#18e eeuw

[geschiedenisish]

Vandaag een wat kortere, maar nu heb ik alle drie de attracties van mijn jeugd verpest; Villa Volta, Baron 1898 en Joris en de Draak. :P

[histoday]

24 juni. Schotten willen hun land terug: over Bonnie Prince Charlie en de Utter Cockwomble

Utter cockwomble, weaselheaded fucknugget, leather faced, shit-tobogganist, cock juggling thundercunt, tiny fingered, Cheeto-faced, ferret wearing shitgibbon, het is een kleine greep uit de reacties op een opmerkelijke tweet van de Amerikaanse presidentskandidaat Donald Trump. Na het Brexit van gisteren zei hij bij een bezoek aan Schotland, het land waar zijn moeder vandaan komt, dat hij ter plekke alleen maar blije gezichten zag: “Place is going wild over the vote. They took their country back.”

Helaas voor Trump, die in Schotland niet populair is omdat hij een golfbaan wil aanleggen die op zijn zachtst gezegd controversieel is, stemden de Schotten in meerderheid tegen de Britse uittreding uit de EU. 62% van de stemmers wilde dat het Verenigd Koninkrijk in de EU bleef. Weer een rare uitspraak van deze onwaarschijnlijk presidentskandidaat.

En dan heb ik nog niet eens over de leegheid van de kreet ‘take our country back’. In dat opzicht waren er gisteren meer rake reacties op Brexit: de Britten, kolonisatoren van de halve wereld, raken kennelijk in de war van een beetje immigratie, zo gniffelde men in Nigeria, India en Jamaica.

Trumps fout zou echter op een andere manier dan hij bedoelde weleens een hele rake toekomstvoorspelling kunnen zijn. Binnen het onzinnige taalgebruik van ‘our own country’ zou het zomaar kunnen zijn dat de Schotten inderdaad hun land terug gaan eisen. Niet van Brussel, maar van Londen. De Schotse premier Nicola Sturgeon heeft al gezegd dat er een nieuw referendum over Schotse uittreding uit de EU zal komen.

Nog geen twee jaar geleden stemden de Schotten tegen het verlaten van het VK, maar de situatie is nu wezenlijk anders dan in september 2014, Boris Johnson, boegbeeld van het Leave-kamp, zei aan de vooravond van het referendum in 2014 dat hij er vertrouwen in had dat de Schotten de volgende dag met een ‘full English’ zouden ontbijten. Nu het VK op zijn beurt de keuze heeft gemaakt die Schotland in 2014 niet moest maken volgens BoJo, is het de vraag of de Schotten niet binnenkort toch lekker zullen ontbijten met een croissant of bruine boterham met kaas.

Gisteren zei ik al dat het Verenigd Koninkrijk in grote mate evenzeer een construct is als de EU. Het kwam tot stand in 1707, toen de parlementen van Engeland en Schotland het Treaty of Union, dat een jaar eerder was gesloten, ratificeerden. Een eeuw daarvoor hadden de twee koninkrijken in de persoon van James (of Jacobus) VI van Schotland, die ook James I van Engeland en Ierland was, dezelfde monarch gekregen. James was een neefje van koningin Elizabeth, die kinderloos stierf.

Schotland en Engeland hadden dus al dezelfde koning, maar twee onafhankelijke parlementen. In het licht ban grote Europese conflicten in de 17e eeuw, waarbij de strijd tussen katholieken en protestanten een belangrijke rol speelde, maar zeker niet de enige kwestie was, besloten machthebbers in Engeland en Schotland dat het beter was dat de twee aparte koninkrijken samen werden gevoegd. Samen sta je sterker. Groot-Brittannië was geboren. Ierland hoorde er toen ook nog bij.

