o da insan

Konuşacaklarımız var

[odainsan]

Hareket

Sarah Mazzetti - The New Yorker Dergisi için İllüstrasyon

“Evren hareketi alkışlar.” Anonim

Bir domino serisini aylarca planlayabilir, en doğru aralığı bulabilir, en güzel renkleri seçebilir, taşların dizilimini sonsuza kadar uzatabilirsiniz. Aklınızda defalarca tekrarlayabilir, mükemmel gösteriyi zihninizde izleyebilirsiniz. Ancak ne yaparsanız yapın, o ilk dominoyu itmedikçe gösteri başlamayacaktır.

Mükemmeli arayan, gözeten ve yaş aldıkça hep daha iyisinin olabileceğine inanan insanlar olarak en iyi dizimi hayal etmekte ustalaştık. Ancak gösteriyi başlatmaya ne kadar cesaretimiz var? Başlattığımız şeyi izlerken yüreğimizin ağzımızdan gezmesi; her an bir şey olacak da duracakmış gibi düşündüğümüz kaygılar ne kadar gerçekler? Kendimize anlattığımız, zihnimizde döndürdüğümüz felaket senaryoları bizi somut yaşamda ketliyor* mu?

Her adımını ilmek ilmek planladığınız gösteri için ellerinizi şıklatın; o ilk adımı atın. Belki arada duraklayacak, belki istediğiniz hızda ilerlemeyecek. Yine de arada bir yaşamın basit bir tesadüfünün sizi getirebileceği yerleri deneyimleyeceksiniz, bir anda ivmelenen hız başınızı döndürecek. O her neyse planladığınız o an gelecek. İşte o anın seyir keyfine kendinizi bırakmanın tadı paha biçilemez.

Alkışınız bol olsun.

Sevgiyle kalın.

Küçük bir not: Netflix’te Brené Brown’un Cesaret Çağrısı konuşmasını izlemenizi “şiddetle” tavsiye ediyorum.

* Uyaran var olduğu halde başlayan bir süreci durdurma ya da başlamasını önleme. (Bunun nedeninin, çekingenliğe yol açan sinirsel bir durum olduğu sanılmaktadır.)

[odainsan]

Dönüşüm

Cansen Ercan - İsimsiz

“Ve sen, ben değirmenlere karşı” Değirmenler - Bülent Ortaçgil

Bir dertle hemhal olan, onunla savaşmaya cüret eden, kendini de dönüştürüyor. Hayal kurmakla kalmıyor, kendine inanıyor, harekete geçiyor, çok hırpalanıyor ama durmuyor. Sonra bir bakmış başka biri olmuş. İyilik, onu, ona hiç sezdirmeden, dönüştürmüş. 

Alonso’yu Don Kişot yapan tam da bu dertlenme hali değil midir? Onu cüretkar kılan, yediği dayaklardan ayağa kaldıran, yola devam etmesini sağlayan kurtarma isteği değilse nedir? Yitik savaşçı ne zaman ki vazgeçer hayallerinden, o zaman kendini de yok eder.

Ben bir hayal kurmadan, bir beklentiye girmeden, kendi halimde yazmaya başlayalı bir yıl olmuş. İster istemez, yazarak, “kendimi ifade etme” derdimle hemhal oldum. Derdimi yendim mi? Bilmem. Evet ya da hayırın doğruluğunu kim tespit edebilir? Her şeyden önemlisi bu yolda kendime dair öyle şeyler keşfettim ki, serendipçenin kelime anlamının güzelliğini ve neden bu kelimeye kendimi bu derece yakın hissettiğimi anlamış oldum. Bir şeyler denedim, bambaşka yollar açıldı, yeni insanlarla tanıştım, ve elbette, dönüştüm.

O zaman değirmenlere karşı, hep birlikte devam!

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Bu doğru mu?

Spacefrog Designs - Al İlkbahar

“Ama her şeye bir açıklama bulmak insanın yaradılışında olduğundan...”

80 Günde Devri Alem - Jules Verne

Olan bitenin, düşüncelerimizin, başkalarının sözlerinin, kısacası bitmeyen bir gürültünün akımına kapılmak çok olağan. Bir sis içinde ilerlerken yolu bulmak için hangi ışığın peşinden gitmek; hangi soruları sormak gerek?

