руіны засталіся далёка ззаду. Там, дзе ў парушаных мурах замку ўжо хавалася сонца.

[mietamarfoza]

Завяшчанню Багушэвіча – быць!

Ня так даўно беларускамоўная версія сайту аператару сувязі «МТС» спыніла сваю працу. Казалі, што з-за падрыхтоўкі да дэнамінацыі, але асабіста я нешта ніяк не магу звязаць гэта ў нейкі лагічны ланцужок. Адразу, амаль праз пару дзён, у Інтэрнэце з'явілася і петыцыя Аляксандра Кошаля пад назвай «За МТС па-беларуску!» Такая вокамгненная рэакцыя на знікненне беларускай мовы, хай усяго толькі і з сайту «МТС», не можа зараз не пакінуць асалоды ў маім сэрцы, якую я буду смакаваць яшчэ доўга.

Хутка электронная петыцыя сабрала патрэбную колькасць подпісаў за вяртанне роднай мовы ў жыццё афіцыйнай старонкі «Мабільных Тэле Сістэм». 677 чалавек, сярод каторых, канешне, і я, пакінулі свой адбітак на чарговым кроку насустрач якой-ніякой, але ўсё ж беларусізацыі. Як мы ведаем, вялікія рэчы пачынаюцца з дробязяў. Таму нават такая спроба дамагчыся ад якой-небудзь афіцыйнай кампаніі ці дзяржаўнай ўстановы таго, каб яна загаварыла ці «запісала» па-беларуску, з'яўляецца вельмі моцным дасягненнем. Увогуле, ужо толькі жаданне нашых людзей рабіць нешта ў гэтай галіне, выклікае хаця і нейкі маленечкі, але гонар за сваю нацыю. Гонар за тое, што яна не забываецца аб настаўленні Францішка Багушэвіча: «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі».

Што зараз так актыўна падштурхоўвае беларусаў змагацца за гэтае сваё, беларускае? Што натхняе іх на стварэнне крамаў адзення з гістарычнай і нацыянальная сімволікай? А што – на распаўсюджванне і ўжыванне роднай мовы? Можа, гісторыя з Украінай навучыла беларускі народ чамусьці правільнаму, дала нейкі ўрок? Шанаваць тое, да чаго мы належым, як мінімум, напрыклад. Ва Украіне на сваёй мове гаворыць большасць карэнных жыхароў, і гэта так жа нармальна, як у Польшчы яны гавораць выключна па-польску. У Беларусі такога няма. Для Беларусі гэта нейкі нязбытны цуд.

А яшчэ на днях здарылася нешта зусім дзіўнае, але, канешне, прыемнае і цікавае. Вядомая сетка гіпермаркетаў «Евроопт» адчыніла свой першы ў краіне… беларускамоўны магазін. Так-так, вы не памыліліся, усё верна. Беларускамоўны. Усе шыльды, аб'явы і надпісы выкананы на нашай роднай мове, ды буйным шрыфтам, каб бачна было за кіламетр.

А ў дадатак, ніжэй, адпаведна – драбней, зроблены надпісы на ангельскай і рускай мовах. Пашанцавала ж Гародні на такі цудоўны магазін. Я б у ім дакладна адчувала сябе, як кажуць, у сваёй талерцы. Але рэакцыю астатніх людзей можна чакаць розную і нават неадназначную, бо далёка не ўсе жыхары краіны дастаткова добра ведаюць беларускую мову. Ці ўвогуле ведаюць. Вось персанал гіпермаркету нешта пакуль не гатовы да такіх сур'ёзных перамен.

Дзякуй вялікі Богу, і такі мале-е-енечкі – ураду Беларусі. За тое, што не ўмешваецца ў жаданне і імкненне беларусаў быць самімі сабой. За тое, што хоць неяк дазваляе нам развіваць  культуру сваёй нацыі, ужываючы яе ў штодзённым жыцці. І зноў – цікава, аж не магу ніяк перастаць гадаць – што прымушае ўрад на гэткі вялікі для нацыі падарунак – нейтралітэт?..