Engelse en pro-Engelse Schotse bestuurders hadden gelijk: als Schotland niet stevig aan Engeland werd gebonden (onder meer door de afschaffing van het Engelse en pro-Engelse Schotse bestuurders hadden gelijk: als Schotland niet stevig aan Engeland werd gebonden (onder meer door de afschaffing van het Schotse parlement; Schotse wetgeving bleef apart), dan zou het deel van de schotse bevolking dat weinig zag in een Britse verbinding zijn heil elders zoeken. Je raadt het al: op het continent.

Het Schots-Engelse huwelijk was voorafgegaan door eeuwen van oplaaiende strijd, waarbij beide partijen de hulp hadden ingeroepen of soms tegen wil en dank ‘geholpen’ waren door ‘buitenlandse’ machten. Voor zover de strijd tussen katholieke en protestanten er iets mee te maken had, en dat is voor een belangrijk deel het geval, deed ook de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden daarbij een duit in het zakje.

Schotland had echter vooral een band met Frankrijk. Die band is gemakkelijk te verklaren: ze hadden in Engeland een gemeenschappelijke aartsvijand. Toen Groot-Brittannië werd gecreëerd, was dat dan ook deels een poging om een Franse invasie van Engeland, daartoe opgeroepen door anti-Britse Schotten, te ontmoedigen. De Engelsen waren daar echt bang voor.

Ook na het opstaan van het VK bleef de ‘French Connection’ met Schotland bestaan. Centraal hierin staan de figuur van de troonpretendent Charles Edward Stuart, in Schotland liefkozend Bonnie Prince Charlie genoemd, en zijn Opstand der Jacobieten van 1745. Bonnie Prince Charlie (‘mooie Charlie’) was een kleinzoon van de katholieke Engelse koning  James II, die in 1688 was afgezet, met hulp van de Nederlandse inmenging van stadhouder Willem III, die ik hierboven al noemde.

Hij had dus een legitieme claim op de Engelse troon. Gesteund door de paus en het katholieke Frankrijk wilde Bonnie Prince Charlie vanuit Schotland een opstand beginnen, en de troon van Engeland én Schotland opeisen. De ‘Jacobite Rising’ (Jacob en James, van zijn opa, zijn dezelfde naam), begon in augustus 1745.

Schotland was verdeeld, net als twee jaar geleden. In principe kozen de katholieken de kant van de Jacobieten, maar ook sommige protestanten kwamen in opstand tegen het VK. De verdeling was er ook een van de steden in het zuiden en de Highlands. De meeste clans uit de Highlands sloten zich aan bij de opstand.

In eerste instantie versloegen de Jacobieten de Britten bij Edinburgh. Ze begonnen aan een spectaculaire opmars en bereikten Carlisle en Derby in het midden van Engeland. Britse troepen werden weggeroepen van het continent (toen wilden ze zich wel met het continent bemoeien), en uiteindelijk kon de opstand neergeslagen worden. De Slag bij Culloden, in de buurt van Inverness, betekende een nederlaag voor de Jacobieten en het einde van de opstand. Mooie Charlie moest vluchten, terug naar Frankrijk.

In de Schotse folklore heeft deze opstand een belangrijke plaats ingenomen. Voor de Britten die deze week blijk gaven het idee te hebben dat Brussel hun autonomie ondermijnde, zo hadden en hebben veel Schotten het idee dat hun hetzelfde is aangedaan.

Bonnie Prince Charlie, die in Rome stierf in 1788, wordt door nationalistische Schotten nog steeds gezien als de enige echte troonopvolger van het rijk, en als een nationale held, samen met legendarische figuren als William Wallace en Robert the Bruce. Het feit dat hij geboren werd in Rome, geholpen werd door Frankrijk, en steun had van de paus, wordt hem niet verweten. Integendeel: het is in nationalistische Schotse kringen eerder een goed dan een slecht teken.