Bir süredir kafamdan geçen düşüncelere -farkına varabildiğim anlarda- bir adım geriden bakmaya çalışıyorum. Örneğin aylar sonra olabilecek bir sorunu düşünüp, acaba nasıl çözerim diye düşünürken buluyorum kendimi. Başka bir an yıllar önce yaptığım bir konuşmayı kafamda yeniden senaryolaştırırken. Şu anıma bakayım dediğim an, kendimi yine aynı sis bulutuna doğru yürürken görüyorum.

Böyle zamanlarda basit bir soru çok işime yaramaya başlamıştı: “Bu doğru mu?” Ve farkında olmadan bugün kitaplığımda bekleyen bir kitaba doğru çekildim; ilk sorduğu soru: “Bu doğru mu?”

Yine kendinizi bir gürültü, bir sis, kafa karışıklığı ya da acıtıcı bir nostalji içinde bulduğunuzda, bu doğru mu diye sormayı deneyin. “Elbette doğru, aksi olabilir mi?” diye kükreyen aklınızdaki gardiyana da bir göz kırpın. Biraz dalga geçin, eğlenin, ufaktan bir sarsın yıkılamaz kuleleri. Sahi en son ne zaman güldünüz kendinize?

Seyredin, bakalım bu sohbet sizi nereye götürecek?

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Çağrı

Sabiha Rüştü Bozcalı - Nafia Hanım’ın Portresi

“’Görünmeyen şeyler apaçık olduklarında’ dedi nazik ses, ‘görmezliğe geri dönemezsin.’” Kryon: Yuvaya Yolculuk - Lee Carroll

Kendini gerçekleştirmek ne demek? “Potansiyelinizi açığa çıkarın” gibi havalı bir plaza terimi mi yoksa “Her şeyi başarabilirsiniz, yeter ki isteyin” gibi özünden uzaklaşmış bir kişisel gelişim sloganı mı? 

Yazmaya başladığımdan beri kelimeleri/deyimleri parçalamayı ne kadar sevdiğimi fark ettim; yine öyle yapalım.

Kendilik Öz varlık; söz konusu kişinin özel olarak vurgulanması. 

Gerçekleştirmek Yapmak, ortaya koymak. Bir düşünceyi eyleme dökmek. 

Her insan kendine birşeyleri dert edinir; Yusuf Atılgan’ın deyimiyle birşeylere “tutunur”. Bazen kendi yaşadıklarından ötürü, bazen de içinde nereden doğduğu bilinmedik bir itkiyle. Bazen kime neyi ispatladığını bilemeden bir çabaya girer, bazen kendi halinde yaşar, gider. Ne yaparsa yapsın zeminde ona ait, ona has bir biriciklik vardır. Bu biriciklik öz deneyimler, başarılar ve yenilgilerle ama en önemlisi başka yaşamların hikayeleriyle de yoğrulmuştur. 

Başkası olmadan kendilik olabilir mi? İnsan ayrışmadan kendini görebilir mi? Bir şeyin ne olduğunu öğrenmeden onu gerçek kılabilmek mümkün mü? Hele söz konusu insan gibi olağanüstü karmaşık ve muhteşemliği bu karmaşada gizli bir “şey” ise. 

“Hamdım, piştim, yandım.” Kendini gerçekleştirmek de bir hamuru yoğura yoğura kıvama getirmek gibi; emek, güç ve doğru kıvam için deneyim isteyen bir süreç belki de. Bir kere göründü mü artık görmemek imkansız. 

Yolculuğunuzun neresinde olursanız olun; kendi biricikliğinizi gördüğünüz, öz varlığınızı onurlandırdığınız, eylemlerinizi değerleriniz ölçüsünde yürüttüğünüz bir yaşam dileğiyle. 

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Hayranlık

Rodney Smith

“Hayran kalınacak çok şey varsa da

en hayran kalınacak varlıktır insan.”

Antigone, Sophokles

Şu sıralar araştırmam için güzel hikayeler biriktiriyorum. Ve insanların kendine dert ettiklerinin çözümü için bir şeylerin peşinden gittiklerinde sadece o sorunu değil kendi yaşamlarını da nasıl dönüştürdüklerine hayretle tanık oluyorum. Bu tanıklık bende de birşeyler dönüştürüyor fark ediyorum.