Але, ведаеце… Галоўны «дзякуй»атрымліваюць усё ж беларусы. За тое, што пераступілі ўсе свае жахі наконт таго, каб пачаць нешта рабіць з ажыўленнем беларускай мовы. За тое, што яны змагаюцца за сваё нацыянальнае. За тое, што кожную раніцу я пачала прачынацца ўжо не проста з надзеямі, а з дужай верай на лепшыя перамены ў маёй краіне. За тое, што, кожны дзень, адчыняючы сайты незалежных беларускіх СМІ, седзячы на кухні кватэры ў Санкт-Пецярбургу, я загадзя ведаю: мяне чакае шмат цудоўных навін. І што яны абавязкова будуць аб тым, як нейкі чарговы беларус зрабіў чарговы крок насустрач мары вялікай колькасці сучасных беларусаў – канчаткова стаць ля вытокаў сваёй нацыянальнай культуры і быць ужо, нарэшце, паўнавартаснай еўрапейскай дзяржавай. Дзякуй табе, беларус, які змагаецца за  сваю самасвядомасць, і не баіцца цяжкасцяў на шляху да вялікай падзеі – ператварэння Беларусі ва ўзор сапраўднай любві да ўсяго роднага і таго, як насамрэч патрэбна яго абараняць. За тое, што мяне, хутчэй за ўсё, насуперак маім жахам наконт «не паспець застаць таго дня, калі ўся краіна загаворыць па-беларуску», калі я вярнуся ў Менск, чакае вялікая і цікавая будучыня.

За тое, што ўсё ж-такі завяшчанню Багушэвіча – быць.

[mietamarfoza]

ЗВЫШНОВАЯ ЗОРКА

Выбух, які азначае, мабыць, смерць… старога. І нараджэнне чагосьці новага

прысвячаецца адчаю і адначасова – марам, якія ўсё яшчэ здольныя дыхаць

  ***

  “… Адзін за адным знікаюць і адыходзяць,  адкажы, што мне рабіць,  я хутка буду тут адзін  адзін за адным згараюць,  усё ператворыцца ў пыл…”

Akute – Špital

  Я стаю на краі абрыву, слухаючы, як ціха ў небе з’яўляюцца зоркі, і млява, быццам з-пад палкі, падымаюцца ўгору густыя белыя аблокі, - такія, як калі б хтосьці іх вышмараваў неонавай фарбай. У галаве круцяцца радкі з Набокава аб тым, што ён бачыць, калі глядзіць у люстэрка пасярод ночы – як за час маруднай, манатоннай працы адвыкае ад сябе і бачыць ужо кагосьці іншага, новага, а праз хвіліну гэтае пачуццё знікае, і вось ён зноў глядзіць прама сабе ў вочы. Гэта страшна адчуваць. Асабліва – ноччу, у адзіноце.

Быццам бы сімфанічны аркестр прайшоўся па маёй свядомасці – усё грыміць, гарланіць, нешта цвыркае, я нярвова тузаю галавой, каб гэта адразу ж спынілася. Але гэта не адпускае. Адчуванне, быццам я стаю пасярод Салярыса, які вось-вось мяне зжарэ, паглыне з трыбухамі, і на месцы, дзе я толькі што стаяла, ужо назаўсёды застанецца толькі пустэча. Адчуванне, як быццам бы я апошні чалавек у гэтым Сусвеце.

У гэты момант адразу і целам, і галавой цалкам авалодвае страх перад тым, каб знікнуць, і пачынаеш шанаваць кожную хвіліну свайго жыцця яшчэ больш. Баішся зрабіць і крок у бок гэтага дэпрэсіўнага акіяна, каб не дай божа ён за якую чвэрць секунды на самой справе не пакінуў ад цябе ні пылінкі.

Гляджу ўгору, а там, нада мной, лётаюць касмічныя апараты. Ці, можа, мне падалося. Але не – калі б і падалося, я ўсё роўна ведаю, ды і вы ўсе, што там штосьці ёсць, нешта заўсёды лётае, здымае абстаноўку ў бязважкасці і паверхні розных касмічных цел… Можа, яно каму і патрэбна, але як па мне – якая там абстаноўка, у пустэчы? Зараз я стаю пасярод нечага нерэальнага, чагосьці, можа, забароненага, і ўсё роўна гэта не больш, чым пустэча, не больш, чым халодная, чужая, іншародная прастора, якая ў нейкі момант раптам стала мне домам.

Звышновыя зоркі – відовішча цікавае. За гэтым я і прыйшла сюды, каб паназіраць за смерцю некалькіх сотняў зорак. Яны тухнуць і згараюць, а перад гэтым іх так смачна жарэ агонь хімікатаў і фізічных працэсаў, што немагчыма адарвацца. Такое пачуццё, што і я сама заўсёды ўзрываюся. Гэтае толькі са мной і адбываецца. Выбухі эмоцый і зараджэнне заўсёды чагосьці новага, - і толькі таго, што мне ніколі не вядома.

Калі браць астранамічную тэорыю, то я павінна нараждацца нанова і рабіцца іншым чалавекам, а помніць усё тое, чым я жыла раней, - не. А калі браць рэальнасць – то ўсё, што са мной адбываецца, - не болей, чым звычайнае станаўленне асобы. Не болей за гэта. Цяпер падумайце, каму жывецца цікавей – нам ці зоркам. І перш чым пачаць абражаць гэтыя бліскучыя далёкія нябесныя целы, успомніце, што мы самі пачыналіся менавіта з іх.