In 1999 kregen de Schotten, binnen het VK, hun parlement terug. Daarin heeft de Scottish National Party (SNP) altijd een grote rol gespeeld. Bij de laatste verkiezingen van mei 2016 kreeg de SNP 63 van de 129 zetels, bijna een absolute meerderheid. Premier Sturgeon is lid van deze partij. Nu vooral de Engelse ervoor hebben gekozen de EU te verlaten, wat voor enorme, onvoorziene problemen zal gaan zorgen, denken de Schotten dus weer terug naar de tijd vóór 1707.

Het nationale parlement is weer terug, en nu is het misschien volgens de Schotten ook tijd om andere bepalingen van het Treaty of Union te verwerpen. Misschien ruilen zij wel die Union in voor die van Frankrijk en Italië. Dat klinkt dus raarder dan het eigenlijk is. Bonnie Prince Charlie zou het goedkeuren in ieder geval. De Utter Cockwomble van over de oceaan misschien niet, maar die kunnen we toch maar nauwelijks serieus nemen.

[histoday]

7 januari. Tijdcapsule geopend in Boston

Vader van John Quincy en 'Founding Father' John Adams

In het Museum of Fine Arts in de Amerikaanse stad Boston is vandaag tijdens een vier uur durende ceremonie de opening verricht van iets wat met een romantische blik een tijdcapsule kan worden genoemd. Een koperen doos met onbekende inhoud werd vorig jaar ontdekt bij een renovatie van het Massachusetts State House, ingemetseld in een muur, klaarblijkelijk daar achtergelaten om in een verre toekomst ontdekt te worden. De doos, met daarin enkele kranten, munten, een zegel, en een medaille met de beeltenis van George Washington, werd aan het eind van de 18e eeuw ingemetseld.

Het State House was in die tijd de residentie van de gouverneur van de staat Massachusetts, Samuel Adams. Deze bestuurder behoorde tot de familie van de eerste politieke dynastie die de toen pasgeboren Verenigde Staten hadden voortgebracht: hij was een neef van ‘founding father’ John Adams, de tweede president, en zijn zoon John Quincy Adams, de zesde president van de VS. De familie Adams stamt uit Massachusetts, net als een andere beroemde Amerikaanse politieke dynastie, de Kennedy’s.

John Adams was als een van de gouverneurs van de oorspronkelijke dertien Britse koloniën in Noord-Amerika een van de leiders in de opstand tegen het Britse gezag, die de Amerikaanse Revolutie is gaan heten. Dit maakte hem, net als illustere makkers als George Washington, Benjamin Franklin en Thomas Jefferson, tot een van de ‘founding fathers’ van het land. Toen George Washington in 1789 werd benoemd tot eerste president van de onafhankelijke Verenigde Staten van Amerika werd Adams de eerste vicepresident. In 1797 werd hij de eerste president.

Zijn tweede kind, John Quincy, kwam in 1767 ter wereld in Braintree, Massachusetts, net als zijn vader. Deze plaats heet tegenwoordig Quincy, vernoemd naar de tweede Adams die daar geboren werd die president werd. John Quincy, zoals hij bekend staat om verwarring met zijn vader te voorkomen, was president van 1825 tot 1829. Hij is de geschiedenis ingegaan als een succesvolle president met een vooruitziende blik: hij was een fervent tegenstander van slavernij, en hij voorspelde dat dit onderwerp tot een Amerikaanse burgeroorlog zou kunnen leiden, en dat de president in dat geval de slavernij zou kunnen afschaffen.

John Quincy bleek gelijk te krijgen, maar maakte de Burgeroorlog niet meer mee: deze brak uit in 1861, 13 jaar na zijn dood. Vader en zoon Adams zijn allebei begraven in het familiegraf bij de kerk van de stad Quincy.