Dünya bu döner. Bakmadan, aramadan onu göremez insan. Neden sonra seyre dalar da hayran kalır gördüklerine. Ne demişler: “Devran olalım, seyran olalım, hayran olalım.”

Kendinize, içinize, çevrenizdekilere, olan bitene hayranlığınız hiç bitmesin. Aramaktan yorulduğunuz o mucizeler size şimdi anlamsız gelen kısacık hikayeler(iniz)de gizlidir belki de, ne dersiniz?

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Yol işaretleri

İbrahim Balaban

“Aydınlanmadan önce odun kes, su taşı. Aydınlandıktan sonra odun kes, su taşı.”

Zen Atasözü

Bu Zen öğretisi bu aralar çok karşıma çıktı. Özellikle -çoktan kontrol altına aldığımı sandığım- bir cilt rahatsızlığım, çok tanıdık bir sıkışıklık hali ve kendi kabuğumdan sıyrılma isteğimi bana yine yeniden gösterince, dikkat kesilmemem mümkün değildi. Gösterdi diyorum, çünkü öyle hissetmediğimi düşünüyordum. Üstelik nasıl bir ukalalık çöktüyse üstüme “kontrol altında” olduğu sanrısına girmiştim.

Hep yoldan bahsediyoruz ya. Bugün bunun anlamını bir nebze daha kavradım sanırım. Yolun ilerisi berisi belli olmasa da yavaş yavaş işaretleri çözmek, kendi navigasyon sistemini keşfedebilmek gibi. Başa döndüm gibi gelse de artık belli belirsiz tabelalarla/işaretlerle karşılaşıyorum: “Şu an bulunduğunuz nokta (...).” Boşluğa ne yazacağınız size ve algılarınıza kalmış. Örneğin diyelim ki şu an bulunduğunuz nokta “sıkışıklık.” Siz daha önce de burada bulundunuz, biliyorsunuz, tanıyorsunuz. Farklı olan artık ismini koyuyorsunuz. Bir önceki gelişinizde bu yolu seçmiştiniz, biliyorsunuz, tanıyorsunuz. Farklı olan belki bu sefer şu yolu seçeceksiniz.

Siz ne yaparsanız yapın, yaşamın doğal akışı devam edecek. Siz kendi halinizde odun kırmaya ve su taşımaya devam edeceksiniz. Bir yol göstergesinin ışığı parlayacak, gözünüzü kamaştıracak anlık. Neden sonra siz yine odun kesmeye ve su taşımaya devam edeceksiniz.

Yaşam bu denli sade, bu denli muhteşem.

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Kış Uykusu

Leyla Gamsız Sarptürk 

“Bu sabah mutluluğa aç pencereni  Bir güzel arın dünkü kederinden  Bahar geldi bahar geldi güneşin doğduğu yerden  Çocuğum uzat ellerini” Ataol Behramoğlu – Bahar Şiiri Bugün hem İlkbahar Ekinoksu hem de Nevruz Bayramı.

Bugünün benim için ayrı bir önemi var; ismim baharı müjdeleyen çiçek, soyadım da Nevruz bayramlarında yakılan ateş. Artık kış uykusundan uyanma vaktinin geldiği aşikar.

Baharı müjdeleyen çiçekler ancak filizler toprağın altından fışkırdığında görünür oluyor. Salt görünenler gerçekmiş gibi. Oysa, görünmeyende de hareket var. Kendi yaşamımızdaki eylemlerin karşılığı da soyut düşüncelerimizin gerçekliğine inanmak ve zamanı geldiğinde onları görünür kılmak değil mi? Bunun için toprağın altını deşmek gerek; aslında nasıl ürettiğimizin farkına varabilmek. Bedeni dinleyebilmek, onun isteklerine saygı gösterebilmek, bir yandan durabilmek. Durmanın kelimenin öz anlamıyla “hareketsiz kalmak” olmadığını, tabiri caizse vitesi boşa alıp durum analizi yapmak olduğunu düşünüyorum. Fransızca yavaşlatmak kelimesinden türeyen rölanti halinin kıymetini bilmek gerek. Bazal metabolizma hızımız bile dinlenirken minimumda harcadığımız enerji üzerinden hesaplanıyor. Vücudun potansiyelini önce durdurarak görebiliyoruz. Kendimizi ve yapabileceklerimizi anlayabilmek için de belki benzer bir süreç geçirmemiz şart. 