 Заўсёды мэтай майго жыцця, калі я канчаткова страціла веру ў існаванне нечага большага, была сустрэць яго. І вось, зараз ён стаіць каля мяне, дыхае мне ў патыліцу і напявае радкі з той самай касмічнай песні гурту a-ha. Атмасферна, нічога не скажаш. Ён мне таксама іншародны, чужы, як і ўсё навакол, але дзявацца няма куды, і я пачынаю адчуваць, як ужо амаль закахалася ў яго, нават у подых, яшчэ не бачыўшы яго твар.

Астранаўт стаіць за маёй спіной, з разгубленым поглядам трымаючы ў руцэ букет фіялак. Нягледзячы на сваю цяжкую, грубую алюмініевую пальчатку скафандра, ён сціскае кветкі вельмі асцярожна, - так, быццам бы хоча зберагчы іх для адзінай, апошняй жанчыны ва ўсім Сусвеце.

-          У цябе цэлы космас у вачах.

-          Табе лепш відаць.

Сапраўды ж, лепей. І адразу – увага: страшное, поўнае цемры і маркоты пытанне. Наколькі ж гэты чалавек, які па прафесіі – астранаўт, расчараваўся ў жыцці, што бачыць яе сэнс толькі ў маіх вачах?

Мяне нешта трымае, не дае вырвацца з лапаў жаху штодзённасці. Гэта не для мяне, не па мне, і я ведаю, што павінна адляцець кудысьці далей, і я не кажу пра зоркі, бо гэтае ўжо здаецца мне занадта блізкім і прастым. Мне трэба на іншы бок Сусвету.

Стаць іншай істотай – большай, нават, за чалавека – і адляцець да невядомаці.

Калі ўжо я прайду працэс перараджэння, такі доўгі, што мне здаецца, быццам ўсё вакол перастала рухацца, і буду звышновай зоркай?

 Псіхадэлічная ноч. Фіялетавы лёд. Я стаю, а гэта – пада мною – змёрзлая Нарач.

 І пад яе ільдом плывуць мае першыя і апошнія кветкі ў гэтым жыцці – змёрзлыя фіялкі.

 28/04/2016

16:04

[mietamarfoza]

Маналёг у пустэчу,

або Недачытаны “Пан Тадэвуш” Міцкевіча

Ён выходзіць на сцэну. Вакол - цішыня, пустата, паўзмрок. За спіной лунае доўгі чорны плашч з лёгкай тканіны; белая кашуля з пышным каўняром, характэрным для сярэднявечча, запраўлена ў штаны. Сапраўдны Адам Міцкевіч, калі жадаеце. Але ўсё ж-такі гэта іншы чалавек. "Свой, тутэйшы". Але герой ужо гэтага, "нашага" часу, і ўсё ж-такі – ні ў якім месцы не купалаўскі селянін. Ён - ліцвін. І гэтага дастаткова, каб спарадзіць у галовах як яго гледачоў, так і (спадзяюся) маіх чытачоў, буяны працэс мыслення.

- Божа мой... Божа мой! Як не хочацца, як мне не хочацца пакідаць гэтую зямлю! Няма зусім аніякага жадання паміраць, вы ведаеце? Якую прыгажосць, якую каштоўнасць мае ўсё тое, да чаго я паўнапраўна маю адносіны, да чаго маю магчымасць дакранацца зараз і адчуваць недзе ў душы птушыныя высокія спевы... - Ён аглядаецца вакол, але не бачыць ні водных вачэй, якія б не толькі былі накіраваны на яго, але хаця б глядзелі... хаця б бачылі.

Маналёг са сцэны ў пустэчу замест гледачоў адбываецца, на дзіва, нядрэнна - на дзіва, бо ў зале нікога няма, а юнак пры гэтым трымаецца вельмі горда, упэўнена, быццам бы адыгрывае свой апошні спектакль (хаця, увогуле, і ніколі ня быў акцёрам). Тут юны талент адчувае, як унутры, у сэрцы, быццам бы нешта скрабецца, просіць дазволу вырвацца вонкі. Але юнак не адпускае, трымае моцна, і, незаўважна для сябе, павольна сціскае кулакі. Ці гэта ад злобы да адсутнага гледача і слухача, ці то - ад несправядлівасці ўсяго жыцця. Вядома толькі яму.

- Літва! Айчына мая!.. - юнак пачынае гаварыць далей радкамі Міцкевіча, але тут жа нечакана змаўкае. Увесь той боль, які зараз раздзірае яго ўнутры на часткі, патрэбен выпрабаваць кожны беларус, які з вялікай пашанай ставіцца да сваёй гісторыі. Гэты вось экспанат, напрыклад, хворы на самаадданасць. Ён думае так: каб даказаць, што твая краіна нешта для цябе каштуе, ты павінен пайсці на неверагодныя ахвяры. Разбурыць сябе, як асобу, ушчэнт. Але - чаму толькі на словах, у тэатры, ды яшчэ й – у пустым?