[histoday]

2 oktober. Rijksmuseum heeft al 4 miljoen bezoekers gehad

Het 'Rijks' enkele jaren na de opening

Sinds de heropening van het Rijksmuseum in april 2013 heeft het museum al 4 miljoen bezoekers mogen begroeten. Na een jaar waren het er al 2,8 miljoen. Het museum opende in april 2013 zijn deuren na een verbouwing van tien jaar. Blijkbaar heeft het ‘Rijks’ daarmee de verwachtingen zo opgevoerd dat er veel animo is om te kijken hoe het museum is geworden. De bezoekers lijken te vinden dat het resultaat het lange wachten waard is.

Het Rijksmuseum Amsterdam, zoals het officieel heet, is een van de dertig rijksmusea die Nederland rijk is. Andere rijksmusea zijn het Van Goghmuseum, het Scheepvaartmuseum, Paleis Het Loo, het Mauritshuis en het Muiderslot. De collectie van een Rijksmuseum is eigendom van de staat der Nederlanden. Het Rijksmuseum Amsterdam is misschien wel het beroemdste of belangrijkste van deze Rijksmusea: het trekt in ieder geval de meeste bezoekers.

De basis voor de collectie van het Rijks is de kunstcollectie van de stadhouderlijke familie Van Oranje. Toen de laatste stadhouder, Willem V, in 1795 de Republiek ontvluchtte naar Engeland, op de vlucht voor Franse revolutionaire troepen en Nederlandse Bataafse revolutionairen, nam de nieuwe Bataafse Republiek de kunstwerken van Willem V in beslag. In het eveneens in beslag genomen Huis ten Bosch werd, om deze kunst tentoon te kunnen stellen, naar Frans voorbeeld een ‘Nationale Kunst-Galerij’ geopend.

In opdracht van Lodewijk Napoleon, broer van en koning van Nederland, verhuisde het Koninklijk Museum zoals het was hernoemd in 1808 naar Amsterdam. De bovenste verdieping van het Paleis op de Dam werd gebruikt als expositieruimte. In de loop van de 19e eeuw werd de groeiende collectie op verschillende andere plaatsen ondergebracht.

In 1885 werd het huidige gebouw van het Rijksmuseum, het imposante paleis van de hand van de Limburgse architect Pierre Cuypers die ook het Amsterdam CS ontwierp, voltooid. Het Rijks had zijn ‘definitieve’ locatie gevonden. In dit nieuwe gebouw werd niet alleen de collectie van wat vanaf 1817 Rijks Museum heette ondergebracht, maar ook van andere musea, zoals het Nederlandsch Museum voor Geschiedenis en Kunst in Den Haag.

[histoday]

2 april. Merkel geeft omstreden landkaart aan president Xi

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft vorige week een oude landkaart geschonken aan de Chinese president Xi Jinping. De kaart, gemaakt door de Fransman Jean-Baptiste Bourguignon D’Anville, stamt uit 1735.

Er is ophef ontstaan omdat gebieden als Tibet en Taiwan niet bij China horen volgens de kaart. Boze tongen beweren dat Merkel hiermee wilde aangeven dat de Chinezen hun claims op Tibet en Taiwan moeten laten varen, gebieden die zichzelf onafhankelijk achten maar volgens Chinezen gewoon bij hun land (zouden moeten) horen. Anderen menen dat een historische kaart nu eenmaal een voorbije situatie weergeeft en dat het cadeau niet als een politiek statement moet worden gezien.

Tibet werd in 1950 ingelijfd, of bezet, door China. De revolutionaire legers van Mao vielen het land binnen, dat op dat moment een onafhankelijke theocratie was. Vele Tibetanen vluchtten naar het buitenland, vanwaar zij de Tibetaanse nationale zaak bleven promoten. Over de status van Tibet woedt tot op de dag van vandaag een verhit debat.