Sürekli hareket halinde olmamın, tez canlılığımın, her işi kendi başıma halletmeye çalışmamın getirdiği tükenmişlikler üzerine ben de uzunca bir kış uykusuna yatmıştım. Durmadım yine de, alıp başımı kendimi aramaya Hindistan’a da gitmedim, kaldım olduğum yerde. Çok düşündüm, çok sordum, çok sohbet ettim, çok danıştım, yeni teknikler öğrendim ve biraz biraz yazdım.

Bahar da geldi, şimdi sıra biraz gaza basıp rüzgarın tadını çıkarmaya geldi. Kutlu olsun!

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Sormak, sorgulamak, görmek

Ivan Kliun - Sanatçının Eşinin Portresi

“Her insanın hayatında, hakikat yolculuğu farklı bir noktadan ve farklı yollara girerek başlar. Bir dairenin etrafındaki sonsuz noktalar gibi, her bir nokta, noktalığının farkına vardığı zaman, bir uyanış başlar.” A'mak-ı Hayal - Filibeli Ahmed Hilmi

Nasıl başladı? Seni bulunduğun yere getiren olaylar silsilesi ne idi? Nereye gideceksin? Soruyor musun, bakıyor musun? 

Aslında esas soru: görmek istiyor musun?

Robert Frost’un ünlü şiirinde söylediği gibi: “bir ormanda yol ikiye ayrıldı, ve ben – ben gittim daha az geçilmişinden, ve bütün farkı yaratan bu oldu işte.”

İnsan bir kere “kendini aramaya” başladığında, bir soğanın kabuğunu soyar gibi, her seferinde bir katmanı kaldırıyor. Özüne giden yolda bir kestirme olduğunu ümit ediyor; bunu vaad edenlerin peşinden gidiyor belki bir süre. Sonra yolculuğun hiç bitmeyeceğini ve asıl güzelliğin tam da burada olduğunu fark ediyor. Ve yola devam etmeyi seçiyor. Bazen güvenli ve bilindik yollardan gidiyor, bazen dinleniyor, bazen kendine bile yabancı bir cesaretle karanlığa atlıyor. Hepsi bizim için, hepsi yolun bir parçası.

Kişinin hangi yolu seçtiğinden ziyade yola devam edebilmesi değil midir fark yaratan? 

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

İlham

Hikmet Çetinkaya - Gece

“Yazıyorum, siliyorum, yeniden yazıyorum

Siliyorum tekrar, ve ardından

Bir gelincik çiçekleniyor.”

Japon Haiku örneklerinden - Hokushi

Bir şey yaratmak, dönüştürmek ya da değişmek için herkes bir işaret bekler. Yaşamının ilhamını dışarıdan gelecek bir harekete bağlamak, bir ilham meleğinin peşinde koşmak ya da herhangi bir şeyi bekler halde olmakla durup/dinlemenin/deneyimlemenin ayırdına varmadıkça istekler hep orada bir yerde (bizden uzakta) kalacaklar.

Bir yazara ilhamını nereden aldığını sormuşlar. İlham nereden gelir bilmiyorum ama geldiğinde beni yazarken bulacak, demiş. Uzun süredir ertelediklerimize bir de bu gözle bakalım. Bir teslim tarihinin paniği mi çalışmamızı sağlıyor yoksa kendi belirlediğimiz planlar mı? İçimizden gelenlere ne kadar alan açıyoruz, onları paylaşmaya ne derece istekliyiz?

Hepimiz farklıyız, yaşamdan beklentilerimiz de öyle. Nereye gitmek istersek gidelim o ilk adımı atmadan olmuyor. Dilediğimiz kadar yazalım, silelim, yeniden yazalım. O gelincik illa ki çiçekleniyor, yeter ki başlayın.