Юнак доўга не ведаў, што казаць далей. Вывучаныя часткі з паэмы "Пан Тадэвуш", канешне, заслугоўвалі хаця б нейкай мінімальнай увагі. Але што рабіць таму, каго ў свой век не зразумеў ні адзіны чалавек з уласнага атачэння? Хіба толькі ў шыбеніцу лезці.

- Маё маральнае становішча даказвае ўсю няўцешнасць сітуацыі, - усё ж-такі працягвае юнак. - Мы - літвіны - забылі, нават, што мы, такія, ўвогуле ёсць. Так-так!.. Ёсць. Мы, шляхта, якой ва ўсёй Еўропе была большая колькасць - за дзесяць працэнтаў, мы - яшчэ жывыя.

Але ж... Які сэнс мае ўсё тое, што я называю найвялікай каштоўнасцю, усе вось гэтыя палі, лясы... - Юнак абводзіць рукой палову зала. - Уся гэта гісторыя, традыцыі, літаратура... Каму гэта ўсё? Нашчадкам? - Ён саркастычна, па-тэатральнаму усміхаецца. - Якія нашчадкі, калі іх ужо зараз увогуле нічога не хвалюе. Паглядзіце, яны ўткнуліся ў свае гаджэты і... Не. Брыдка працягваць. - Юнак драматычна, але ні на йоту не найграна, апускае вочы і пакідае злёгку прыадчыненым рот. У гэты самы момант, недзе над яго галавой, над дахам тэатра, у небе ўпала першая зорка. Гэта быў пачатак яснай жнівеньскай ночы - той самай, у якую ўсе сродкі інфармацыі так актыўна і абяцалі моцны зарапад. Гэткай прыгажосці юнак-літвін не бачыў у сваім жыцці яшчэ ніколі.

- Пашанцуе - і маё жаданне стане праўдай. - Як малітву, ён пачаў прагаворваць сваё, запаветнае, пра сябе - бо ўслых жа не споўніцца.

Пад канец толькі неяк раскрыўся сваёй невядомай "публіцы".

- ... і я, ўвогуле ж, толькі адзінае прашу, і ў імя Айца... і Сына, і Святога Духа, каб толькі больш яна не хварэла... бо хопіць ужо з яе. - Ён мае на ўвазе сваю краіну, я мяркую. І, нават не заўважыўшы, як апусціўся на калені, ён неяк уздрыгнуў. Ад нечаканасці. Няўжо ж яго думкі аб Радзіме да таго... шчырыя?

Артыстызм юнака проста зашкальвае. Цікава, што далей? Ён нетаропка выпрастае спіну, паказваючы сваю роўную выправу і гордую стаць сапраўднага арыстакрата. Яго паводзіны з боку нагадваюць нейкую шызафрэнію. Адзін на адзін са сваімі думкамі. Сам сабе кажучы нейкія словы. Вядзе свой маналог, ад якога, мякка кажучы, ніводнаму жыхару былой Літвы ні холадна, ні горача.

Акрамя мяне. Я, дзеля сваіх чытачоў, сяджу зараз недзе ў глыбі зала (добра, добра, на балконе) і цярпліва выслухоўваю гэтае ўсё, - нават, спрабую нешта зразумець у гэтым нейкім нелягічным ланцужку дзеянняў і слоў юнака, быццам бы ён перачытаў Міцкевіча.

Так адбывалася яшчэ хвілін пяць. Ён зачытваў некаторыя радкі з Міцкевіча, і з кожным новым паступова страціў свой былы энтузіязм. Ён замаўчаў.

"Адзіны ў яго гледач - бог", - усур'ёз падумала я. І прыснула. Гэта невялічкая усмешка, зразумела, была адразу ж пачута героем майго цяперашняга апавядання, гулам пракаціўшыся па сценах залы.

Юнак адразу паглядзеў наверх. Туды, дзе сядзела я.

Вочы яго зіхацелі з-пад павекаў.

Я глядзела на яго ў адказ, не маючы магчымасці што-небудзь сказаць.

"Яго паводзіны з боку нагадваюць нейкую шызафрэнію".

Я не адмаўляюся ад сваіх слоў. Так, напэўна, выглядае згублены беларус.

Чалавек, якому, нажаль, не пашанцавала нарадзіцца ў той час, калі "Таварыства філаматаў" вяло свае закрытыя сходы. Так выглядае згублены ў часе літвін. Калі нарадзіўся не ў свой час, - вось што з табой ствараецца, мой мілы сябра.