Taiwan, officieel de Republiek China, niet te verwarren met grote broer Volksrepubliek China, is naar eigen zeggen onafhankelijk. De wereld steunt het eiland hier grotendeels in, alleen China niet. Beijing ziet Taiwan als een afvallige provincie. Na de Tweede Wereldoorlog brak er oorlog uit tussen de communistische troepen van Mao en de nationalistische van generaal Tsjang Kai-sjek (de Kwomintang), die voorheen samen tegen de Japanse bezetters hadden gevochten. De nationalisten werden in 1949 verdreven door Mao en vestigden zich op Taiwan, het voormalige Formosa. Deze vijandige ad hoc-situatie is sindsdien nooit officieel opgelost. Taiwan is slechts de facto een onafhankelijke staat.

Tsjang Kai-sjek in 1955, regio's van China, en het Potala Paleis n Lhasa, Tibet

[histoday]

30 maart. 340e geboortedag landbouwpionier Jethro Tull

De eerste associatie met de naam Jethro Tull zal misschien de Britse progressive rock-band zijn van de flamboyante frontman Ian Anderson, maar deze band is vernoemd naar een Engelse landbouwdeskundige met dezelfde naam. Jethro Tull bedacht enkele nieuwe landbouwtechnieken, waarmee hij mede verantwoordelijk is voor wat de Agrarische Revolutie is gaan heten, een periode van landbouwvernieuwing tussen 1750 en 1850.

Tull (1674-1741) was een kind van de Verlichting. Van oudsher was de landbouw een zeer traditionele bezigheid, waarin boerenwijsheid, mysterieuze natuurkrachten en God en andere godheden volgens boeren een grote rol hadden. Tull benaderde de landbouw op empirische, wetenschappelijke wijze. Daardoor kon hij enkele uitvindingen doen die de landbouw veel efficiënter maakten, zoals de zaaimachine. Daarnaast verbeterde hij de ouderwetse ploeg.

De bevolking van Engeland piekte in 1750, zoals dat ook was gebeurd in 1350 en 1650. Door de betere landbouwmethoden kon deze groei in stand gehouden worden, terwijl in het verleden oorlogen en epidemieën op ‘natuurlijke’ wijze het bevolkingsoverschot teniet hadden gedaan. In begin jaren ’60 kende onder meer India een vergelijkbare situatie: grote hongersnood dreigde, maar de zogenaamde ‘Green Revolution’ in de landbouw redde miljoenen of misschien wel een miljard levens.

Het is niet geheel duidelijk waarom de band zich heeft vernoemd naar deze landbouwkundige. Feit is wel dat zanger Ian Anderson op verschillende plekken op het Britse platteland heeft gewoond en onder meer een boerderij had op het Schotse schiereiland Skye, waar hij zalm kweekte.

Klik hier voor een concert van Jethro Tull

[histoday]

19 maart. Lage opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen

Interieur van de raadzaal in Utrecht

Net als vier jaar geleden had vandaag om 13.30 uur 22 procent van de kiesgerechtigden een stem uitgebracht voor de gemeenteraad. De vorige keer was de totale opkomst 54%, dit jaar wordt 43% voorspeld. Dit zou een historisch lage opkomst betekenen.

Nederlandse gemeenten bestaan als bestuurslaag sinds ze tijdens de Bataafse Republiek (1795-1806) naar Frans voorbeeld werden ingevoerd in 1798. Hiervoor was er sprake van zeer veel verschillende soorten lokaal bestuur. Met name steden verloren een groot deel van hun autonomie in de door Thorbecke opgestelde Grondwet van 1848, die definitief een einde maakte aan het bestuurlijke onderscheid tussen steden en dorpen.

Sinds de invoering van de Wet dualisering gemeentebestuur in 2002 zijn wethouders geen deel meer van de gemeenteraad. Raad en College werden gescheiden en kregen elk hun eigen ambtelijk apparaat. De geschiedenis van de gemeenteraadsverkiezingen in huidige vorm gaat dus slechts terug tot 2006.

Vandaag wordt er gestemd voor de gemeenteraden in de 403 gemeenten die Nederland per 1 januari 2014 kent. De kleinste gemeente heeft 9 zetels te verdelen, de grootste 45.