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Gündedün

Nazmi Ziya - Taksim Meydanı, 1935

“Her şey birdenbire oldu.  Birdenbire vurdu gün ışığı yere;  Gökyüzü birdenbire oldu;  Mavi birdenbire.” Orhan Veli Kanık

Merkür retrodaymış. (Gezegenler geri gitmez, sevgili astrofizikçilerimizi anmadan geçmeyelim.) Ancak kendi adıma havada bir nostalji rüzgarı estiği kesin. Geçmişe özlemden ziyade anılar düşüyor aklıma. Sadece aklıma da değil, sohbetlerime de. 20 yıllık dostlarla andıklarımdan tutun da yıllardır çözüm  aradığım sorunları -bu sefer farklı sorular sorarak- meraklı gözlerle yeniden değerlendirmeye kadar bir garip yelpazede gidip geliyorum.

Gündedün, nostaljiyle eş anlamlı bir kelimeymiş. Bugünde yer alan dün, dünün aynısı kalabilir mi? Hepimiz değişiyoruz, dönüşüyoruz. Neye evrildiğimizi bilmeden, nereye varacağımızı da kestiremeden bir yolda ilerliyoruz. Anılarımız da bizimle birlikte her geçen gün değişiyor. Zamanında lanet ettiklerimiz artık bir hediye gibi. Olansa aynı, aslında hiçbir olgu değişmedi.

Gündeki dün aynı kalmadıysa, bugün de gelecekte bir zamanda dönüşmez mi? Deneyimlerimize belki de bu gözle bakmak, biraz esnemek ve rahatlamak için müthiş bir fırsat olabilir mi? Çok sevdiğim bir söz vardı: Geçmiş en büyük uyarı sistemidir, diye. Bir zamanlar yaşanmış olanla geleceği öngörebilmek ve bu yönde önlem almakla ilgili. Sanırım bu fikre eskisi kadar tutunmuyorum. Tecrübenin önemini yadsımamakla birlikte geçmiş algımızın da sürekli değiştiği bir yaşamdayız. Olmuş olanlardan tasnif ettiğimiz kanılarımızın bükülmez, eğilmez, dönüşmez olduğuna ve tüm yaşam deneyimlerimizi buna göre planlamamız gerektiğine artık inanmıyorum.

“Birden bire yenilenir hayat.”*

Sevgiyle kalın.

*Cahil Periler Soundtrack: Yasemin Sannino – Birbenbire https://www.youtube.com/watch?v=yD4PPKunFLw

[odainsan]

Neşe’nin mayası

Vogue dergisi kapağı - 11.01.1928

"Söz kalpten gelmeli."

Faust, Johann Wolfgang Von Goethe

“Reality show” olarak adlandırılan yaşam hikayelerini anlatan programları izlemeyi çok severim. Kurgu oldukları gerçeğini bir kenara koyarak özellikle zayıflama programlarında dikkatimi çeken bir şey paylaşmak istiyorum. Amerika’daki programlarda kilo ya da fiziksel bir sorun yaşayan kişilerin yakınları (özellikle sevgilileri/eşleri) onları oldukları halleriyle sevdiklerini, beğendiklerini vb. sürekli tekrarlıyorlar. Önemli olanın nasıl göründükleri değil iyi hissetmeleri olduğunu söyleyenler sayısız. Geçtiğimiz günlerde yine benzer bir kurguya sahip ve ülkemizden hikayelerin yer aldığı bir programı seyrettim. Deri ameliyatı olmak isteyen bir kadının eşi onu bu haliyle hiç beğenmediğini üzerine basa basa söyledi. Başka bir akrabası, ben onun yerinde olsam depresyona girerdim, dedi. Başka bir hastanın annesi kızının başına gelenlerin geçmiş bir günahının cezası olup olmadığını düşündüğünü söyledi. Bir başkası erkek kardeşinin halini acınası bir dille anlattı; bir felaket içindeymişcesine. Bir tanesi bile ne olursa olsun onu o haliyle sevdiklerini, belki çektiği acılar için, mutsuz oldukları için üzüldüklerini dile getirmeyi akıllarına getirmediler. Doğrudan sorsak elbette sevdiklerini söyleyecekler. Basit bir televizyon kurgusu bile aslında kültürümüzdeki sevgi kavramı ve bunu ifade etme şeklinin sorunları üzerine bir manifestoya dönebiliyor. En yakın bildikleri ve onları olduğu haliyle sevecek, kabul edecek (en azından etmesini beklediklerimiz) kişiler bile onlara sevgiyle bakmanın ne demek olduğunu tatmamış, üzüntüsünü hangi yollarla dile getirerek destek olabileceğini bilmiyor.