Ты адразу пачынаеш губляць розум.

Працяг будзе

Малюнкі - Stefan Żechowski.

[mietamarfoza]

“Ты абяцала”

- Пачакай. Пагуляй са мной. … пагуляй са мной … пагуляй са мной Гэтыя словы цяпер аддаваліся рэхам у яго галаве. Калісьці яна была побач, насілася каля яго ды адразу хавалася за дрэвам, апісваючы вакол моцнага ствала кругі; цякала прэч, бо баялась глядзець яму ў вочы падоўгу - ён жа быў старэйшы за яе, - а значыць, і разумнейшы; калісьці яна была дзіцём… Як і ён сам - у той час, калі абое сустрэліся. Прайшло колькі год, а ён усё прыходзіў да яе - маленькай, яскравай, хуткай - падоўгу маўчаў, глядзеў кудысьці ўдалеч. Ён не бачыў у гэтыя часы анічога, акрамя ўласных думак, акрамя каштоўнага ўспаміну. Калыхаліся хвалі Нарачы, а ён павольна думаў, вылучаючы кожнае слова ў сваёй галаве. У гэтыя моманты ўсё мела для яго значэнне. Дробязі вырасталі да памераў цэлых замчышчаў, а смутак і туга - да самай працягласці нябеснай высі над усёй Літвой. Але нішто не заходзіла ў ім яшчэ так далёка, як яго думкі. Здавалася, яны ўжо пайшлі на Нарачанскае дно, і зараз, у гэтую хвіліну, пакараюць прыгажэйшае ў краіне возера ўсё глыбей і глыбей. Працяг будзе

[mietamarfoza]

Іголкі

Я ведаю, як кідаць свае мары на іголкі.

Чамусьці менавіта гэты трэк нагадвае мне час, калі я ўзімку. Менавіта ў гэтую зіму. Адзін дзень, калі я, не падумаўшы аб тым, што чакае мяне пасля, кінула ўсё, аб чым марыла, на іголкі. Ды на такія, што знішчылі адразу ўсё. Чаканне, вечаровыя гутаркі, нешта новае, - як раз тое, што я шаную ў жыцці больш за ўсё. Я страціла надзею на нешта тое, што будзе разумець мяне цяпер больш, чым хто-небудзь яшчэ.

"Тонкі месяц, тонкі. Танчуць зоркі, танчуць зоркі", а я сяджу і кідаю свае мары на іголкі і нават ні разу не сумняваюся ў правільнасці сваіх дзеянняў. Бо лёгка паслухаць некага - гэта пра мяне, так - і зрабіць так, як ён кажа, гэта прасцей за ўсё, але... як цяжка думаць сваёй галавой? А? Адчувалі калісьці, даводзілася? Калі б у тую самую секунду сэрца неўтульна "ёкнула", і я б зразумела, што раблю нешта ўвогуле няправільнае, - і я б адразу паверыла не толькі ў Бога і інтуіцыю, але і ў сваяцтва душ, якое не проста гаворыць, а яно крычыць мне: "Спыніся! Што ты нарабіла?.. Як цяпер выпраўляць гэтае ўсё? Ты пакрыўдзіла іншага чалавека, ты дазволіла сабе гэтае, а хто ты такая?.." І тут жа ўсё робіцца зразумела. Я, быўшы ў стану нейкага... раздарожжа, нейкай блытаніцы, я дазволіла сабе, па-першае: адмовіцца ад уласнага дабрабыту, і па-другое - даць страхам зжэрці мяне, абгрызці ўсе мае косці і пакінуць з пустэчай ў тым месцы, дзе павінна быць тая мара.

"Рвецца месяц, рвецца тонкі, Мы кідаем свае мары на іголкі, на іголкі" Вось за што мне так падабаецца гэты гурт. За сумленнасць са мной, сваёй слухачкай. А следам - за маё сумленне перад сабой. Зараз. Я пішу гэтую споведзь, а недзе там, у небе, рвецца тонкі месяц, зоркі танчуць, і прайшоў доўгі час, а я ўсё не магу сабе дараваць гэтае лета. Гэты маленькі страчаны ўік-энд, хай так. Гэты месяц без маёй мары, якую я, без ніводнага шкадавання, кінула паміраць на іголкі, там і яе пакінуўшы. Нягледзячы на тое, што праз колькі тыдняў-месяцаў я ўсё ж апрытомнела, гэта не дало мне анічога, акрамя гаратнага астатку маёй мары, ў якім я сама вінаватая.

"Таямніцы наступаюць На іголкі, на іголкі" А я ўсё тапталася па ёй і тапталася. Усё знішчала і знішчала. Пакуль сама не згарэла дашчэнту ад... так, кахання, да той самай сваёй, узрушаючай маю свядомасць, мары.

“Лёгкі вецер, лёгкі... Таюць сны і таюць зоркі...”

Марознае паветра, а я не ведаю, што думаць. Няма часу. Разумею толькі - я парушыла ўсё, што толькі магла парушыць за пару хвілін, пакуль фармулявала чалавеку сваё гнятліва няправільнае меркаванне аб ім. Калісьці некалькі месяцаў таму.

Нейкія спробы зараз апраўдаць сябе - гэта ўсяго толькі доказ сваёй нікчэмнасці, нікчэмнасці перад сабой і сваім жыццём, уласнымі думкамі. Таму не буду нават і спрабаваць. Я сама кінула гэтую мару на іголкі, і мне за гэтае ўжо ненавідзець сябе да канца дзён. 

І чаму ж так доўга? А таму, што гэта будзе мне ўрок, і я вельмі спадзяюся, што ён стане для мяне першым і апошнім.

"Тонкі месяц, тонкі, Танчуць зоркі, танчуць зоркі..."

[mietamarfoza]

Мне патрэбен чалавек, побач з якім я змагу супакоіцца. (З тэксту ”Вытокі шчасця”)

Атрымліваць асалоду ад далікатных дакрананняў да цела пашытай у сукенку беласнежнай ткані з чырвонымі нацыянальнымі ўзорамі. Вадзіць паслабленай ад унутранага спакою далонню па калоссі. Па бясконцым полі залатых каласоў. Ісці праз яго і чуць, як спявае ціхую песню сэрца, - гэта песня аб тваёй радзіме, аб тым, як ты чакаў уз’яднання з ёй, і нарэшце дачакаўся.

Гэта маё першае жаданне, якое я адразу ажыццяўлю ўлетку. Другое - прачытаць усе творы беларускіх пісьменнікаў і паэтаў, якія заслугоўваюць увагі, і на гэтае ў мяне сыдзе ўсё маё жыццё.

«Кроў бы вада. Ты - для мяне - назаўжды»1. Гэтыя словы - трэцяе жаданне. Пачуць іх ад чалавека замест зацёртых «я цябе кахаю» будзе азначаць, што я знайшла таго самага, майго адзінага рыцара. Яго даспехі - сумленнасць, яго меч - мова. Яго каханне - мая душа. Якая лічыцца ім, як і ўсе астатнія, бессмяротнай. Рукі яго - вынік работы розума і працы фізічнай. Бо я казала раней і скажу зараз, што ніколі не аддам сваё сэрца чалавеку, які ва ўсіх сэнсах гэтага выразу нічога не робіць і рабіць не хоча, нават, нічога з сабе не ўяўляе. Істота, якая скажа: «Ты - мая кроў, жывая, неўміручая, якая актыўна бяжыць па венам майго жыцця, дзякуючы якой я ўсё яшчэ дыхаю. А я - твая вада, якая клапоціцца аб тваёй чысціні, тваім здароўі, тваім стане і настроі, якая фільтруе цябе ад усялякага бруда».

Амаль што гэты вобраз выразна апісаны ў адным з найвялікшых твораў беларускай літаратуры. Ён - з «каштанавымі, вельмi iскрыстымі пад сонцам валасамі і цёмна-шэрымі вачыма»2, нашчадак шляхты беларускай, арыстакрат не толькі па рысах асобы і чысціне крыві сваёй, але і па складзе розуму, па інтэрэсах і амбіціях. Мне патрэбен чалавек, побач з якім я змагу супакоіцца. А гэта - маё чацвёртае запаветнае жаданне.

Супакоіцца не таму, што нервы не ў парадку. А таму, што ў сучасных абставінах, у якіх я знаходжуся, немагчыма заставацца спакойным. Мала хто разумее, што гэта такое - не бачыць родны кут столькі дзён. Так, я лічу гэтае «развітанне з Радзімай»3 днямі, бо так я магу зараз найбольш дакладна перадаць увесь цяжар свайго душэўнага стану. Разам з такім чалавекам, аб якім я вяла гутарку вышэй, я нарэшце змагу стаць асобай, якой у мяне, нажаль, няма аніякай магчымасці стаць у адзіночку. Гэтая сапраўдная асоба жыве ўнутры мяне ўсё маё жыццё, і раскрыцца ёй мае сэнс толькі тады, калі знойдзецца той самы адзіны чалавек, які ў поўнай меры зразумее яе ва ўсіх думках і страхах, жаданнях і настроях, поглядах і пазіцыях, да канца. Той, з кім я буду мець магчымасць гутарыць па-беларуску і не адчуваць сябе неўтульна. Той, хто будзе ведаць, як пісаць на Тарашкевіцы, чытаць са мной “Пана Тадэвуша” і прымаць маё жаданне змяніць веравызнанне на каталіцкае па гістарычным прычынам, нават пагаджацца са мной і бачыць у гэтым таксама нейкі сэнс.