İfade etmek ve duygularımızı paylaşmak konusunda çok sıkıntılı bir coğrafyada yaşıyoruz. Bunu kırmanın en önemli yollarından biri de kendi deneyimlerimizi dönüştürmek için elimizden gelenin en iyisini yapmak.

En son kime ne zaman kusurlarıyla, hatalarıyla, sadece olduğu haliyle onu sevdiğinizi söylediniz? Onları ne kadar beğendiğinizi söyleyip, samimiyetle iltifat ettiniz? İyi ki varsın diyerek hiçbir karşılık beklemeden gülümsediniz? Kısacık bir cümle ya da bir bakış neşenin mayası olmaya yeter değil mi?

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Bir cemre de ruhumuza

Jo Grundy - Bahar Bahçesi

“Şimdi gelecek sana Bahar yeniden: bırak, bilme, ne -

ne bil, ne bilme: gelsin hepsi yeniden sen bilmeden, hiç.” Oruç Aruoba - Ne ki hiç

Bugün üçüncü cemre toprağa düştü. Beton bloklar arasında tek tük dallarda beyaz çiçekler açmış; gelecek baharın tecessümü. Hem de yeni ayda.

Tecessüm etmek bir şeyin cisimlenmesi yani algıladığımız gerçeklik içinde bir boyut kazanması demek. Bunun için insan durmadan tılsımlı işaretlerin peşinde: cemrenin düşmesini, yeni ayın gelmesini ya da dalların çiçeklenmesini bekliyor. Popüler kişisel gelişim dünyasında hayallerinizi gerçekleştirmek için önerilen sayısız teknik var. “İnan ve hayal et, meditasyon yap, dilek tut, niyet et ve bir adım at.” Hepsi düşündüklerinizi gerçek kılabileceğinizi size inandırmak için vesileler yaratmak arzusunda.

Halbuki yaşamın kendisi başlı başına bir tecessüm hareketi değil mi? Soyut/somut emeklerle gerçekleştirdiklerimizle dolu bir yaşam. Kimi zaman sebzelerden bir yemek, kimi zaman düşüncelerden bir kavram, kimi zaman boyalardan bir şahaser yaratan insanın vesileye ihtiyacı var mı?

Vesile olsun olmasın hep yaratıyoruz. Belki de fark edemediğimiz bu. Yediden yetmişe sürekli bir üretim halindeyiz. Bir şey üretmiyormuş gibi düşündüğümüzde bile farkında olmadan başkasının yaratım sürecine katkıda bulunuyoruz. Nehir durmadan akıyor; bazen çağlayarak bazen bir fotoğraf karesi donukluğunda.

O değerli tılsımı/işareti beklemeden yola koyulun. Gün be gün bir cemre düşsün ruhunuza. Bahar zaten gelecek; “bırakın gelsin hepsi yeniden siz bilmeden.”

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Dut ağacının gölgesinde

“Etkilendiğimiz, farkına vardığımız ve varlığından mutluluk duyduğumuz beş duyumuz vardır. Bu duyular duyumsanacak dünyayı bizim için yapılandırırlar. Başka duyular da vardır -gizli duyular, altıncı duyular- en az diğerleri kadar yaşamsal ama söze dökülmemiş ve farkına varılmamış duyular. Bunlar, bilinçdışı, otomatik ve keşfedilmesi gereken duyulardır.” Karısını Şapka Sanan Adam - Oliver Sacks

Çocukken apartmanın arka bahçesinde çok zaman geçirirdim, henüz çimenler sökülmemişti, taş parkeler yoktu. Beş yaşlarındaydım sanırım, yine bahçede oynuyordum. Bir kedi gördüm ve aklımdan geçen soruyu dünmüş gibi hatırlıyorum: “Kuyruğuna bassam ne olur?” Sonraki sahnenin baş rolü kuduz iğnesi olmuştu. Yıllar geçti, yine bahçede bu sefer bir anne kedi ve yavrularını, aç babalarından, ellerimizde sopalarla (!) koruyorduk. Anne kedi ona saldırdığınızı düşündü. Hikayenin sonu benzer: yine iğneler.