І, можа, мая беларуская мова не такая роўная і ідэальная, як у падручніку. Як у тых, хто яе добра ведае, хто патрыёт не менш за мяне. Але мова забываецца, калі ты нават не чуеш яе, і табе наогул няма дзе пачуць ці з кім пагутарыць на ёй. І трагедыя - у тым, што выратавацца ад гэтага мне фактычна немагчыма. Не таму, што яе не пачуць за мяжой - месцы, дзе я жыву зараз. А таму, што там, адкуль я паходжу, адкуль мае карані, там, куды я вяртаюся зноў і зноў кожныя паўгады, - у Беларусі - на ёй не гавораць.

Ідзеш у полі. Кранаеш кончыкамі пальцаў каласы. Думкі твае - аб ім. Аб нацыянальным беларускім герою. Аб тым, як аднойчы ён павінен будзе, замест калючых каласоў, крануць тваю далонь цеплынёй сваёй моцнай рукі і ўпэўнена стуліць на ей свае пальцы і ніколі ўжо не адпускаць.

… Хто ведае - можа, гэта як раз каласы, што растуць зараз на месцы тых, якія калісьці, шмат вякоў таму, былі пад нечым сярпом…

Можа, менавіта тваім?

1Радкі з песні гурту Akute – Кроў бы вада. (прым. аўтара)

2Радкі з рамана Уладзіміра Караткевіча «Каласы пад сярпом тваім». (прым. аўтара)

3Назва знакамітага паланэзу Міхала Клеафаса Агінскага. (прым. аўтара)

[mietamarfoza]

Вось яна - мая Краіна.

Калі едзеш у цягніку, спрабуеш схапіць кожную дэталь, якая праносіцца міма цябе, шырока адчыненымі вачамі.

Неяк так, быццам жыцця засталося зусім што нічога.

Я гляджу зараз наверх, туды, дзе адчынена акно, каб бачыць чысціню блакітнага неба, - і думаю: пад гэтым небам мае продкі колькі вякоў вялі крывавыя баі, друкавалі кнігі, касілі сена, правілі моцнай дзяржавай, былі сапраўднымі сынамі і дачкамі сваёй краіны. Сяляне, шляхта, асветнікі, рыцарства. І гэта выклікае хваляванне ўнутры, невымоўны гонар за сваё, - сваё нацыянальнае, - ужо толькі за тое, што яно мне роднае па крыві.

Я пішу гэтыя радкі ў электрычцы, едучы ў сталіцу Беларусі. Люблю электрычкі. Гэтыя дзве гадзіны - шчасце. Шчасце бачыць палі, лясы, шчасце назіраць, як просты народ працуе, як льецца сонечны свет на рэчкі і як птушкі шукаюць сабе месца ў небе.

Я - твая, твая назаўжды. Твая Наталля.

Маёй краіне - Беларусі прысвячаецца.

Фота:  Yo-Ka Hitori (http://vk.com/id261974586)

[mietamarfoza]

На высокім даху прашаптаў ён ціха: “Я цябе ніколі, ніколі не пакіну”

Яшчэ ніколі я не адчувала сябе бліжэй да сваёй Радзімы, чым я ёсць зараз.

Думаю аб тым, як учора пасля працы гуляла па Нямізе. Вечар, сонца садзілася паціху, ласкава грала з маімі валасамі. Я сядзела на лаўцы, адвярнуўшыся спіной да Нямігі, а потым - гледзячы на яе ў паўбакі. Цела балела, сонца сляпіла вочы, але я ўсё глядзела. Разглядвала гэтую цудоўную, бясконцую карціну прыгажосці майго горада, неаддзельнай часткі маёй радзімы. Я глядзела і думала: няўжо праз некаторы час я буду вымушана пакінуць тое, што толькі палюбіла, дакладней - да чаго толькі прывыкла? Няўжо ўсе гэтыя моманты, якія зрабілі мяне сёння шчаслівай, прайшлі ўжо так хутка?.. Жыццё быццам пачало здеквацца з мяне. Не даваць патрэбнага, потым раптам падкідваць мне гэта ўсё, а затым - рэзка пазбаўляць. Як усё роўна адрываць пластыр ад яшчэ свежай раны і тут жа выкідваць.

Гэты месяц, жнівень - лепшае, што здарылася са мной за ўсё маё жыццё.  І я ні за што не дазволю яму знікнуць.

Я сустрэла блізкіх людзей па ўсіх рысах характару, па поглядах на жыццё, асобна - у нашай краіне, - і гэта стала вельмі нечаканай прыемнасцю; любімая праца, вялікі яе завал - вось тое, што зрабіла мяне сёння сапраўднай асобай. Тым, кім я марыла стаць увесь гэты час, - сапраўдным, шчырым беларусам, які спасобны, а галоўнае - гатовы працаваць на карысць сваёй радзімы, - я стала за нейкі месяц, плюс-мінус пара дзён. 