Duttan nefret etmesine rağmen ağaca tırmanmak bahanesiyle ikide bir dut toplayan bir çocuk düşünün. O çocuk çok düştü, yaralandı. Tam da bu yüzden şahane anıları var anlatmakla bitmeyen. Eğer o zamanlar her canı yandığında kendine yasaklar koysaydı anıları da silinecekti. Onun yerine içindeki duyuları dinlemeyi tercih etti.

Artık büyüdük. Canımız yana yana ateşe el değdirmememiz gerektiğini öğrendik belki. Ya sezgilerimiz? Keyif aldığımız, bizleri heyecanlandıran şeylerin peşinden gitmemiz için öğrendiklerimizi unutmamız gerekiyor bazen. Dut ağacının altına gömdüğümüz o çocukluk heyecanlarını yeniden kazıp çıkarmamız için.

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

İnandıklarımız

Egon Schiele - Sonbahar Güneşi

 ''İnandırıcı olmak için önce senin inanman gerekir.'' Aramızdaki En Kısa Mesafe - Barış Bıçakçı

İnanmak için ne gerekir?

Sosyal Psikolog Philip Zimbardo’nun meşhur Stanford hapishane deneyinde* gönüllülerin mahkum ve gardiyan olduklarına inanmaları için bodrum katında oluşturulan sahte bir hapishane, üniformalar ve verilen yönergeler yeterliydi. İki haftalık deneye katılan gönüllüler rollerinin gücünü/acziyetini öylesine kabullendiler ki deney ikinci gününde kontrolden çıktı; sözde mahkumlar isyan çıkardılar. Bunun üzerine sözde gardiyanlar sözde hapishanedeki düzeni sağlamak amacıyla sözde mahkumlara daha yoğun şiddet uygulamaya başladılar. Kısa sürede bir simülasyonda oldukları gerçeğini yok sayan mahkum ve gardiyanlar arasındaki ilişki vahşete vardı. Bunun üzerine Zimbardo deneyi altıncı gününde sona erdirmek zorunda kaldı.

Yaşam da -deneyin ne kadar süreceğini bilemediğimiz- bir laboratuvarsa? İçine doğduğumuz sosyoekonomik ortamın olasılıkları/sınırlılıkları ile bedenimizin-aklımızın olasılıkları/sınırlılıkları ölçüsünde kendi kendimizi yarattığımız bir gerçeklik. Sartre’a göre insanın sıkıntısı da tam buradan doğuyor: “İnsan için belirlenmiş bir tasarı yok.”** Her şeyin olanaklı olması insanın laneti de mucizesi de olabilir. Sonsuz olasılıklar ve felaketler silsilesi içinde “inandıklarımız” neden kutup yıldızlarımız olmasın?

Bir deneyde olduğumuza inansak rollerimizi ne ölçüde ciddiye alırdık? Nelere isyan eder, kimlerin zalimi olurduk? Yoksa zaten olduk mu? Yeni bir inanç ve yeni bir rol üstlenmek için gerçekten o kadar geç mi?

Sanırım inanmak için inanmak yetiyor. Bir de böyle deneyelim; inanalım ve görelim.

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Kutlamalar, törenler, balolar: Ve dans!

Mads Berg

“Yaşama amacımızın mükemmeli bulma ve onu açığa çıkarma olduğunu anlamak için diğer yüzlercesi daha yaşandı. Şimdi de aynı kural geçerli, tabii ki diğer dünyayı bir öncesinde öğrendiklerimizle kurarız. Fakat hiç birşey öğrenilmemişse, sonraki yaşam öncesinin aynısı olacaktır; aynı sınırlar ve kazanmak için yüklenilen aynı sıkıntılar.” Martı Jonathan Livingston - Richard Bach

İnsan yaşamı boyunca sayısız törene katılır. Kimine büyük bir heyecanla, kimine habersiz, kimineyse ayakları geri giderek (aman ayıp olmasın). Bazı bazı kendi törenlerini yaratır, özellikle merasimi hak eden bir anıyı anmak istediğinde. 

Oysa en büyük şölen yaşamın ta kendisi değil midir? Gündelik hayatınıza bir törene katılacağınız ciddiyetiyle hazırlansanız sabah yataktan hangi hisle kalkardınız? Ne giyerdiniz? Ne yerdiniz? Nasıl hazırlanırdınız? Törene katıldığınızda bu hazırlıkların bir anlamı kalır mıydı ya da eve dönüşünüzü mü düşünürdünüz? Sanmıyorum. Çünkü kutlamaların en değerli özelliği -gerçekten eğleniyorsanız- öncesi ya da sonrası değil tam da anı yaşamaya odaklanmanız. 