А цяпер, учора асабліва, сідзячы на Нямізе, я вадзіла пальцамі па драўляным паверхні лаўкі, падстаўляла твар ласкаваму яркаму сонцу, якое ўжо кранала дах бізнэс-цэнтру “Royal Plaza”, і думкі мае ўсе ператварыліся раптам ў адну: “Як?”

Не ведаю, як пакінуць.

Як мне пакінуць гэтыя чароўныя працоўныя абставіны? Як яшчэ на паўгода забыцца, як выглядае Мінск, у якім я ў гэтым годзе ўпершыню пачула сябе паўнацэнным чалавекам? Як не пачаць думаць, што гэтая летняя практыка - сон, мара, тое, чаго не было? 

Божа, як я буду сумаваць.

Аднойчы, пасля чарговай сустрэчы з некаторыми з новых людзей, я стаяла на гаўбцы паддашка офіса на 12-тым паверсе, глядзела на Мінск, на ўсё тую ж Нямігу, і ў той жа момант я зразумела: “Я ніколі ўжо не змагу жыць далей так, як я жыла да сённяшняга дня. Гэты час змяніў усё. Проста - ўсё”.

… Трошкі майго асобнага душэўнага цяпла для вас. Як спяваецца ў песні  HAINA – Дыхаць: 

“На высокім даху прашаптаў ён ціха: “Я цябе ніколі, ніколі не пакіну”.

І - вынік, які я зрабіла пасля ўсіх гэтых перамен у жыцці: “Ўжо не атрымаецца пакінуць. 

Ніколі”.

[mietamarfoza]

Беларусь - гэта метамарфоза.

Чаму менавіта метамарфоза? Зараз растлумачу, сябры.

Беларусь - гэта, напэўна, адзіная ў свеце краіна, якая амаль што не ведае сваёй роднай мовы. Беларусь - гэта месца на мапе, якое не знаёма большасці людзей за мяжой, але яго заўсёды ды прыткнуць куды-небудзь дзеля жарту - напрыклад, у амерыканскі серыял, ці ў свой блог з выдуманымі персанажамі з нейкімі дзіўнымі імёнамі і неверагоднымі фактамі аб іх жыцці. Беларусь - гэта краіна, дзе з кожным днём становіцца ўсё менш грошай, але якая чамусьці пачынае жыць толькі лепш, - так напісаў ў сваёй калонцы галоўнага рэдактара вядомы беларускі журналіст. І я згодная. Я шчыра не разумею, адкуль мая страна бярэ грошы на ўсе гэтыя “Хілтан-гатэлі”, нейкія вялізныя гандлёвыя цэнтры, на дармавы вай-фай у “Сталіцы”. Можа, гэта сродкі, выручаныя з наведванняў людзей платнага туалета ў той жа “Сталіцы”? Кошт такой паслугі, дарэчы, - 5 000 беларускіх рублёў. На чыгуначным вакзале трохі менш - 3 500. А ў ГЦ “Галілео” - раскрою сакрэт - увогуле бясплатна.

Метамарфоза - таму што жывем невядома як. Таму што да гэтага часу на Будынку Урада і на першай старонцы пашпартоў нашых грамадзян красуецца саўковы герб, таму што сцяг наш нагадвае нешта зусім нелягічнае: чырвоны колер - гэта кроў, якую беларусы пралілі чамусьці толькі ў Вялікай Айчынай, а зялёны - гэта нашыя палі і лясы, - так вучыли мяне яшчэ ў школе, удзёўбвалі гэтую непатрэбную інфу з году ў год. Няўжо мае продкі  за ўсю гісторыю Беларусі загінулі толькі ў перыяд з 1941 па 1945 гады? І няўжо ў маёй краіне больш няма чым ганарыцца, амаль што палаямі і лясамі? Чаму ў нас усё заўсёды так прымітыўна?..

Беларусь - гэта метамарфоза. Такая, якой патрэбна дапамога.

Але, ведаеце, месцамі гэта ўсё ж-такі прыгожая метамарфоза. Бо - паглядзіце на беларусаў: якія б жабрацкія заробкі яны ні атрымлівалі, якімі б дурнымі ні былі законы, колькі б падаткаў на падаходныя падаткі на падаходныя падаткі ні прыйшлося ім заплаціць, паглядзіце, - яны заўсёды знайдуць, як выкруціцца. Бо нацыя цярплівая, сумленная, а галоўнае, - моцная. Нягледзячы ні на што, мы - вялікая краіна.

І ў гэтым таксама наша метамарфоза.