TDK Tören kelimesini şöyle açıklıyor: “Bir toplulukta, üyelerin belli bir olayı, kişiyi veya değeri ayırt edip sembolleştirmesi, bunların anlam ve öneminin güçlendirilmesi amaçlarıyla düzenlenen hareket dizisi, merasim.”  Yarın Cuma, bu kez günün anlam ve önemini siz belirleyin. Bir şölen gününe uyanmaya ne dersiniz?

Sevgiyle kalın. 

[odainsan]

Arena

Ayşe Arkün

“İnsan, iki elinde bir kılıç, kendi kendisiyle çatışıyordu.” İkiye Bölünen Vikont, Italo Calvino

Gün içinde aklımızdan geçen düşünceler silsilesi aslında zihnimizin içindeki bir meydan savaşı olabilir mi? Gerçek benliğiniz arenanın ortasında dört bir yandan saldıranlara karşı hayatta kalmaya çalışan bir gladyatör gibi. Bu dövüşe kimi zaman seyirciler de olanca heyecanlarıyla katılarak dövüşün galibini belirlemeye çalışıyor. Peki günün sonunda baş parmak yukarıda mı, aşağıda mı?

Düşünceler ve kanılarımız bizi yaşam sürecinde ayakta tutan ve her seferinde arenaya daha güçlü çıkmamızı sağlayan eşsiz kaynaklarımız elbette. Ancak kanılar tek pusulamız olduğunda ve diğer duyularımızı görmezden gelip onlara karşı güvenimizi kaybettiğimizde ne olur? Daha önce hiç karşılaşmadığımız ve hiçbir fikrimiz olmayan bir senaryoda rolümüzü nasıl belirleriz?

Kani, kanaat eden yani kanısına güvenen kişi. Kanaat etmek yetinmek demek. Elindeki bilgiye razı olan ve hatta bu bilgi tarafından kandırılan biri. 

Bildikleriniz sizi kandırıyor olabilir mi?

Sevgiyle kalın.

[odainsan]

Yaşamın tuzu biberi

Dave Rheaume - Kısayol

Alışkanlıklar alışkanlıktır, insan onu pencereden atamaz; ancak tatlı dille merdivenden birer adım aşağıya inmesini sağlayabilir.

Mark Twain

Çocuklar rutinleri bozulduğunda huysuzlaşırmış. Rutin nedir? Yapılması sıradan hale gelmiş iş; yani öngörülebilir, yani kontrol edilebilir, yani güvenli.

Geçen günlerde çok sevdiğim bir arkadaşımla çocuğun ihtiyacı olan bir şeyi yapması için kurallar koymanın (uyku düzeni, yemek düzeni gibi) ve sınırlar çizmenin gerekliliğini tartışıyorduk. Bu kurallar çerçevesinde ihtiyaçları karşılanan insan büyüdüğünde bir şey yapmak için kendini nasıl motive eder? Biz yetişkinlerde zorunluluklar ve teslim tarihleri arasına sıkışmış bir itki ve iş yapma algımız var. Zaman da bu olgular etrafında şekilleniyor. Sıkılmak yok, durmak yok, beklemek yok: Orada bir deadline var uzakta, görmesek de, bakmasak da.

İhtiyaçlarsa aynı kalıyor. Örneğin güvende olma ihtiyacımızı yetişkinlikte hangi alışkanlıklarla karşılıyoruz? Birçok öğreti yaşamınızdan memnun değilseniz ve değişim istiyorsanız rutini kırın der. Küçük adımlarla başlamak esastır, işe farklı bir yoldan gitmek gibi. Ne gariptir ki bu zihni canlı tutmak için de iyi bir egzersizmiş.

Rutin kötüdür, yapalım-bozalım başka şeylerin peşinde koşalım, demek yerine rutininize bir tutam tuz biber atmak da yeter yaşamı tatlandırmaya. Bir sıkışmışlıktan diğerine atlamaktansa sizi “asıl” neyin sıkıştırdığını tahlil etmek daha iyi olmaz mı?

Sevgiyle kalın.